Колумна на Слободан ТОМИЌ – Пактот со ѓаволот: Кога регулаторите стануваат заложници на моќта

Македонија

Пишува: Слободан ТОМИЌ

Слободан ТОМИЌ

Оставката на Марко Бислимоски не е само лична приказна – таа е огледало на еден систем во кој границата меѓу институцијата и интересот одамна е избришана.

„Кога државата се претвора во посредник меѓу законот и профитот, корупцијата не е девијација — таа станува правило.“

Ноам Чомски
Ноам Чомски

ОСТАВКАТА КАКО СИМПТОМ, НЕ КАКО РЕШЕНИЕ

Оставката на Марко Бислимоски од челната позиција на Регулаторната комисија за енергетика не е обичен административен чин. Таа не е ни крај, ни почеток, туку симптом.
Симптом на систем во кој:институциите доцнат кога треба да реагираат,законот се применува селективно,а одговорноста се појавува само кога притисокот станува неподнослив.
Во центарот на скандалот стои едно клучно прашање:дали ова е случај на административна грешка, или класичен пример на институционализирано „шурување“ меѓу моќта и бизнис-интересите?

КОГА РЕГУЛАТОРИТЕ НЕ РЕГУЛИРААТ, ТУКУ ОДЛОЖУВААТ

Суштината на случајот е едноставна, но политички експлозивна.
Според финансиската полиција:лиценцата на спорната компанија требало да биде одземена во јануари 2024,постапката била прекината со незаконско решение,лиценцата била одземена дури 15 месеци подоцна.Во тој период:компанијата остварила милионски промет,стекнала значителна финансиска корист,продолжила да учествува во јавни набавки.
Токму тука лежи суштинскиот проблем:Регулаторната институција не реагирала кога законот тоа го барал.Во модерните демократии, ваквиот пропуст не се смета за техничка грешка.
Се смета за, структурен ризик за државата.

„ПАКТОТ СО ЃАВОЛОТ“, МЕТАФОРА ИЛИ ПОЛИТИЧКА РЕАЛНОСТ?

Во политичката теорија постои еден познат концепт:„Faustian bargain“ , пакт со ѓаволот.

Тоа е ситуација кога институционалните актери:краткорочно добиваат моќ, стабилност или лична корист,но долгорочно плаќаат со репутација, легитимитет и кариера.
Токму во тој контекст треба да се чита оваа оставка.Зашто во ваквите системи:не е важно дали постои директна вина.
Важно е дали постои перцепција дека институцијата е ставена во служба на интерес.

КОГА КРИМИНАЛОТ СТАНУВА БИЗНИС-МОДЕЛ

Најопасното прашање што го отвора случајот не е личното.Тоа е системското:дали криминалот во Македонија сè уште се исплаќа?
Историјата на транзициските држави покажува јасен образец:кога институциите доцнат,кога санкциите се благи,кога одговорноста е ретка,криминалот не исчезнува.
Тој се професионализира.Се претвора во рационален економски избор.

ПОЛИТИЧКАТА ДИМЕНЗИЈА НА ЕНЕРГЕТСКИТЕ СКАНДАЛИ

Енергетскиот сектор е најчувствителниот сегмент на секоја држава.Зошто?Затоа што таму се вкрстуваат:огромни финансиски интереси,геополитички влијанија,и политичка моќ.Затоа во сите демократии:регулаторите мора да бидат најнезависните институции.Кога токму тие се најдат под сомнеж, сигналот е алармантен:државата ја губи контролата врз сопствените системи.

ДАЛИ ОВА Е ПОУКА, ИЛИ УШТЕ ЕДНА ЗАБОРАВЕНА АФЕРА?

Клучното прашање сега не е дали Бислимоски ќе биде правно одговорен.Тоа ќе го решат институциите.Клучното прашање е:дали системот ќе научи нешто?
Историјата на регионот покажува дека најголемата опасност не е корупцијата.
Најголемата опасност е нормализацијата на корупцијата.Кога јавноста престанува да се изненадува,системот престанува да се реформира.

КАДЕ ИМА ЧАД, ДАЛИ СЕКОГАШ ИМА И ОГАН?

Во политиката, перцепцијата е често поважна од фактите.И затоа оваа афера ќе остане значајна:не поради судската пресуда,туку поради симболиката.Симболика дека:регулаторите не се недопирливи,институциите можат да бидат доведени под сомнеж,а моќта, секогаш носи ризик од злоупотреба.

ВИСТИНСКАТА БИТКА: ДРЖАВА ИЛИ МРЕЖА?

Случајот отвора една многу подлабока дилема:дали Македонија е:држава со институции,илисистем на паралелни интересни мрежи?Одговорот на ова прашање ќе го одреди не исходот на една истрага,туку иднината на целиот политички систем.

ПОСЛЕДНАТА ЛЕКЦИЈА

Во политичката историја постои едно правило:оние што „играат“ на работ меѓу закон и интересна крај секогаш губат.Не затоа што правдата е совршена.
Туку затоа што моќта е минлива, а системот, колку и да е слаб, на крај бара рамнотежа.

Please follow and like us: