Пишува: Слободан ТОМИЌ

„Нацијата што го уништува своето тло, се уништува себеси.“
Френклин Делано Рузвелт

ДРЖАВА ШТО СЕ СПАСИ ОД КАТАСТРОФА, ПО ЧИСТА СРЕЌА

Понекогаш историјата не се пишува со војни и договори, туку со катастрофи што за малку се избегнати.
Во срцето на Скопје, во рамките на клиничкиот комплекс „Мајка Тереза“, во просториите на Институтот за јавно здравје, повеќе од една деценија тивко тлеела опасност што можела да ја претвори престолнината во еколошка трагедија.
Десет тони.Не десет килограми.Не десет лабораториски шишиња.Десет тони лесно испарлив и лесно запалив хемиски отпад, складиран во несоодветни услови, во објект со оштетен кров, изложен на влага, температура и атмосферски влијанија.Една искра.Една хемиска реакција.
Една експлозија.И Скопје можеше да стане центар на еколошка катастрофа со несогледливи последици за здравјето на граѓаните.
ПРЕС-КОНФЕРЕНЦИЈАТА ШТО ЈА РАЗОТКРИ ДЕЦЕНИСКАТА НЕГРИЖА

На 5 март 2026 година, директорката на Институтот за јавно здравје Марија Андоновска излезе пред јавноста со шокантна информација.
Во институцијата со години стоел огромен количински опасен хемиски отпад.Таа призна нешто што само по себе е алармантно:Институтот немал упатство за управување со опасен отпад.
Да се повтори оваа реченица уште еднаш, за да се разбере апсурдот:Националниот институт за јавно здравје немал протокол за управување со опасен хемиски отпад.Во држава што претендира да биде европска.
ДЕСЕТ ГОДИНИ МОЛК, ТРИ ВЛАДИ, МНОГУ МИНИСТРИ
Десет години значат цела политичка епоха.Во тој период Министерството за здравство го водеа повеќе министри.Во годините кога државата беше управувана од владите на СДСМ и ДУИ, ресорот здравство го водеа:
Арбен Таравари (2017)Венко Филипче (2017–2022)Беким Сали (2022)Фатмир Меџити (2023)Илир Демири (2024)
Секој од овие министри имал:инспекциски службидржавни ревизиидиректори на институцииуправни одборизаконска обврска за безбедно управување со опасни супстанци.И повторно се поставува прашањето што одекнува низ целата држава:Дали никој не знаел?Или знаеле, и молчеле?
ХЕМИЈА ПОД КРОВ ШТО ПРОТЕКУВА

Она што го прави овој случај уште поалармантен е местото каде што бил складиран отпадот.Објект со:оштетен кровнесоодветни безбедносни условиизложеност на атмосферски влијанија.
Под такви услови, хемикалиите стануваат непредвидливи.Испарливите материи создаваат токсични гасови.Запаливите соединенија реагираат на температура.И тогаш доволна е една искра.
ШТО МОЖЕЛО ДА СЕ СЛУЧИ
Ако дојдеше до пожар или експлозија, сценариото ќе беше драматично.Токсични испарувања над центарот на Скопје.Евакуација на клиниките.Загрозување на пациенти и медицински персонал.
Контаминација на почвата и подземните води.Ова не е драматизација.Ова е хемиска реалност.
ДРЖАВА БЕЗ СИСТЕМ ЗА СОПСТВЕНИОТ ОТПАД

Технологот што учествувал во процесот на отстранување предупреди на уште еден сериозен проблем.
Во Македонија нема активна инфраструктура за уништување на ваков тип опасен отпад.
Затоа отпадот мора да се извезува во странство за согорување.
Тоа значи дека државата:нема национална депонијанема постројка за третманнема системска стратегија.
Држава што не знае како да го уништи сопствениот опасен отпад живее во постојан ризик.
ДАЛИ ИМА И ДРУГИ ТИВКИ БОМБИ?
Експертите предупредуваат дека ова не е изолиран случај.Постојат и други институции со слични проблеми.Лаборатории.Институти.Универзитети.Складишта.Ако десет години никој не реагирал во Институтот за јавно здравје, тогаш прашањето е:Каде уште тлеат вакви опасности?
КАКО СЕ СОЗДАВА ДРЖАВА НА НЕГРИЖА

Овој случај не е само еколошки проблем.Тоа е политички симптом.Симптом на систем во кој:проблемите се игнорираатодговорноста се одложуваризиците се ставаат под тепих.
Десет години институциите функционирале како слепи и глуви пред потенцијална катастрофа.
МАКЕДОНИЈА МЕЃУ НЕГРИЖАТА И ОДГОВОРНОСТА
Факт е дека отпадот е конечно отстранет.Факт е дека катастрофата е избегната.Но уште поголем факт е дека десет години никој не реагирал.Затоа прашањата остануваат:Кој знаел?Кој молчел?Кој ќе понесе одговорност?Затоа што држава што дозволува хемиски бомби да тлеат во нејзините институции не е само жртва на негрижа.Таа станува жртва на сопствениот систем.



