Колумна на Слободан Томиќ – Човек или број: Во време кога сè се мери, најтешко е да се остане човек

Македонија

Пишува: Слободан Томиќ

Слободан Томиќ

„На човекот може да му се одземе речиси сè, освен едно: слободата да го избере својот однос кон околностите и сопствениот пат.“

Виктор Франкл
Виктор Франкл

ВРЕМЕ НА НЕВИДЕН НАПРЕДОК И НЕВИДЕН НЕМИР

Човештвото никогаш не било помоќно.

Никогаш немало повеќе знаење. Никогаш немало повеќе технологии. Никогаш немало повеќе информации, повеќе комуникација, повеќе можности, повеќе откритија и повеќе средства со кои човекот може да влијае врз сопствениот живот и врз светот околу себе.

Со еден допир на екранот разговараме со луѓе на другата страна од планетата. За неколку секунди добиваме информации за кои на претходните генерации им биле потребни години пребарување. Машините учат, алгоритмите предвидуваат, а технологијата навлегува во речиси секој сегмент од човечкото постоење.

Човекот стапна на Месечината.

Испрати летала во длабочините на вселената.

Ги разоткри тајните на генетиката и почна да создава вештачка интелигенција која може да анализира, да создава и да донесува одлуки со брзина што донедамна изгледаше како научна фантастика.

И токму во времето кога човештвото достигнува височини што некогаш изгледале невозможни, расте едно чувство кое никоја технологија не успева да го избрише.

Немирот.

Стравот.

Несигурноста.

Длабокото чувство дека нешто суштинско недостасува.

Живееме во време кога човекот може да разговара со целиот свет, а сепак да нема со кого да ја сподели својата тишина. Живееме во време кога има повеќе информации од кога било, а сепак многумина се чувствуваат поизгубени отколку сите генерации пред нив.

Ова е големиот парадокс на нашето време.

Колку повеќе напредуваме надворешно, толку повеќе се појавува опасноста да осиромашуваме внатрешно.

СТРАВОТ КАКО НОВА СВЕТСКА ЕПИДЕМИЈА

Современиот човек живее опкружен со стравови.

Страв од војни.

Страв од економски кризи.

Страв од губење на работното место.

Страв од болести.

Страв од осаменост.

Страв од стареење.

Страв од иднината.

И можеби за првпат по многу децении милиони луѓе чувствуваат дека живеат во време на големи историски пресврти.

Од Европа до Блискиот Исток.

Од економските потреси до демографските предизвици.

Од климатските предупредувања до технолошката револуција.

Светот се менува со брзина што човекот тешко ја следи.

Промените се толку брзи што човекот честопати нема време ниту да ги разбере, а уште помалку да им се приспособи.

И токму тука почнува стравот.

Затоа што човекот може да се соочи со многу нешта, но најтешко му е да живее во неизвесност.

Неизвесноста е просторот во кој се раѓаат сомнежот, немирот и чувството дека се губи контролата врз сопствениот живот.

Затоа денес толку многу луѓе бараат одговори.

Некои ги бараат во политиката.

Некои во економијата.

Некои во науката.

Некои во психологијата, некои повторно ги бараат во верата.

Бидејќи човекот не живее само од факти и бројки.

Човекот живее и од смислаа А кога смислата исчезнува, почнува духовната глад.

ПОВРЗАНИ СО СИТЕ, ОДДАЛЕЧЕНИ ОД СЕБЕ

Никогаш немало повеќе комуникација,а никогаш немало повеќе осаменост.

Никогаш немало повеќе можности за поврзување., никогаш немало повеќе луѓе кои чувствуваат дека никој вистински не ги разбира.

Секојдневно разменуваме илјадници зборови.

Но многумина немаат со кого да ја споделат својата болка.

Градовите стануваат поголеми.

Мрежите стануваат пошироки.

Контактите стануваат побројни.

Но срцата често стануваат потивки.

Човекот полека почнува да го губи она што отсекогаш било суштината на човечкото постоење.

Блискоста.

Присуството.

Разговорот лице в лице.

Погледот што охрабрува.

Раката што утешува.

Прегратката што лекува.

Постои опасност да станеме генерација која знае сè за светот, а сè помалку за човекот што седи до нас.

Да знаеме сè за технологијата, а да заборавиме како да слушаме.

Да знаеме сè за информациите, а да заборавиме како да сочувствуваме.

Да знаеме сè за успехот, а да заборавиме што значи човечка добрина.

ЧОВЕКОТ КОЈ ГО ОСВОИ СВЕТОТ, А ЈА ИЗГУБИ ТИШИНАТА НА ДУШАТА

Современата цивилизација создаде невидена моќ.

Но моќта сама по себе никогаш не гарантира мудрост.

Историјата е исполнета со примери на општества кои биле богати, моќни и напредни, а сепак не успеале да го зачуваат она што е најважно.

Моралната сила.

Доблеста.

Чувството за одговорност.

Внатрешниот мир.

Човекот може да ја освои природата и повторно да биде поразен од сопствената алчност.

Може да ја освои технологијата и повторно да биде заробеник на сопствената гордост.

Може да има огромно знаење и повторно да не знае што да прави со својот живот.

Знаењето кажува како.

Мудроста кажува зошто.

Знаењето создава алатки.

Мудроста одлучува како тие ќе бидат употребени.

Без мудроста, знаењето може да стане опасно.

Многу опасно.

КОГА СЛОБОДАТА СТАНУВА ИЛУЗИЈА

Современиот човек зборува за слобода повеќе од кога било.

Но истовремено живее во време на нови зависности.

Зависност од признание.

Зависност од мислењето на другите.

Зависност од постојана потврда.

Зависност од брзина.

Зависност од материјални успеси.

Зависност од бескрајна потрошувачка.

Човекот кој не може да биде сам со себе, тешко може да биде навистина слободен.

Човекот кој не знае да молчи, тешко може да го слушне сопственото срце.

Човекот кој ја мери сопствената вредност според бројки, лесно почнува да верува дека и самиот е само број.

Тука се крие една од најголемите опасности на нашето време.

Да престанеме да бидеме личности и да станеме податоци.

Да престанеме да бидеме човечки суштества и да станеме функции.

Да престанеме да бидеме браќа и сестри и да станеме статистика.

ЗОШТО ЦИВИЛИЗАЦИИТЕ НЕ СЕ РУШАТ ПРВО ОДНАДВОР

Историјата постојано ја повторува истата лекција.

Паднале империи.

Паднале царства.

Паднале идеологии.

Паднале системи што изгледале вечни.

Но најчесто не затоа што биле поразени однадвор.

Туку затоа што претходно се распаднале одвнатре.

Кога исчезнува чесноста, почнува распаѓањето.

Кога исчезнува чувството за правда, почнува распаѓањето.

Кога луѓето престануваат да веруваат едни на други, почнува распаѓањето.

Кога себичноста станува поважна од доброто на заедницата, почнува распаѓањето.

Не веднаш.

Не за една година.

Не за една генерација.

Но неизбежно.

Затоа што секоја цивилизација има потреба од нешто повеќе од закони и институции.

Потребни ѝ се луѓе со карактер.

Потребни ѝ се луѓе со совест.

Потребни ѝ се луѓе кои знаат дека не постои вистинска слобода без одговорност.

ГОЛЕМАТА ДУХОВНА КРИЗА НА НАШЕТО ВРЕМЕ

Нашето време зборува многу за права.

Но многу помалку за должности.

Зборува многу за успех.

Но многу помалку за доблест.

Зборува многу за моќ.

Но многу помалку за мудрост.

Зборува многу за слобода.

Но многу помалку за вистина,а токму вистината, доблеста и одговорноста биле темелите на сите големи човечки достигнувања.

Човекот не станува голем само затоа што знае многу.

Човекот станува голем кога знае што е добро и има храброст да го живее тоа добро.

Најголемите битки во историјата често не се воделе на бојните полиња.

Тие се воделе во човечката совест.

Помеѓу себичноста и љубовта.

Помеѓу стравот и надежта.

Помеѓу омразата и простувањето.

Помеѓу гордоста и смирението.

ЧОВЕКОТ НЕ Е АЛГОРИТАМ

Ниту една машина нема совест.

Ниту една машина нема милосрдие.

Ниту една машина нема способност да сака.

Ниту една машина нема душа.

Тоа останува најголемото достоинство на човекот.

Човекот може да создава алатки кои ќе пресметуваат побрзо од него.

Може да создава системи кои ќе анализираат повеќе податоци отколку што тој некогаш би можел.

Но не може да создаде машина која ќе плаче од сочувство.

Не може да создаде алгоритам кој ќе простува.

Не може да создаде програма која ќе сака.

Затоа што најважните нешта во животот не се пресметуваат.

Тие се живеат.

Љубовта не се мери.

Добрината не се мери.

Совеста не се мери.

Достоинството не се мери.

Тие или постојат, или не постојат.

НАЈГОЛЕМИОТ ИСПИТ НА XXI ВЕК

Можеби најголемиот предизвик на нашето време не е технолошки.

Не е економски.

Не е политички.

Можеби најголемиот предизвик е да останеме луѓе.

Да не дозволиме брзината да ни ја одземе внимателноста.

Да не дозволиме стравот да ни ја одземе надежта.

Да не дозволиме омразата да ни ја одземе способноста за љубов.

Да не дозволиме материјалното да стане поважно од човечкото.

Да не дозволиме успехот да биде поважен од чесноста.

Да не дозволиме удобноста да биде поважна од совеста.

Да не дозволиме моќта да биде поважна од добрината.

Ова е големиот испит на нашето време.

Испит што не се полага со зборови.

Туку со живот.

НЕ ПРАШАЊЕТО „ШТО ЌЕ СЕ СЛУЧИ?“, ТУКУ „ШТО ЌЕ СТАНЕМЕ?“

Денес многумина прашуваат:

Што ќе донесе иднината?

Какви технологии ќе постојат?

Какви кризи нè очекуваат?

Какви промени ќе дојдат?

Тоа се важни прашања.

Но постои едно уште поважно.

Какви луѓе ќе станеме?

Дали ќе бидеме исполнети со страв или со надеж?

Дали ќе бидеме исполнети со гордост или со смирение?

Дали ќе бидеме исполнети со алчност или со милосрдие?

Дали ќе живееме само за себе или ќе најдеме сила да живееме и за другите?

На крајот, историјата нема да нè памети по бројот на лозинки што сме ги имале, по уредите што сме ги користеле или по статистиките во кои сме биле запишани.

Ќе нè памети по тоа дали сме останале луѓе.

Дали сме помогнале кога некој страдал.

Дали сме простиле кога било најтешко.

Дали сме останале чесни кога било најопасно.

Дали сме зачувале надеж кога околу нас владеела неизвесност.

Бидејќи човекот не е број.

Човекот е личност.

Човекот е совест.

Човекот е способност за љубов.

Човекот е способност за жртва.

Човекот е способност да биде светлина во туѓиот мрак.

И можеби најголемата мудрост во ова време на стравови, поделби и неизвесност е едноставна:

Не дозволувај светот да ти го одземе срцето.

Не дозволувај омразата да ти ја одземе душата.

Не дозволувај стравот да ти ја одземе надежта.

И не дозволувај никој да те убеди дека си само број.

Зашто човекот е многу повеќе од број.

Додека во него живеат вистината, љубовта, добрината и верата во смислата на постоењето, ниту една криза, ниту една идеологија, ниту една технологија и ниту една бура не можат целосно да го поразат.

Затоа што најголемата битка на нашето време не е кој ќе владее со светот.

Најголемата битка на нашето време е дали човекот ќе успее да остане човек.

Please follow and like us: