Кога процедурите стануваат поважни од одлуките, државата влегува во застој.
Џон Стјуарт Мил

Пишува: Слободан ТОМИЌ

ПОЛИТИЧКИОТ МОМЕНТ: РОКОВИ ШТО ГО СТЕГНУВААТ СИСТЕМОТ
Македонија се наоѓа во фаза кога политичките процеси се под силен притисок од рокови, реформска агенда и обврски кон европскиот процес.
Во такви околности, Изборниот законик не е обичен технички акт, туку клучен системски закон што ја дефинира политичката игра.
Токму затоа, секој застој, секоја блокада и секој обид за пролонгирање добива пошироко државно значење.
НАЈАВАТА ЗА 10.000 АМАНДМАНИ: ПОЛИТИЧКА ТЕХНИКА ИЛИ ИНСТИТУЦИОНАЛЕН ПРИТИСОК
Според јавните објави и медиумските информации, СДСМ најави поднесување на голем број амандмани на Изборниот законик, дури и во форма што би можела да достигне илјадници, во зависност од собраниската стратегија.
Во парламентарната практика, ваквиот пристап се препознава како филибастер техника, инструмент со кој се продолжува расправата и се забавува донесувањето на закон.
Формално, тоа е легално.
Суштински, тоа е политички сигнал дека процесот влегува во фаза на силна конфронтација.
КАДЕ Е ГРАНИЦАТА НА ДЕМОКРАТИЈАТА?

Демократијата не се мери само по правото да се спротивставиш.
Таа се мери и по способноста:
да се донесуваат одлуки,
да се затвораат процеси,
и да се одржува институционална функционалност.
Кога амандманите стануваат инструмент за масовно одложување, се поставува легитимно прашање:
дали парламентот сè уште е место за одлучување или станува арена на блокирање?
ИЗБОРНИОТ ЗАКОНИК КАКО ТЕСТ ЗА СИСТЕМОТ

Овој закон директно ги уредува:
изборните правила,
финансирањето на политичките партии,
електронските механизми за гласање,
и довербата во изборниот процес.
Затоа дебатата не е само политичка, туку и институционална.
Секоја блокада тука има ефект што се прелева врз целата политичка архитектура.
СУДИР НА ДВЕ ПОЛИТИЧКИ ЛОГИКИ

Актуелниот спор се движи меѓу две логики:
едната која инсистира на брзо усвојување на реформите поради рокови и обврски,
и другата која смета дека предложените решенија носат ризици и бара нивна блокада или суштинска промена.
Во таа тензија, парламентот станува место на политичка пресметка, а не само законодавна процедура.
ПОЛИТИЧКАТА РЕТОРИКА И ИНСТИТУЦИОНАЛНАТА РЕАЛНОСТ
Во вакви моменти, политичката реторика се засилува:
од едната страна се зборува за „реформи и европски рокови“,
од другата за „заштита на изборниот интегритет и спречување злоупотреби“.
Но реалноста е една:
секоја страна се обидува да го наметне својот модел на изборни правила.
РИЗИКОТ ОД ИНСТИТУЦИОНАЛЕН ЗАСТОЈ

Најголемата опасност не е политичкиот судир, туку неговиот ефект:
пролонгирање на реформите,
блокада на законодавниот процес,
пад на институционална предвидливост,
и зголемена недоверба меѓу политичките блокови.
ЗАКЛУЧОК
Филибастерот е дел од демократската алатка, но неговата употреба секогаш носи политичка тежина.
Кога процедурите стануваат доминантно средство на политичка борба, тогаш се отвора прашањето за капацитетот на системот да произведува одлуки.
Македонија денес не е само во дебата за закон, туку во тест на институционална издржливост.
ФИНАЛНА МИСЛА
„Демократијата не пропаѓа кога постои конфликт, туку кога конфликтот ја парализира одлуката.“


