Државникот се препознава кога ќе одбие да ја свитка кичмата, но се докажува кога ќе ја исправи државата
„Храброста без резултат е само гест, а резултатот без достоинство е победа што ја губи својата смисла.“
( Авторска мисла)
ПОРТРЕТИ НА МОЌТА
Пишува: м-р Слободан Томиќ, аналитичар и публицист

Постојат датуми што не смеат да се сведат на протокол, венци и пригодни говори.
Тие се историски испити на кои секоја генерација мора повторно да одговори: што направивме со слободата што ни ја оставија претходниците и каква држава подготвуваме за оние што доаѓаат по нас?
Единаесетти октомври е еден од тие датуми.
Но, на 85-годишнината од народното востание во 1941 година, во Куманово, политичкото внимание не беше насочено само кон минатото.
Во средиштето на јавната порака се најде премиерот Христијан Мицкоски, кој историското сеќавање го претвори во политичка декларација за сегашноста и иднината: Македонија сака да оди напред, сака да стане членка на Европската Унија, сака подобар живот за своите граѓани, но не прифаќа сопствениот идентитет да биде цената за туѓото одобрување.
Тоа е суштината на неговата порака од Куманово.
И токму затоа таа заслужува анализа што ќе оди подлабоко од дневнополитичките реакции.
Зашто прашањето не е само што кажал Мицкоски. Прашањето е каква државна политика најавува со кажаното, каква одговорност презема и дали зборовите за достоинство, реформи и економски напредок ќе станат мерливи резултати во животот на македонските граѓани.
ИСТОРИЈАТА НЕ Е УКРАС НА ВЛАСТА, ТУКУ МЕРКА ЗА НЕЈЗИНАТА ОДГОВОРНОСТ

На 11 Октомври не се чествува удобноста, туку одлуката да се спротивставиш кога околностите бараат храброст. Луѓето што го кренале востанието во 1941 година не можеле однапред да знаат колку ќе трае борбата, колкави ќе бидат жртвите и колку тешка ќе биде цената на слободата.
Но знаеле дека постојат моменти кога молчењето станува соучесништво во сопственото потчинување.
Токму од таа историска точка Мицкоски ја упати својата порака: државата не е подарок, ниту нешто што постои само затоа што некој однадвор ќе ни дозволи да ја чувствуваме како своја.
Таа е резултат на историска борба, колективна волја и одговорност што се пренесува од генерација на генерација.
Но, тука почнува и вистинската политичка тежина на неговите зборови.
Да се повикуваш на историското достоинство значи да прифатиш дека денешната власт е должна да го чува не само името и идентитетот на државата, туку и нејзината функционалност. Суверенитетот не е целосен ако граѓанинот се чувствува беспомошен пред институциите. Националната гордост не е доволна ако младите својата иднина ја гледаат надвор од земјата,а историската победа ја губи својата практична смисла ако слободната држава не успее да создаде услови за достоинствен живот.
Затоа 11 Октомври не е само повод за политичка реторика. Тој е мерка со која треба да се оценува и власта што денес се повикува на неговите идеали.
Мицкоски од Куманово испрати порака дека Македонија мора да има јасни цели, амбиција и визија за генерациите што доаѓаат.
Тоа е правилната политичка насока.
Но нејзината вистинска вредност ќе се утврдува според тоа дали државата ќе стане поорганизирана, поефикасна, поправедна и економски посилна.
Историјата му дава легитимитет на сеќавањето. Резултатите му даваат легитимитет на владеењето.
ДО СОФИЈА И БРИСЕЛ: ЕВРОПА ДА, ПОНИЖУВАЊЕ НЕ !
Една од најсилните пораки на Мицкоски беше дека Македонија сака да стане дел од Европската Унија, но не со наведната глава и со свиткан ‘рбет.
Во таа формулација е содржана суштинска политичка дилема со која државата се соочува со години: како да се продолжи европскиот пат без преговарањето да се претвори во бескрајно преиспитување на сопствениот идентитет.
Позицијата што ја артикулира премиерот е јасна: европската интеграција не смее да значи откажување од јазикот, културата, историското паметење и националното достоинство.
Тоа не е отфрлање на Европа.
Напротив, тоа е барање европските принципи да важат и за Македонија.
Зашто Европа не е само географија, ниту само збир на институции и регулативи.
Таа е и политичка идеја за еднаквост, почитување на различностите, владеење на правото и достоинство на народите.
Ако овие принципи се универзални, тогаш тие не смеат да се применуваат селективно, зависно од големината на државата, нејзината преговарачка моќ или политичките интереси на соседите.
Од Брисел Македонија со право очекува јасна перспектива, предвидлив процес и доследност во европските правила. Од Софија треба да очекува однос заснован врз заемно почитување, а не постојано отворање прашања што ја продлабочуваат недовербата меѓу општествата.
Но и македонската политичка елита мора да разбере дека принципиелноста и дипломатијата не се спротивности.
Една држава може да биде цврста во одбраната на својот идентитет, а истовремено внимателна во изборот на дипломатските средства.
Може да одбие неприфатливи условувања, но мора да гради сојузништва, да аргументира, да преговара и да ја зајакнува сопствената позиција со конкретни резултати.
Најлесно е да се каже „не“. Најтешко е од принципиелното „не“ да се изгради пат кон прифатливо „да“.
Тука се наоѓа вистинскиот испит за Мицкоски.
Неговата политичка задача не завршува со одбрана на националното достоинство пред домашната јавност. Таа продолжува со создавање меѓународна поддршка за македонските позиции, со активно европско дејствување и со реформи што ќе покажат дека Македонија не сака да влезе во Унијата само како кандидат што бара разбирање, туку како држава што е подготвена да ги исполни обврските и да придонесе кон заедничкиот европски простор.
Европската иднина не треба да се купува со понижување.
Но не смее ниту да се претвори во трајно чекање без јасна стратегија.
Македонија има право да бара почит. Има обврска и да биде подготвена за членство.
„МОЖЕ ПОВЕЌЕ“ — РЕЧЕНИЦА ШТО ЈА ОТВОРА ВРАТАТА КОН ОДГОВОРНОСТА
Во политичките говори најчесто се слушаат пофалби за постигнатото. Мицкоски, според пренесените изјави, зборуваше и за сопственото незадоволство од тоа колку е направено. Рече дека се буди и заспива со прашањето дали Владата успева и дали може повеќе, а ја истакна и својата желба да ги реши проблемите и маките со кои се соочуваат граѓаните.
Токму тука неговата порака добива поинаква димензија.
Политичарот што признава дека може повеќе отвора простор за повисоки очекувања.
Тој повеќе не може да се повикува само на затекнатата состојба, наследените слабости и надворешните околности.
Со самото признавање дека резултатите можат да бидат подобри, тој ја презема и обврската да покаже каде, како и со кои мерки ќе се постигне напредокот.
Граѓанинот не живее во статистичка табела.
Тој живее со сметки, цени, рати, трошоци за лекување, школување на децата и стравот дали месечната плата ќе стигне до следната исплата.
За него, реформата не е документ во владина фиока.
Таа е разликата меѓу институција што му го решава проблемот и институција што го испраќа од шалтер на шалтер.
Затоа изјавата дека секој проблем не може веднаш да се реши не смее да стане алиби за неуспех.
Но ниту секој нерешен проблем автоматски е доказ дека ништо не е направено. Сериозната оценка бара споредба: каква била почетната состојба, што е преземено, кои резултати се постигнати и што сè уште останува нерешено.
Мицкоски зборува за воспоставување ред во нередот, реформи во наследениот хаос и градење поцврста држава на нови темели.
Тоа е амбициозна политичка формула. Нејзината убедливост, меѓутоа, ќе зависи од тоа дали граѓаните ќе ги препознаат промените во секојдневниот живот.
Редот не се мери само според бројот на донесени одлуки, туку според тоа дали законите важат еднакво за сите. Реформата не се мери само со нова стратегија, туку со подобра услуга, побрза постапка и институција што одговара за својата работа,а цврстата држава не е онаа што само зборува со авторитет, туку онаа во која граѓанинот може да ги оствари своите законски права без да бара врски, посредници или политичка заштита.
Ако премиерот навистина се прашува секој ден дали може повеќе, тогаш тоа прашање треба да стане и работен принцип на секој министер, директор и раководител во јавниот сектор.
Власта не е сопственик на државата.
Таа е нејзин привремен управител и носител на одговорност пред граѓаните.
1.000 ЕВРА ПЛАТА: АМБИЦИЈА ШТО МОРА ДА СЕ ДОКАЖЕ СО БРОЈКИ

Најсилните политички пораки не се оние што звучат најубаво на говорница, туку оние што граѓанинот може да ги провери во сопствениот паричник.
Затоа најавата дека просечната нето-плата во Македонија треба да се приближи до 1.000 евра, односно до нешто над 60.000 денари до крајот на владиниот мандат во пролетта 2028 година, е една од најважните економски пораки поврзани со настапот на Мицкоски.
Според податоците наведени во објавените материјали, просечната нето-плата во јули изнесувала 48.499 денари, со номинален годишен раст од 7,1 отсто. За да достигне 60.000 денари, потребно е зголемување од околу 11.500 денари, односно приближно 24 отсто во однос на наведеното ниво.
Тоа не е невозможна цел само затоа што е амбициозна. Но не е ниту исполнета само затоа што е јавно најавена.
Тука мора да се направи важна разлика меѓу номиналниот и реалниот раст на платите.
Ако платата се зголемува, а цените растат со слично темпо, граѓанинот можеби ќе добива повеќе денари, но нема нужно да може да купи повеќе. Вистинскиот економски успех не се мери само со износот на платата, туку со нејзината куповна моќ.
Просечната плата, исто така, не ја опишува целосно положбата на секое семејство.
Зад просекот може да стојат големи разлики меѓу дејностите, регионите и висината на примањата.
Затоа Владата треба да покаже не само дека расте просекот, туку и дека се подобрува положбата на луѓето со ниски приходи, дека се отвораат продуктивни работни места и дека младите имаат причина да ја градат иднината дома.
За да се оствари целта, не е доволно платите административно да се туркаат нагоре. Потребни се повисока продуктивност, инвестиции, подобро образование и стручна обука, функционална инфраструктура, правна сигурност, помал простор за корупција и економија што создава поголема додадена вредност.
Потребна е и внимателна политика што ќе ги усогласи растот на платите, продуктивноста, инфлацијата и конкурентноста на домашните компании. Во спротивно, дел од зголемувањето може да се претвори во повисоки трошоци, нов притисок врз цените или товар што најтешко ќе го поднесат малите работодавачи.
Затоа ветувањето за 1.000 евра не треба да се слави однапред, но не треба ни однапред да се отфрла. Треба да се претвори во јавна обврска со јасни показатели: раст на реалните плати, нови продуктивни работни места, намалување на сиромаштијата, подобри услови за работа и мерлив напредок во животниот стандард.
Ако Мицкоски сака оваа бројка да стане симбол на неговиот мандат, тогаш таа мора да биде поткрепена со политика што ќе ја почувствуваат и вработениот во фабрика, и медицинската сестра, и наставникот, и земјоделецот, и младото семејство што размислува дали да остане во Македонија.
Големите амбиции се неопходни.
Но нивната вистинска вредност е во тоа дали ќе станат обичен, секојдневен подобар живот.
НАЈГОЛЕМАТА НАЦИОНАЛНА БИТКА Е БИТКАТА ЗА МЛАДИТЕ

Мицкоски ја поврза иднината на државата со младите генерации.
Тоа е повеќе од политичка порака; тоа е суштинското прашање за опстанокот и развојот на Македонија.
Држава што ги губи младите не губи само население. Таа губи знаење, работна сила, претприемачка енергија, идни родители, идни научници, лекари, инженери, наставници и културни творци. Губи дел од сопствената иднина.
Ниту еден говор за патриотизам не може да го замени чувството на млад човек дека овде може да најде добро образование, достоинствена работа, пристојна плата и институции што ќе го третираат според неговите способности, а не според неговите познанства.
Ако сакаме младите да останат, Македонија мора да стане земја во која трудот се исплати, знаењето се почитува, законот важи еднакво и успехот не зависи од политичката блискост.
Тука се поврзуваат сите теми од Куманово: достоинството, европската перспектива, реформите и економскиот напредок. Националниот идентитет не е само она што го наследуваме од предците.
Тој е и одговорноста да создадеме држава во која нашите деца и внуци ќе сакаат да останат.
Затоа битката за младите не се добива со еден владин проект, ниту со еднократна финансиска помош. Таа се добива со долгорочна политика: квалитетно образование, функционално здравство, сигурни работни места, пристапно домување, чиста животна средина и институции што не ја казнуваат иницијативата.
