Колумна на Слободан Томиќ – Вториот протокол со Бугарија пред Уставниот Суд, Европа пред незгоден избор

Македонија

Пишува: Слободан Томиќ

Слободан Томиќ

Историски преглед: од Договорот до вториот протокол

Договорот за пријателство (2017) беше ратификуван во Собранието, но вториот протокол од 2022 , не. Потпишан е на 17 јули 2022 година во Софија од министрите Бујар Османи и Теодора Генчова.

Протоколот е дел од францускиот предлог за почеток на преговорите со ЕУ (30 јуни 2022).

„Протоколот излегува надвор од рамките на правен акт кој обработува еден член од Договор меѓу две земји и произведува штетни дејствија врз идентитетските прашања за македонскиот народ, јазик и држава.“ – Уставен суд

Протоколот е формално потпишан, но правно – нестабилен.

Оваа нестабилност го отвора прашањето за неговата валидност и последиците по државниот суверенитет.

Правна ништовност: клучни аргументи

Не е ратификуван во Собранието, ниту е објавен во „Службен весник“.

Според Лилјана Поповска, токму поради тоа, тој не може да има правно дејство врз Македонија.

Со оваа констатација се отвора темата за процедурите што биле прекршени.

Протоколот, покрај тоа, не ги почитува членовите 6–16, 19, 20 и 26 од Законот за меѓународни договори, што дополнително го прави ништовен.

Се работи за документ кој фактички е само записник од состанок на меѓувладината комисија, а не полноправен меѓународен акт.

„Протоколот не смее да наметнува штетни дејствија диктирани од соседна земја.“ – Лилјана Поповска

Двоен стандард: Бугарија vs Македонија

Бугарската комисија го разгледувала Протоколот уште на 23 јуни 2022 година, а веќе на 24 јуни истиот е вграден и усвоен како дел од пакет-документацијата.

Македонија, пак, го потпишува на 17 јули 2022 , ден по усвојувањето на Актот за преговарачката рамка.

Се наметнува очигледна процедурна и правна колизија, која остава простор за сериозна сомнеж во правната издржаност и рамноправност во билатералните односи.

Уставната иницијатива на Лилјана Поповска

Поранешната пратеничка поднесува иницијатива за поништување на вториот протокол и на Актот за преговарачката рамка, повикувајќи се на Виенската конвенција за договорното право (1969).

Таа укажува дека Протоколот не претставува полноправен меѓународен акт, туку само интерен записник кој не смее да има уставни последици.

„EU ќе се најде во многу незгодна позиција да инсистира на неуставни акти како што е Протоколот со Бугарија бр. 2. Ако отпадне Протоколот 2, се отвора патот за почеток на преговорите.“ – Лилјана Поповска

Оваа иницијатива практично отвора правен пат за нова, нормална, транспарентна и уставно валидна преговарачка рамка.

Уставниот суд: процедура и значење

Судот е во фаза на претходна постапка и собира податоци.

Во јули 2025 година се отворени 26 нови предмети, од кои еден е токму за вториот протокол.

Судот ќе треба да ја оцени уставноста и законитоста на документот, а неговата одлука ќе има сериозно влијание врз понатамошниот евроинтегративен процес на Македонија.

„Протоколот е само записник од состанок на меѓувладината комисија, а не полноправен меѓународен акт.“ – Уставен суд

Политички и европски импликации

Поништувањето на Протоколот би значело почеток на преговори со ЕУ без компромис на идентитетот.

Европската Унија се соочува со тежок избор , дали ќе продолжи да инсистира на неуставен и правно спорен акт, или ќе ја прифати реалноста на внатрешноправниот систем на Македонија.

„Македонија мора да постави нова, транспарентна и правно издржана рамка за преговори.“

Финале: историски момент

– Вториот протокол е правно и уставно спорен
– Иницијативата на Поповска е чекор за заштита на националниот идентитет
– Одлуката на Уставниот суд може да биде сензационален преседан за Македонија, Бугарија и Европа

Бомба-финале:

Европа е пред избор , почитување на уставноста или поддршка на неуставен акт.

Please follow and like us: