Пишува: Слободан ТОМИЌ

„Кога правдата се селектира, државата се распаѓа тивко.“
инспирирано од Montesquieu

Сцената што ја виде целата држава
На граничниот премин Блаце, Артан Груби, се појави со насмевка.Не беше тоа обична насмевка.Беше симбол.Четиринаесет месеци отсуство.Меѓународен притисок.Јавни сомнежи.И враќање без видлива тежина на лицето.
Во политика, симболите понекогаш зборуваат повеќе од прес-конференции.Прашањето не беше само каде ќе спие таа вечер.Прашањето беше: што кажува тоа за системот?

Црната листа, сигнал што не смее да се игнорира

Кога United States Department of State става политичар на санкциска листа, тоа не е судска пресуда.
Но тоа е сериозен дипломатски сигнал.Во сериозни држави, ваков сигнал активира институционална строгост и демонстрација на непристрасност.
Во држави со кревка доверба, активира тишина, релативизирање и процедурална удобност.
Јавноста не реагираше на правен технички детал.Јавноста реагираше на контрастот:меѓународна црна листа, домашна мека постела.
Одговорноста не е еднонасочна

Актуелната власт има право да инсистира на реформи во судството.Но реформите не се спроведуваат со изјави, туку со резултати.
Истовремено, јавноста има право да постави прашање и до поранешната власт, особено до периодот кога СДСМ и ДУИ беа коалициски партнери со години:зошто тогаш немаше институционална енергичност?зошто немаше видливи процеси за случаи што денес ја брануваат јавноста?
Ако тогаш имало индиции, зошто институциите молчеа?
Ако немало, зошто денес има сомнежи?Молкот знае да биде потежок од обвинението.
Перцепцијата за богатството и прашањето на довербата

Во јавниот простор со години кружат прашања за огромни капитални експанзии, луксузни имоти, скапи возила и амбициозни урбанистички проекти.Дали сè е законски?Тоа треба да го каже судот.Но кога општеството гледа драматична трансформација на богатство без јасна институционална проверка, се создава сомнеж,а сомнежот, ако не се расчисти, станува ерозија на довербата.
Заробена држава или институционална пресвртница?

Терминот „заробена држава“ се користи за систем во кој институциите формално постојат, но суштински се парализирани од политички компромиси.
Ако обвинителството и судството не покажат јасна, транспарентна и еднаква примена на законот, без оглед на партија, етничка припадност или поранешни коалиции, тогаш перцепцијата ќе стане пресуда во очите на јавноста.Не се суди само човек.Се суди систем.
Панаѓур или држава?

Ова не е напад врз поединец.Ова не е одбрана на власт.Ова е прашање:дали Македонија ќе биде држава каде што институциите се посилни од политиката,или ќе остане простор каде што одговорноста доаѓа селективно и доцна?
Историјата нема да ја памети насмевката.Ќе го памети исходот.И токму затоа дилемата „панаѓур или правна држава?“ не е навреда.Тоа е тест.Тест за зрелост.Тест за институции.Тест за иднината.

