Пишува: Слободан ТОМИЌ

Македонија пред предизвикот на интелектуалната катастрофа
Македонија со децении се соочува со сериозен проблем – одливот на најдобрите умови, оние што би можеле да ја изградат иднината на државата, но наместо тоа, бараат подобри услови надвор од неа.
Денес, на Денот на македонската архивистика, се поставува едно клучно прашање: Колку нè чини знаењето, а колку незнаењето? Дали сме свесни за загубите што ги претрпуваме? И уште поважно – дали имаме волја и план да ги спречиме?
Архивите – тврдина на вистината или заборавена историја?
Архивите се темелот на националната меморија.
Без нив, минатото може лесно да биде избришано, а иднината поставена врз лаги. Македонските архиви со години успеаја да сочуваат милиони документи што сведочат за вистинската историја на Македонија. Но, дали знаеме како да ги искористиме тие податоци?
Незнаењето за сопствената историја е една од најскапите грешки што може да ја направи еден народ.
Доколку не ги браниме нашите архиви и не ја едуцираме јавноста, оставаме простор за фалсификување на минатото и за уништување на македонскиот идентитет.
Македонските умови: најголемата загуба на државата
Во последните децении, Македонија загуби илјадници научници, професори, инженери, историчари, лекари, луѓе кои беа носители на знаењето и развојот.
Секој од нив што замина претставуваше инвестиција на државата што ја искористија други земји.
Зошто дозволивме ова да се случи?
- Политичката нестабилност и корупцијата ги туркаат младите таленти подалеку од татковината.
- Немањето системска поддршка за истражување и иновации ги принудува научниците да бараат можности на други места.
- Низок економски стандард и мали плати не можат да ги задржат врвните интелектуалци.
- Недоволно вреднување на знаењето во општеството ја намалува мотивацијата кај младите да останат и да создаваат во Македонија.
Колку нè чини незнаењето?
- Незапирливиот одлив на мозоци значи дека Македонија губи генерации научници и визионери.
- Универзитетите остануваат без најквалитетните професори, што води до слабеење на образованието.
- Македонија станува зависна од странски експерти, наместо да ги создава своите.
- Без силни интелектуални капацитети, државата станува ранлива на политички и економски притисоци.
Ако не ја сфатиме оваа загуба сериозно, ќе се соочиме со уште потешка иднина.
Нацијата што не го цени знаењето – станува слепа и зависна!
Може ли Македонија да ги врати своите умови?
Секако. Но, тоа бара јасна стратегија и конкретни чекори:
- Создавање на национален фонд за млади научници и истражувачи.
- Гарантирање на подобри услови и плати во научните и културните институции.
- Поврзување на македонските експерти во странство со домашните институции.
- Подигнување на свеста за значењето на знаењето и образованието во јавноста.
- Инвестирање во дигитализација и модернизација на архивите и истражувачките центри.
Финале: Ќе се избориме или ќе се изгубиме?
Македонија мора да избере – дали ќе остане земја што ја губи својата интелигенција и ја препушта својата историја во рацете на други, или ќе стане држава што го цени и негува знаењето како свој најголем ресурс?
Ако не преземеме ништо, ќе продолжиме да ги гледаме нашите најпаметни луѓе како ги градат туѓите економии, култури и науки, додека Македонија останува со празни институции и фрагментирана историја.
Изборот е наш. Знаењето има цена – но незнаењето е секогаш поскапо!

