ПОРТРЕТИ НА МОЌТА
Од случајот во Кочани до европскиот испит на одговорноста: македонската држава мора да дејствува со стратегија, институционална решителност и јасна дипломатска порака
„Суверенитетот не се брани само со граници и декларации. Се брани кога државата знае како да го заштити правото, достоинството на граѓаните и интересот на правдата пред меѓународните институции.“
Авторска политичко-правна анализа

Слободан Томиќ
Аналитичар и публицист
Автор на политичкиот ТВ-магазин „Гласот на народот“
КОГА ЕДЕН СЛУЧАЈ СТАНУВА ПРАШАЊЕ НА ДРЖАВНА СТРАТЕГИЈА

Случајот со Ива Михајлова одамна ја надмина рамката на еден судски предмет.
Тој отвора прашања за функционирањето на македонските институции, за односот на Бугарија кон барањата на македонското правосудство и за способноста на Македонија да ги заштити сопствените правни интереси во меѓународните односи.
Во вакви околности, најголемата грешка би била државата да се задоволи со размена на соопштенија, дипломатски реакции и телевизиски расправи.
На Македонија ѝ е потребно нешто повеќе: јасна правна стратегија, координирано институционално дејствување и дипломатска иницијатива што ќе ги постави фактите пред надлежните меѓународни механизми.
На 14 октомври 2026 година, бугарското Министерство за внатрешни работи соопшти дека го примило барањето за меѓународна потрага, апсење и екстрадиција на Михајлова. Истовремено, бугарските власти навеле дека не презеле активности за утврдување на нејзината местоположба во Бугарија.
Ова е конкретниот институционален факт од кој мора да започне сериозната анализа.
Бугарија има свои уставни правила за екстрадиција на сопствени државјани. Но, прашањето за екстрадицијата не смее да ја исцрпи целата меѓународна правна расправа.
Кога една држава ќе соопшти дека нејзиниот правен поредок ограничува одреден начин на постапување, другата држава мора да побара јасен одговор кои законски механизми и понатаму ѝ стојат на располагање.
Токму тука почнува државната стратегија.
Не во импровизацијата. Не во гневот. Не во политичките пароли.
Туку во способноста институциите да го претворат правното барање во организирано, документирано и меѓународно разбирливо дејствување.
БУГАРСКАТА ПОЗИЦИЈА: ПРАВНА ПРЕЧКА ИЛИ КРАЈ НА ИНСТИТУЦИОНАЛНАТА СОРАБОТКА?

Бугарските власти се повикаа на уставната одредба што го ограничува предавањето бугарски државјани на друга држава, како и на Европската конвенција за екстрадиција.
Овие одредби се дел од правната рамка што мора да се земе предвид. Но, нивното постоење не е доволно за да се затвори поширокото прашање за меѓународната правна соработка.
Особено загрижува фактот што бугарските власти соопштиле дека не презеле активности за утврдување на местоположбата на Михајлова по приемот на известувањето.
Тука мора внимателно да се разграничат две прашања.
Првото е дали, според применливите прописи, Бугарија може или мора да одобри екстрадиција.
Второто е дали одбивањето или ограничувањето на екстрадицијата автоматски значи дека не постои никаква можност за други форми на законска соработка.
Тоа не се идентични прашања.
Македонската држава треба да побара прецизно правно образложение и да ги испита сите достапни механизми за меѓународна правна помош. Треба да утврди дали постојат применливи договорни инструменти, кои се надлежните органи и какви процесни можности се достапни во конкретниот случај.
Во исто време, Бугарија не треба да ја претвора својата позиција за екстрадицијата во замена за одговор на сите други прашања што произлегуваат од случајот.
Ова не е барање Бугарија да го прекрши сопствениот Устав.
Ова е барање меѓународната правна соработка да се разгледа сериозно, целосно и транспарентно.
Правната пречка за еден механизам не смее без дополнителна анализа да се прогласува за крај на сите можни механизми.
Токму затоа, Македонија треба да бара правни одговори, а не да се задоволи со дипломатски формулации.
МАКЕДОНИЈА НЕ СМЕЕ ДА ОСТАНЕ САМО НА РЕАКЦИЈА: ПОТРЕБНА Е КООРДИНИРАНА ДРЖАВНА СТРАТЕГИЈА

Во овој случај, најважно е Македонија да не дозволи институционалната иницијатива да ѝ биде одземена од развојот на настаните.
Министерството за внатрешни работи, Министерството за правда, Министерството за надворешни работи и надлежните правосудни органи треба да постапуваат координирано, секој во рамките на своите овластувања.
Прво, потребно е да се утврди целосната хронологија на настаните: кои мерки биле на сила, кога било утврдено дека Михајлова не е достапна на надлежните органи и какви дејствија биле преземени по тоа сознание.
Второ, треба да се разјасни прашањето за граничната евиденција. Ако нема евидентирано законско преминување на границата во релевантниот период, надлежните органи треба да утврдат што точно се случило. Неопходно е да се разгледаат сите достапни докази, без однапред да се прогласува кој е одговорен.
Трето, македонските институции треба да изработат целосна правна документација за меѓународна соработка.
Таа треба да ги содржи релевантните судски одлуки, процесниот статус на предметот и правните основи врз кои се бара постапување од бугарските органи.
Четврто, Министерството за правда треба да ги испита сите применливи правни механизми, наместо целата стратегија да се сведе на прашањето за екстрадицијата.
Петто,
Министерството за надворешни работи треба да го отвори прашањето на институционалната соработка во официјална дипломатска комуникација, со прецизно наведени факти и конкретни прашања за кои се бара одговор.
Ова не е повик за дипломатски конфликт. Напротив, тоа е повик за организирано и професионално застапување на македонските правни интереси.
Државата што има аргументи мора да знае како да ги презентира. Државата што има документи мора да знае каде да ги достави,a државата што бара соработка мора да знае кои правни инструменти ѝ се достапни.
Македонија не треба да реагира само кога проблемот веќе станал јавен. Таа треба да дејствува системски, со предвидување на ризиците и со јасно определени институционални чекори.
МЕЃУНАРОДНОТО ПРИСУСТВО НА МАКЕДОНИЈА МОРА ДА БИДЕ ПОСТОЈАНО, А НЕ САМО РЕАКТИВНО

Случајот отвора и пошироко прашање: дали Македонија располага со доволно јасна стратегија за застапување на своите правни интереси во меѓународните институции?
Меѓународното присуство не се сведува на испраќање протестни ноти кога ќе се појави проблем.
Тоа подразбира постојано следење на правните и дипломатските процеси, подготовка на документирани позиции, соработка со релевантни меѓународни механизми и способност на државата да ги објасни своите аргументи со јазик што е разбирлив за институциите пред кои ги поставува.
Во случајот со Михајлова, Македонија треба да ги разгледа можностите за соработка преку надлежните механизми на меѓународна правна помош, како и дипломатските канали што можат да придонесат за разјаснување на отворените прашања.
Секое евентуално обраќање до меѓународна институција мора да има јасна правна основа и да биде во рамките на нејзината надлежност.
Не секој меѓудржавен спор е автоматски предмет за меѓународен суд, ниту секоја дипломатска реакција создава правна обврска за другата страна.
Но, токму затоа е потребна стручна и стратешка подготовка.
Македонија треба да биде присутна со аргументи, а не само со реакции; со документи, а не само со соопштенија; со долгорочна стратегија, а не само со моментална политичка порака.
Меѓународната позиција на една држава не се гради со гласноста на нејзините изјави, туку со квалитетот на аргументите што ги внесува во меѓународниот правен и дипломатски простор.
ИВА МИХАЈЛОВА: ПРАВОТО НА ОДБРАНА НЕ Е ИСТО ШТО И ПРАВОТО ДА СЕ ИЗБЕГНЕ ПОСТАПКАТА
Во јавната расправа за случајот се појавија прашања за здравствената состојба на Михајлова, нејзиното двојно државјанство и нејзините тврдења за начинот на кој се води постапката во Македонија.
Сите овие прашања мора да се разгледуваат сериозно, но и одвоено едно од друго.
Михајлова има право на презумпција на невиност, на одбрана и на соодветна здравствена заштита. Нејзините здравствени наводи треба да бидат предмет на медицинска процена, а евентуалните тврдења за неправилности во постапката треба да се разгледуваат врз основа на конкретни докази.
Но, истите принципи важат и за судската постапка.
Правото на одбрана не значи дека судската постапка автоматски треба да престане. Здравствената состојба може да влијае врз процесните мерки, но тоа мора да се утврди врз основа на медицински наоди и законските правила. Двојното државјанство може да има значење за екстрадицијата, но само по себе не ја разрешува суштината на предметот.
Оттука, клучното прашање не е дали Михајлова треба да ги ужива своите права. Таа има право на нивна целосна заштита.
Клучното прашање е како тие права ќе се усогласат со законското продолжување на постапката и со правата на другите засегнати лица.
Особено важно е да не се изгуби од вид семејството на починатиот во сообраќајната несреќа и неговото право на правосудна постапка во која фактите ќе бидат утврдени, а одговорноста, доколку се докаже, ќе биде определена согласно законот.
Нивното очекување за правда не смее да биде потиснато од политичките реакции и дипломатските препукувања.
Заштитата на правата на обвинетото лице и правото на семејството на починатиот на правосудна постапка не се спротивставени вредности.
Правната држава мора да ги заштити и двете.
БУГАРСКАТА ПОЛИТИКА И МАКЕДОНСКИОТ ОДГОВОР: ПОТРЕБНИ СЕ ФАКТИ, А НЕ ИЛУЗИИ

Во односите меѓу Македонија и Бугарија постојат прашања што со години создаваат недоверба, политички тензии и различни толкувања на историските и националните теми.
Во таква средина, секој чувствителен случај лесно може да добие пошироко политичко значење.
Но, Македонија не треба да дозволи сопствената реакција да биде диктирана од претпоставки за мотивите на бугарските институции.
Наместо тоа, таа треба да се концентрира врз конкретните постапки, нивните правни основи и последиците што ги создаваат.
Во овој случај, факт е дека бугарските власти соопштиле оти не презеле активности за утврдување на местоположбата на Михајлова по приемот на барањето.
Тоа е легитимна основа за прашања од македонска страна.
Но, од тој факт не треба автоматски да се извлекува заклучок за поширока политичка намера без дополнителни докази.
Наместо тоа, Македонија треба да побара образложение за институционалното постапување, да ги испита достапните механизми за правна соработка и да ја документира секоја релевантна околност.
Ако постојат докази дека некоја институција постапила спротивно на своите обврски, тие треба да бидат презентирани пред соодветните органи.
Ако постои правна пречка за екстрадиција, треба да се утврди нејзиниот точен опсег и да се испитаат другите законски можности.
Ако има пропусти во македонскиот систем, и тие мора да бидат утврдени.
Така се брани државниот интерес: со докажување, а не со претпоставување.
Македонија не треба да ја прифаќа секоја туѓа позиција како конечна вистина, но не треба ни да ја заменува правната анализа со политички сомневања.
ОД КОЈА СТРАНА Е ПРАВДАТА? ОД СТРАНАТА НА ЗАКОНОТ И НА СЕМЕЈСТВОТО ШТО БАРА ОДГОВОРИ

Во центарот на секоја ваква анализа мора да остане човекот и правото на правосудна постапка.
Кога сообраќајна несреќа ќе заврши со смртни последици, семејството на починатиот останува со неповратна загуба и со легитимно очекување дека случајот ќе биде разгледан во законска постапка.
Тоа очекување не смее да се претвори во средство за политичка мобилизација. Но, не смее ниту да биде занемарено поради дипломатските компликации.
Државата има обврска да обезбеди услови за соодветно постапување, во согласност со законот и со процесните права на сите учесници.
Ако лицето против кое се води постапката се наоѓа во друга држава, тоа создава практични и правни пречки. Но, токму во такви околности се покажува дали институциите располагаат со ефикасни механизми за меѓународна соработка.
Не треба однапред да се прогласува ниту вина, ниту институционална злоупотреба. Но, не треба ниту да се прифати дека со преминувањето на границата прашањето за правосудната постапка автоматски е затворено.
Најважно е надлежните органи да утврдат кои законски механизми се достапни и да ги применат без непотребно одложување.
Правдата не е политичка награда што државата му ја дава на семејството. Таа е обврска на правосудниот систем.
ЗАВРШНАТА ПОРАКА:
МАКЕДОНИЈА МОРА ДА ИМА СТРАТЕГИЈА, А НЕ САМО СТАВ

Случајот со Ива Михајлова треба да биде повод Македонија да ја преиспита својата подготвеност за меѓународна правна соработка и заштита на сопствените правни интереси.
Потребни се институционална координација, јасна правна документација, активна дипломатска комуникација и реална процена на можностите што ги нуди меѓународното право.
Ниту една држава не може да гарантира дека секое барање за екстрадиција ќе биде прифатено. Но, секоја држава мора да знае како да постапи кога барањето ќе наиде на правна пречка.
Токму тука се разликува моменталната политичка реакција од сериозната државна стратегија.
Реакцијата се исцрпува со соопштение. Стратегијата продолжува со документи, правни анализи, институционална координација и конкретни чекори.
Македонија треба да ја искористи оваа ситуација за да ги зајакне механизмите за меѓународна правна соработка, да ги утврди евентуалните слабости во граничната контрола и да воспостави поефикасен начин на комуникација меѓу институциите.
Воедно, треба да настапува со јасна дипломатска порака: очекувањата за соработка мора да бидат формулирани во согласност со важечкото право, а секоја институционална позиција треба да биде образложена и проверлива.
Тоа е патот на сериозната државна политика.
Не преку закани. Не преку национална реторика. Не преку однапред донесени пресуди.
Туку преку способноста државата да ги брани своите интереси со аргументи што можат да издржат правна и меѓународна проверка.
ЗАКЛУЧОК: СУВЕРЕНИТЕТОТ СЕ БРАНИ СО ПРАВО, А ПРАВДАТА СО ДЕЛА
Случајот со Ива Михајлова не треба да заврши како уште една епизода на меѓудржавно недоразбирање.
Тој треба да биде повод за целосно разјаснување на околностите, за утврдување на евентуалните институционални пропусти и за испитување на сите применливи механизми за меѓународна правна соработка.
Македонија има право да бара одговори. Има право да ги застапува своите правни интереси. Има право да очекува институционална комуникација и образложени позиции.
Но, својата позиција ќе ја направи посилна ако ја темели врз документи, конкретни правни аргументи и јасна стратегија.
Бугарија, од своја страна, има право да ги применува сопствените уставни правила. Но, поширокото прашање за меѓународната правна соработка бара сериозно разгледување на сите законски можности што постојат во конкретниот случај.
Ниту една држава не треба да биде однапред осудена врз основа на претпоставки. Но, ниту една институција не треба да биде ослободена од прашања за своето постапување.
Во центарот на оваа приказна мора да останат законот, доказите, правата на засегнатите лица и обврската на институциите да постапуваат одговорно.
Македонија не треба да бара политичка победа над Бугарија. Таа треба да покаже дека знае да ги брани своите правни интереси, да ги користи меѓународните механизми и да бара одговорност таму каде што за тоа постои законска основа.
Тоа е вистинскиот тест за државната зрелост.
Зашто суверенитетот не е само право да се донесуваат одлуки во сопствената држава. Тој подразбира и способност тие одлуки да се спроведуваат преку законски механизми, да се бранат пред меѓународните институции и да се образложуваат со аргументи што не зависат од политичките расположенија.
А правдата не се брани со гласноста на политичките пораки.
Правдата се брани со докази. Државата се брани со стратегија. А довербата на граѓаните се враќа кога институциите покажуваат дека никој не е над законот и дека ниту една граница не смее да биде изговор за напуштање на обврската да се постапува согласно правото.

