„Нема потрагична неправда од тоа еднаквите да се третираат нееднакво.“
Аристотел

Аристотел
Пишува: Слободан ТОМИЌ

Постојат мигови кога историјата не се движи со чекори, туку со пресврти.
Мигови кога една вест открива повеќе за состојбата на светот отколку десетици дипломатски декларации и стотици политички говори.
Еден таков миг беше денот кога од Брисел пристигнаа пораки за отворање на нови европски перспективи за Украина и Молдавија, додека Македонија повторно остана заглавена во сопствениот европски ходник, чекајќи врата која постојано се отвора за другите, а за неа останува под клуч.
Да бидеме јасни. Никој разумен човек не може да биде против напредокот на Украина или Молдавија.
Во време на војни, нестабилност и глобални предизвици, европската перспектива за секоја држава што се стреми кон реформи е добредојдена.
Но прашањето што денес одекнува во Македонија не е зошто тие одат напред.
Прашањето е зошто Македонија стои во место.
Тоа прашање станува уште потешко кога ќе се погледне патот што земјата го помина во изминатите децении. Малку европски народи направиле толку многу компромиси во име на европската иднина.
Малку држави вложиле толку политички капитал во надеж дека секоја направена отстапка ќе биде последниот чекор кон целта.
Но наместо крај на процесот, следуваше нов почеток.
Наместо сигурност, нова неизвесност.
Наместо јасна европска траекторија, нови условувања.
Токму затоа денес сè повеќе граѓани не поставуваат прашање за Македонија, туку за Европа.
Дали правилата важат еднакво за сите?

Дали критериумите се исти за сите кандидати?
Дали европската идеја сè уште почива врз принципи или сè повеќе се претвора во арена на политички интереси?
Средбите во Софија повторно ги отворија овие дилеми.
Пораките што ги испратија претседателката Гордана Силјановска-Давкова и министерот Тимчо Муцунски беа насочени кон едно суштинско прашање – довербата.
Не довербата како дипломатска фраза.
Туку довербата како темел на секој процес.
Зашто ниту една држава не може бесконечно да вложува политичка енергија во процес во кој не знае каде завршуваат барањата.
Ниту еден народ не може бесконечно да прифаќа нови услови ако не знае дали тие навистина се последни.
Токму тука лежи суштината на македонската загриженост.
Прашањето повеќе не е дали ќе има уште една отстапка.
Прашањето е дали некој може да гарантира дека утре нема да има уште едно ново барање.
Денес е едно прашање.
Утре е друго.
Задутре трето.
И токму затоа недовербата расте.
Во исто време, Европа отвора нова дебата за сопствената иднина. Германија, Франција, Холандија, Белгија и Луксембург веќе разговараат за можноста идните членки да имаат транзициски ограничувања во одредени области на одлучување.
Ова е сериозна политичка тема.
Не само за Македонија.
Туку за целата идеја на европското проширување.
Зашто ако идните членки треба да влезат во Унијата постепено, со ограничени права во одредени сфери, тогаш неизбежно се отвора прашањето каква Европа се создава.
Дали Европа на еднакви членки?
Или Европа на различни категории држави?
Ова не е теоретска расправа.
Ова е прашање што директно ја засега иднината на сите кандидати.
Истовремено, во односите меѓу Скопје и Софија остануваат прашања што не се решаваат со декларации, туку со градење доверба.
Таа доверба не може да се изгради преку сомнежи.
Не може да се изгради преку постојани условувања.
Не може да се изгради ако секоја нова фаза од процесот отвора нови политички дилеми.
Таа може да се изгради само ако постои чувство дека правилата се јасни, предвидливи и еднакви за сите.
Во спротивно, европскиот процес почнува да ја губи својата најважна сила, кредибилитетот,а кога кредибилитетот ќе почне да слабее, почнува да слабее и довербата на граѓаните.
Историјата покажува дека државите можат да бидат блокирани.
Можат да бидат забавени.
Можат да бидат ставени под политички притисок.
Но историјата исто така покажува дека народите што успеваат да го сочуваат своето достоинство остануваат исправени и кога околностите не се на нивна страна.
Затоа денешната дилема на Македонија не е само дипломатска.
Таа е суштинска.
Дали Европа ќе остане верна на идејата на Робер Шуман и Жан Моне – Европа на еднаквост, солидарност и заемна почит?
Или ќе се претвори во простор во кој политичката моќ има поголема тежина од принципите?
Одговорот на тоа прашање нема да ја одреди само иднината на Македонија.
Ќе ја одреди и иднината на самата европска идеја.
Зашто кога една држава мора постојано да докажува дека заслужува место во Европа, по многу години компромиси и реформи, тогаш проблемот повеќе не е само нејзин.
Тогаш тоа станува прашање за Европа.
А историјата, порано или подоцна, секогаш го поставува истото прашање:
Дали принципите навистина биле принципи, или биле принципи само додека биле удобни?






