Колумна на Слободан ТОМИЌ – Кога Европа одлучува да биде империја: Украина, Орбан и крајот на едногласноста

Македонија Свет

Пишува: Слободан ТОМИЌ

Слободан ТОМИЌ

„Обединетите држави се создаваат преку договор; империите се создаваат кога договорот станува пречка.“ 

Леонардо Вајс
Леонардо Вајс

Тивка револуција во срцето на Унијата

KYIV, UKRAINE – AUGUST 24: Ukrainian President Volodymyr Zelensky speaks as he and British Prime Minister Boris Johnson (not pictured) give a press conference on August 24, 2022 in Kyiv, Ukraine. The British prime minister, who leaves office next month, visited the Ukrainian capital as the country commemorated its 1991 independence from the Soviet Union. This year, August 24 also marks six months since the start of Russia’s large-scale invasion of the country. (Photo by Alexey Furman/Getty Images)

Европската Унија не доживува експлозивна криза. Таа минува низ тивка трансформација.Под дебатата за забрзано приклучување на Украина лежи нешто подлабоко: преиспитување на основниот принцип врз кој почиваше европската конструкција, едногласноста.

Украина како геополитичка линија на фронтот

За Киев, членството во ЕУ не е само економска перспектива. Тоа е стратешка гаранција, симбол на постојан геополитички анкер во западниот свет.За Брисел, Украина е тест дали Унијата може да функционира како геополитички актер во ера на војна и системска конкуренција со Русија и Кина.За Будимпешта, прашањето е поинакво: ако правилата се менуваат поради итност, дали тие сè уште се правила или стануваат инструменти?

Забрзано проширување или редефинирање на Унијата?

Идејата за делумно членство, пред целосна имплементација на сите реформи, претставува преседан.

Досега, европската интеграција функционираше како процес на постепено усогласување.
Сега, интеграцијата се предлага како политички сигнал.Ова не е само институционална иновација. 
Ова е концептуална промена.Ако членството може да се додели во геополитички контекст, проширувањето повеќе не е технички процес.Тоа станува стратешки избор.

Крај на табуто: Европа без целосен консензус

GDANSK, POLAND – FEBRUARY 7: Ursula von der Leyen speaks to the media during press briefing at the European Solidarity Center in Gdansk. Polish Prime Minister Donald Tusk holds a press conference with European Commission President Ursula von der Leyen on February 7, 2025 in Gdansk, Poland. A two-day meeting of EU commissioners is being held here, organized under the Polish Presidency of the EU Council, which started on January 1. (Photo by Mateusz Slodkowski/Getty Images)

Кога Урсула фон дер Лејен јавно изјави дека Европа мора да се движи „на еден или друг начин“, таа ја отвори најчувствителната дебата во историјата на Унијата.
Едногласноста беше гаранција за рамнотежа. Малите држави имаа глас. Големите требаше да убедуваат.
Сега, механизмот на „засилена соработка“ станува алтернатива на блокада. 
Тој веќе беше користен за заеднички кредити за Украина без согласност од сите 27 членки.Прашањето е едноставно, но историско: дали ова е исклучок или нова парадигма?

Европа со повеќе брзини: интеграција или стратегија?

Поддршката на Германија за модел „две брзини“ не е само тактичка.
Таа одразува стратешко размислување дека Европа мора да стане поефикасна во ера на глобална конкуренција.
Но, ефикасноста има цена.Ако група држави може да носат клучни економски и безбедносни одлуки без другите, се формира јадро,a  секое јадро создава периферија.

Историјата на Европа покажува дека институционалните асиметрии ретко остануваат привремени.

Капиталниот пазар како нова оска на моќ

Истовремено, фон дер Лејен ја промовира агендата за интеграција на капиталните пазари. Нејзиниот аргумент е економски неоспорен: 27 финансиски системи фрагментираат европската конкурентност.
Но, капиталот не е неутрален.Усогласувањето на финансиските правила значи централизирана регулаторна контрола,a  регулаторната контрола е политичка моќ.
Во сенката на геополитичката дебата за Украина, се гради нова економска архитектура што ја продлабочува централизацијата.