Премиерот може да постави цел.
Владата мора да ја претвори во програма. Општеството мора да создаде услови.
Но конечната оценка ќе ја дадат младите — со одлуката дали својата иднина ќе ја градат овде.
ПОЛИТИЧКИОТ ПРОТИВНИК НЕ Е ИЗГОВОР ЗА СОПСТВЕНИОТ РЕЗУЛТАТ

Мицкоски упати остри критики кон политичките противници, користејќи тешки квалификации за состојбите и практиките што, според него, ја попречуваат државата. Во политичката борба има простор за остра конфронтација, особено кога станува збор за прашања на одговорност, корупција, злоупотреба на функциите или неуспешни политики.
Но постои граница што сериозниот државник мора да ја знае: политичката критика може да биде жестока, а сепак да остане насочена кон постапките, одлуките и доказите, наместо да се претвори во бескрајна војна со личности и навреди.
Мицкоски ја наследил власта со сопствената политичка програма и со ветувањето дека ќе донесе промена. Токму затоа неговата најсилна позиција не е во тоа колку остро ќе го опише противникот, туку колку убедливо ќе покаже дека неговиот модел на владеење е подобар.
Ако претходниците оставиле нерешени проблеми, јавноста има право да дознае кои биле тие, кој бил одговорен и што се презема за да се исправат последиците.
Но секое обвинување мора да биде поткрепено со факти и да помине низ соодветните институции. Политичката одговорност не е исто што и кривичната вина, а јавната осуда не може да ја замени правната постапка.
Исто така, државата не може постојано да биде заробена во кругот на меѓусебните обвинувања.
Ако секоја власт ги троши првите години на објаснување колку била лоша претходната, а последните на ветување дека следниот период ќе биде подобар, тогаш граѓаните остануваат заложници на политичкиот календар.
Мицкоски има право да бара одговорност од опозицијата. Но и опозицијата има улога во демократскиот систем: да контролира, да поставува прашања, да нуди алтернативи и да предупредува на грешки.
Одговорната опозиција не треба да посакува неуспех на државата за да добие политички поени; одговорната власт, пак, не смее секоја критика да ја прогласува за саботажа.
Националното единство не значи сите да мислат исто. Тоа значи различните политички сили да можат да се согласат околу основните интереси на државата, а несогласувањата да ги решаваат со аргументи, избори и институции.
Мицкоски од Куманово повика на обединување околу стратегиските цели. Тој повик ќе биде убедлив ако се покаже дека обединувањето не значи молчење пред власта, туку заедничка одговорност за државата.
ДРЖАВА ШТО ЌЕ НАПРЕДУВА, А НЕ САМО ЌЕ СЕ БОРИ ЗА ОПСТАНОК

Во пораката од Куманово се појавува една важна разлика: меѓу држава што постојано се брани од кризи и држава што има капацитет да планира, да инвестира и да напредува.
Македонија со години се движи меѓу внатрешни политички судири, економски притисоци и нерешени прашања во односите со соседите. Но државната политика не смее да се исцрпува само во реагирање на следниот проблем. Потребна е долгорочна визија што ќе ги поврзе економијата, образованието, здравството, инфраструктурата, правосудството и надворешната политика.
Тоа е просторот во кој Мицкоски треба да ја докаже разликата меѓу политичкото ветување и државничкото управување.
Да се изгради цврста држава не значи само да се зборува за нови темели. Значи да се создадат институции што ќе функционираат и кога ќе се сменат премиерот, министрите и партиите на власт. Значи реформите да не зависат од волјата на еден човек, туку да станат систем. Значи јавните средства да се трошат одговорно, договорите да бидат транспарентни, јавната администрација да служи на граѓаните, а правосудството да ја зачува независноста.
Вистинскиот успех на една влада не е само она што ќе го заврши додека е на власт.
Тој е и она што ќе го остави зад себе како трајна институционална вредност.
Затоа најголемата победа на Мицкоски нема да биде ако неговите политички противници признаат дека згрешиле. Најголемата победа ќе биде ако граѓаните можат да кажат дека нивната држава конечно функционира подобро., без оглед на тоа за кого гласале.
Тоа е повисокиот праг на политичката одговорност. И токму тој хНастапот во Куманово носи јасна политичка порака: Македонија не треба да се откажува од своето достоинство, не треба да ги намалува сопствените амбиции и не треба да се помирува со состојбата во која младите ја бараат иднината надвор од земјата.
Но секоја силна порака создава и обврска.
Ако националното достоинство е принцип, тогаш тој мора да се брани со доследна дипломатија. Ако реформите се ветување, тогаш мора да се препознаат во институциите. Ако просечната плата од 1.000 евра е цел, тогаш граѓаните имаат право да видат реален план и резултати. Ако младите се најважниот национален приоритет, тогаш нивното останување во Македонија мора да стане мерка за успешноста на владините политики.
И ако премиерот вели дека може повеќе, тогаш тоа треба да биде најсилниот внатрешен критериум на неговата власт.
Мицкоски не треба да се плаши од високи очекувања. Политичар што презема одговорност мора да биде подготвен да биде оценуван според нив. Но ниту јавноста треба да ги меша надежта и резултатот. Поддршката не значи откажување од прашањата; критиката не значи откажување од државниот интерес.
Во демократијата, најсилната политичка позиција не е онаа што никој не смее да ја оспори. Тоа е позицијата што може да ги издржи прашањата, да ги покаже фактите и да ги брани резултатите.
ФИНАЛЕ: МАКЕДОНИЈА НЕ БАРА ПОДАРОК — БАРА ПОЧИТ, ПРАВДА И ИДНИНА

Осумдесет и пет години по историскиот 11 Октомври, Македонија не е пред изборот дали да има достоинство или да има иднина. Таа мора да ги има и двете.
Достоинството без економска перспектива ризикува да остане празна парола. Економскиот напредок без национална самопочит може да се претвори во материјална удобност без чувство на припадност. Европската интеграција без реформи е надеж без доволна основа, а реформите без почитување на сопствениот народ се промена што ја губи својата суштина.
Затоа пораката од Куманово треба да се чита како политичка обврска, а не само како свечен говор.
На Христијан Мицкоски сега му останува најтешкиот дел: да ја претвори политичката решителност во долгорочен државен резултат. Да покаже дека Македонија може да биде принципиелна во односите со соседите, сериозна пред европските институции, поефикасна во управувањето и поправедна кон сопствените граѓани. Да докаже дека ветената економска амбиција може да се претвори во реален раст на куповната моќ и подобар живот. Да покаже дека државата може да се движи напред без постојано да ја бара вината само во минатото.
Тоа е разликата меѓу политичар што испраќа силна порака и државник што остава трајна промена.
Македонија не бара да ѝ подарат идентитет. Не бара да ѝ подарат јазик. Не бара да ѝ ја подарат историјата. Таа бара нејзините права да се почитуваат, нејзините граѓани да живеат достоинствено и нејзините институции да работат во интерес на народот.
Но Македонија мора и самата да си ја заслужи иднината преку труд, знаење, одговорност и храброст да ги исправи сопствените слабости.
Зашто државата не се брани само кога некој однадвор ја оспорува. Таа се брани и кога се искоренува неправдата, кога се создава работно место, кога се задржува млад човек, кога болниот добива соодветна грижа, кога законот важи еднакво и кога јавната функција се доживува како должност, а не како привилегија.
На 11 Октомври, во Куманово, Мицкоски зборуваше за држава што не е дадена на подарок и за иднина што не смее да се гради со наведната глава. Тоа е порака што може да стане значајна политичка линија — ако зад неа застанат дела, резултати и одговорност.
Зашто Македонија не е наследство што треба само да го чуваме. Таа е обврска што мора да ја оправдаме пред оние што се бореле за неа и пред оние што допрва ќе ја наследат.
И затоа конечниот суд за секоја власт, па и за власта на Мицкоски, нема да го донесат ниту говорниците, ниту партиските штабови, ниту дневните политички пресметки.
Ќе го донесе животот.
Ќе го донесе платата што стигнува за достоинствен месец. Ќе го донесе младото семејство што одлучило да остане. Ќе го донесе граѓанинот што ќе добие правда без врски. Ќе го донесе Македонецот што ќе може да го брани својот идентитет без да се откажува од европската иднина.
Таму, во секојдневниот живот на граѓаните, ќе се измери дали пораката од Куманово била само силен политички настап — или почеток на посилна, посамоуверена и поуспешна Македонија.



