Пишува: м-р Слободан ТОМИЌ

„Во политиката, како и во животот, не е доволно да се знае каде се оди; мора да се знае и како да се стигне таму.“
Макс Вебер

Макс Вебер
На Балканот повторно се поместуваат фигурите.
Не со големи декларации.
Не со историски говори.
Не со спектакуларни договори.
Туку со еден дипломатски чекор што на прв поглед изгледа мал, но во суштина може да биде важен: разговор.
На 2 октомври 2026 година, од Скопје стигна порака дека Европската Унија сака процесот на европската интеграција на Македонија повторно да се придвижи од политичкиот застој кон конкретен дијалог.
Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен, според официјалниот транскрипт од заедничката прес-конференција, го советувала премиерот Христијан Мицкоски министерот за надворешни работи Тимчо Муцунски во Софија да побара билатерална средба со бугарската страна.
Муцунски веднаш испратил дипломатска нота.
И тука започнува вистинската приказна.
Не приказната за една средба.
Туку приказната за тоа дали разговорот може да стане механизам за надминување на блокадата или ќе остане само уште една епизода во долгогодишниот македонско-бугарски спор.
ШТО ВСУШНОСТ СОВЕТУВА ФОН ДЕР ЛАЈЕН?

Ова е првото и најважно прашање.
Советот на Фон дер Лајен има многу попрецизна дипломатска тежина отколку што може да изгледа на прв поглед.
Таа не кажува: прифатете го бугарското толкување.
Не кажува: откажете се од вашиот јазик.
Не кажува: откажете се од вашето историско гледиште.
Но, исто така, не кажува дека спорот може да биде решен без разговор.
Напротив.
Нејзината порака е: отворете канал, седнете на маса и обидете се процесот повторно да го ставите во движење.
Тоа е суштината.
И тоа е значајна разлика.
Европската комисија на 2 октомври соопшти дека сака да се направи „прв нов чекор“ кон деблокада, а Фон дер Лајен оцени дека, откако ќе се одблокира ситуацијата, Македонија може брзо да напредува бидејќи веќе интензивно се работи на потребните реформи.
Значи, европската порака има две компоненти:
реформи дома, дијалог надвор.
Едното без другото не е доволно.
ЗОШТО ТОКМУ СЕГА?

Затоа што европскиот контекст се менува.
Европската Унија во 2026 година сè повеќе зборува за проширувањето како геостратешко прашање, а не само како административна процедура.
Самата Фон дер Лајен го опишува проширувањето како „геостратешки императив“ и нагласува дека процесот треба да биде заснован на заслуги, но и да биде побрз, фер и предвидлив.
Тоа е новиот европски контекст.
Војната во Украина, безбедносната архитектура на Европа, конкуренцијата за влијание на Балканот и потребата од подобра инфраструктурна поврзаност го прават Западен Балкан повторно стратешки важен.
Во таа слика Коридорот 8 не е само железница.
Тој е инфраструктура.
Но инфраструктурата е и политика,а политиката е и геополитика.
Токму затоа Софија на 7 и 8 октомври е домаќин на меѓународна министерска конференција посветена на развојот и стратешкото значење на Коридорот 8.
И токму таму се создава можност за средба меѓу Муцунски и бугарската министерка за надворешни работи Велислава Петрова.
КОРИДОРОТ 8 — ОД ЖЕЛЕЗНИЧКА ЛИНИЈА ДО ДИПЛОМАТСКИ МОСТ

Ова е можеби најинтересниот дел од целата приказна.
Коридорот 8 е физички проект.
Но во политички контекст тој може да биде и нешто многу повеќе:
тест дали две држави можат да градат заеднички интерес дури и кога не се согласуваат за минатото.
Железницата не може да го реши спорот за историјата.
Но може да создаде интерес за соработка.
Тоа е европската логика на поврзување:
прво патиштата,
потоа трговијата,
потоа економската зависност,
а со време, можеби и политичката доверба.
На 5 октомври бугарското Министерство за надворешни работи потврди дека на конференцијата во Софија ќе постои можност за билатерална средба меѓу двајцата министри, опишувајќи ја како дел од редовниот дијалог меѓу двете земји.
Но токму тука треба да се биде прецизен.
Средба не значи договор.
Средба значи можност,а можноста допрва треба да биде претворена во резултат.
НАЈВАЖНИОТ ДЕЛ: ЈАЗИКОТ И ИДЕНТИТЕТОТ

Тука лежи најчувствителната точка.
И токму затоа не смее да се мешаат две различни работи:
европскиот интегративен процес и билатералните историски толкувања.
Уште во 2022 година Фон дер Лајен јавно и експлицитно изјави дека македонскиот јазик е македонскиот јазик и дека Европската Унија го почитува принципот на самоопределување и националниот идентитет.
Во истиот говор таа нагласи дека билатералните прашања, вклучително и толкувањето на историјата, не се услови во самите пристапни преговори.
Ова е важна политичка константа.
Но истовремено постои и европскиот принцип на добрососедски односи.
Оттука произлегува европската дилема:
како да се зачува принципот дека идентитетот не може да биде предмет на туѓо определување, а истовремено да се одржи дијалог со соседот и да се почитуваат преземените европски обврски?
Одговорот не може да биде едноставен.
И токму затоа Фон дер Лајен го избира дијалогот.
ШТО ПОРАЧУВА СИЉАНОВСКА ДАВКОВА?

Од интервјуто на претседателката Гордана Сиљановска-Давкова се издвојува една суштинска теза:
нема трајно решение без разговор, но нема ниту одржливо решение ако домашната политика настапува кон надвор неподготвена и некоординирана.
Нејзиното инсистирање на национален консензус е политичка позиција која заслужува да се анализира одделно од партиските поделби.
Во прашањата што ги смета за национален интерес, претседателката инсистира државата кон надвор да настапува со усогласен став.
Тоа не значи дека демократското несогласување треба да исчезне.
Напротив.
Демократијата подразбира различни ставови.
Но надворешната политика бара и способност тие различни ставови да се преточат во преговарачка позиција што има јасни граници.
Тука се среќаваат ставовите на претседателката и премиерот:
дијалог — да; откажување од националните позиции — тоа е сосема друго прашање.
НАЈГОЛЕМАТА ЗАБЛУДА БИ БИЛА СРЕДБАТА ДА СЕ ТОЛКУВА КАКО ПОПУШТАЊЕ
Ова мора да биде кажано јасно.
Фактот што Муцунски ќе седне на маса со бугарскиот колега не значи автоматски дека македонската страна прифаќа бугарско толкување.
Но не значи ниту дека Бугарија се откажала од своите позиции.
Тоа е дипломатија.
Дипломатијата не започнува кога сите се согласуваат.
Дипломатијата започнува токму тогаш кога не се согласуваат.
Затоа средбата во Софија треба да се гледа како тест на политичката зрелост на двете страни, а не како однапред договорен исход.
И тука ќе се види нешто многу важно:
дали разговорот ќе биде само размена на познати ставови,
или ќе произведе нова формула за комуникација.
МИЦКОСКИ ГО ПРИФАЌА СОВЕТОТ, НО НЕ ГО ПРЕДАВА КЛУЧОТ

Ова е политички најинтересниот момент.
Мицкоски јавно кажа дека го прифатил советот на Фон дер Лајен и веднаш го задолжил Муцунски да побара средба.
Тоа значи дека Скопје го прифаќа европскиот метод:
разговор наместо изолација.
Но прифаќањето разговор не значи прифаќање однапред
зададен резултат.
Токму тука е границата.
И ако европскиот совет се чита внимателно, таа граница постои.
Фон дер Лајен не предложи капитулација на една страна пред друга.
Предложи процес,а процесот допрва треба да покаже дали има содржина.
ШТО ЌЕ СЕ МЕРИ ВО СОФИЈА?

Не треба да се мери само дали ќе има фотографија од средбата.
Треба да се мерат четири работи.
ПРВО:
Дали ќе се отвори редовен и структуриран политички дијалог?
ВТОРО:
Дали ќе се разговара само за веќе познатите разлики или ќе се бараат практични решенија?
ТРЕТО:
Дали Коридорот 8 ќе биде искористен како вистински проект за регионална соработка, а не само како декор за дипломатски фотографии?
И ЧЕТВРТО:
Дали Европската Унија ќе остане активен политички фактор во процесот, наместо само набљудувач?
Овие четири прашања ќе бидат поважни од сите изјави дадени пред камерите.
ЕВРОПА НЕ МОЖЕ ДА БИДЕ САМО АДРЕСА ЗА ПОПЛАКИ
Тука доаѓаме до суштината.
Ако Македонија сака европска иднина, тогаш мора да ги спроведува реформите што се бараат од неа.
Фон дер Лајен токму тоа го нагласи: има уште работа, но оцени дека досегашниот реформски напор е значаен и дека по деблокадата процесот може да се забрза.
Тоа е порака што треба да се прочита во целост.
Европската Унија не зборува само за Бугарија.
Зборува и за реформи.
За владеење на правото.
За институции.
За демократски стандарди.
За борба против корупцијата.
За функционална држава.
Затоа вистинската европска стратегија не може да биде:
„Бугарија е единствениот проблем.“
Но не може да биде ниту:
„Македонија е единствениот проблем.“
Реалноста е посложена.
ГОЛЕМАТА БАЛКАНСКА ШАХОВСКА ТАБЛА
Балканот повторно станува простор на големи стратешки интереси.
Коридорите.
Енергетиката.
Безбедноста.
Европската интеграција.
Инфраструктурата.
Политичкото влијание.
Во таква игра малите држави не можат да си дозволат ниту наивност ниту изолација.
Но не можат да си дозволат ниту да преговараат без јасно дефинирани интереси.
Затоа Македонија пред себе има сложена задача:
да биде отворена за дијалог, но јасна во своите принципи; да биде европски ориентирана, но способна сама да ги формулира своите позиции; да гради добрососедски односи, но без да дозволи историјата да стане бесконечна замена за европската политика.
Тоа е многу потешко од политички слоган.
Но токму затоа е државничка работа.
ШТО АКО СОФИЈА НЕ ОДГОВОРИ СО ИСТА МЕРА?

Тогаш европската порака добива уште поголемо значење.
Зашто ако една страна е подготвена за разговор, а другата страна не е подготвена за суштински разговор, тогаш проблемот веќе не може да се објаснува само со недостаток на комуникација.
Во таков случај, Европската Унија ќе мора да процени дали механизмот на проширување произведува предвидливост и дали билатералните прашања ја нарушуваат суштината на пристапниот процес.
Тоа не значи дека Македонија добива автоматски дипломатска победа.
Но значи дека разговорот станува доказ,а доказите се најважната валута во европската политика.
ВРЕМЕТО НА ПОЛИТИЧКИТЕ ПОРАКИ ПОМИНУВА, ДОАЃА ВРЕМЕТО НА РЕЗУЛТАТИТЕ
Токму тука се спојуваат двата прилога.
Од едната страна е Фон дер Лајен:
„Разговарајте.“
Од другата страна е Сиљановска-Давкова:
„Потребен е договор и консензус.“
Од третата страна е Мицкоски:
„Ќе го следиме советот и ќе го испратиме Муцунски.
А од Софија пристигнува порака:
„Постои можност за средба во рамките на Коридорот 8.“
Сега топката е на масата.
Не е решението.
Туку топката.
И тука почнува вистинската дипломатија.
ФИНАЛЕ:
НЕ СЕ ГУБИ ИДЕНТИТЕТОТ КОГА СЕ СЕДНУВА НА МАСА , СЕ ГУБИ САМО АКО СЕ СЕДНЕ БЕЗ СТАВ

Македонија денес не се наоѓа пред изборот меѓу Европа и идентитетот.
Пред неа стои многу посложен избор:
како да стигне до Европа со зачувано достоинство, со јасна државна политика и со институции способни да ги бранат своите аргументи.
Тоа не се постигнува со затворена врата.
Но не се постигнува ниту со отворена врата без праг.
Затоа советот на Урсула фон дер Лајен треба да се разбере како повик кон политички процес, а не како диктат за неговиот исход.
Муцунски треба да разговара.
Софија треба да разговара.
Скопје треба да продолжи со реформите.
Европската Унија треба да биде присутна како гарант на предвидлив процес и европски принципи,а историските разлики треба да се соочат со аргументи, а не да се претворат во трајна замена за европската перспектива.
На крајот, Коридорот 8 може да биде повеќе од железничка линија.
Може да стане симбол на едно едноставно прашање:
дали Балканот конечно ќе почне да ги гради своите мостови побрзо отколку што ги гради своите спорови?
Одговорот нема да го даде една фотографија од Софија.
Ќе го дадат следните чекори.
Зашто во големата политика не победува оној што најгласно зборува за иднината.
Историјата на крајот памети кој успеал да ја претвори зборуваната политика во реален резултат,а сега, по долго време, Македонија и Бугарија повторно имаат можност да покажат дали масата за разговор ќе биде само дипломатска сценавн или почеток на нешто што досега не успеаќ направат.
Времето на изјавите завршува.
Времето на доказите започнува.
е капитулација, но не е ниту гаранција за резултат, тој е тест дали двете страни навистина сакаат процес.
Официјалниот европски запис го потврдува тој пристап, а БТА вчера потврди дека Софија веќе оставила отворена можност за средба на 8 октомври.