Орбан како симптом, не исклучок

Виктор Орбан често се третира како изолиран случај во европската политика. 
Но, неговата позиција одразува поширок тренд на суверенистички реакции во Централна Европа.
Пред априлските избори, неговата реторика служи како алатка за мобилизација.Дури и без изборен контекст, судирот меѓу Будимпешта и Брисел е институционален.За Орбан, вето е заштитен механизам.
За Брисел, вето е парализа.Двете позиции се легитимни од нивната сопствена перспектива. Судирот е неизбежен.

Геополитичка комора под притисок

Европа се соочува со повеќеслоен притисок:– Војна на Исток– Конкуренција со САД и Кина– Енергетска несигурност– Демографски предизвици– Индустриски застојВо таков контекст, бавниот консензус изгледа како луксуз. Но, историјата предупредува дека институциите забрзани без легитимитет стануваат кревки.

Балканска перспектива: малите држави во променлива Европа

Додека Европската Унија дебатира за забрзано приклучување и геополитичка итност, Балканот внимателно следи.За земјите како Македонија, Албанија, Босна и Херцеговина и Србија, потенцијалното отстапување на Европа од целосната едногласност носи и можности и ризици.
Од една страна, пофлексибилна ЕУ може да овозможи побрза интеграција за оние кои ги исполнуваат политичките и економските стандарди.
Од друга страна, ако одлуките се носат од јадро, на  големи сили без широка согласност, малите држави ризикуваат маргинализација.
Агресивноста на Будимпешта е предупредување: дури и средни држави можат да користат право на вето за да влијаат на исходот. 
Но што се случува кога Брисел ќе ја заобиколи едногласноста?
Балканските земји мораат внимателно да се движат, балансирајќи реформи, суверенитет и усогласеност со Унија во промена.
Со други зборови, еволуцијата на процесот на донесување одлуки во ЕУ може да ги редефинира заложбите за Балканот, принудувајќи ги да се прилагодат на Европа која е истовремено побрза, повеќе централизиранa и потенцијално помалку предвидлива.

Што навистина се менува?

Ова не е само дебата за Украина.Ова не е само судир меѓу Орбан и фон дер Лејен.
Ова е момент кога Европската Унија мора да одлучи дали останува договор меѓу суверени држави или станува политички систем способен да функционира без целосна согласност.Ако новиот модел стане доминантен, Европа ќе биде:– Побрза во донесување одлуки– Повеќе централизиранa во моќ– Повеќе амбициозна геополитичкиНо можеби и:– Повеќе поделена во доверба– Помалку сигурна во легитимитет– Повеќе сложена во внатрешна кохезија

Историска паралела

Европската заедница за јаглен и челик беше создадена како проект на доверба меѓу поранешни непријатели.
Маастрихтскиот договор го продлабочи интегративниот импулс, но секогаш преку формален консензус.

Сега, Унијата влегува во фаза каде прагматизмот може да ја надмине формалноста.Тоа може да биде историска потреба.Но тоа може да биде и историски ризик.

Европа по 2026

Резултатите од изборите во Унгарија, исходот од самитот во Брисел и динамиката на украинската војна ќе го определат темпото на процесот.
Но едно е веќе јасно: табуто за носење одлуки без целосен консензус е нарушено.И штом е нарушено, ретко се враќа.

Последната дилема на континентот

Европската Унија секогаш била проект на рамнотежа меѓу идеализам и прагматизам.
Денес, прагматизмот добива предност.
ЧНо, Унијата не е само економска машина. Таа е политички договор меѓу народите, и секој договор има две фундаментални вредности: согласност и доверба.Ако Европа го избере темпото пред согласноста, таа ќе стане посилна на глобалната сцена.
Прашањето останува, дали ќе остане исто стабилна и внатрешно?

Please follow and like us: