Колумна на Слободан ТОМИЌ – „Правдата меѓу државите и политиката дома: Случајот ‘Груевски’ како огледало на двојни стандарди и заборавена одговорност“

Македонија

Пишува: Слободан ТОМИЌ

Слободан ТОМИЌ

„Законот мора да биде како смртта – да не прави разлика меѓу луѓето.“



Монтескје
Монтескје

МЕЃУ ПРАВОТО И ПОЛИТИКАТА: КАДЕ ЗАВРШУВА РЕАЛНОСТА, А КАДЕ ПОЧНУВА НАРАТИВОТ?

Темата за евентуална екстрадиција на Никола Груевски повторно се отвора во јавниот простор, но не како правен процес, туку како политичка конструкција. Наместо трезвена анализа на процедурите, се пласира впечаток дека станува збор за едноставна и брза одлука, што е далеку од вистината.
Екстрадицијата е сложен правен механизам, зависен од:
судски одлуки
меѓународни договори
статусот на лицето (азил, државјанство)
Во конкретниот случај, Унгарија веќе има донесено правосилна одлука со која му е доделен азил. Тоа значи дека секоја евентуална промена бара нова, долготрајна постапка пред нивните институции.

ИНСТИТУЦИИТЕ ВО МАКЕДОНИЈА: ЈАСНА ПОЗИЦИЈА БЕЗ ПОЛИТИЧКА ДРАМА

Премиерот Христијан Мицкоски јасно посочи дека државата има обврска да ја спроведе правосилната пресуда доколку лицето се најде во земјата. Овој став е во рамки на уставниот поредок и не остава простор за политички интерпретации.
Министерството за правда, пак, најави институционален пристап, прибирање документација и анализа на можностите.
Ова покажува дека државата се движи во рамки на правото, а не на дневната политика.

ЕВРОПСКИОТ КОНТЕКСТ: НЕ Е ИЗОЛИРАН СЛУЧАЈ

Одлуките на Шведска и Грција да не извршат екстрадиција во слични случаи отвораат поширока слика.
Овие одлуки се базираат на проценки на нивните судови за можен политички контекст во постапките.
Ова не значи дека тие држави поддржуваат поединци, туку дека:

  • судовите ја штитат правната сигурност
  • се применуваат европски стандарди
  • се оценуваат ризиците од политичко влијание

ЗАБОРАВЕНИОТ ДЕЛ ОД ПРИКАЗНАТА: БЕГСТВОТО

Еден од клучните моменти што повторно се актуелизира е самото напуштање на државата од страна на Никола Груевски.
Во период кога институциите беа под раководство на Зоран Заев, јавноста беше сведок на:
информации за можноста за бегство
недоволно навремени реакции
отсуство на меѓународна потерница во критичниот момент
Ова прашање останува отворено и до денес.

ПОЛИТИЧКИОТ МОМЕНТ: ЗОШТО СЕГА?

Отворањето на оваа тема од страна на СДСМ предводен од Венко Филипче се совпаѓа со период на политички предизвици за партијата.
Во таков контекст:
се бара тема што ќе доминира во јавноста
се отвораат прашања со висок емоционален набој
се креира наратив што пренасочува внимание

УНГАРСКАТА ДИМЕНЗИЈА: ОД СОРАБОТКА ДО НАРАТИВ

Посебно значаен е контекстот на односите со Фидес и поранешниот премиер Виктор Орбан.
Во периодот на владеење на СДСМ, и покрај политичките разлики, постоеше:
активна комуникација
меѓудржавна соработка
размена на поддршка во одредени сфери
Ова отвора логично прашање:
зошто тогаш не беше условена соработка со прашањето за екстрадиција?
Дополнително, промените во Унгарија, со појавата на Петер Маѓар, според дел од аналитичарите се толкуваат како обид за нов политички курс во согласност со пошироките европски тенденции. Но, и во таков контекст, правниот систем останува независен од дневната политика.

СЕЛЕКТИВНОСТА КАКО ПРОБЛЕМ

Доколку прашањето за одговорност се отвора принципиелно, тогаш тоа мора да важи за сите случаи.
Во јавноста се поставуваат прашања и за други поранешни функционери поврзани со СДСМ, што ја отвора дилемата:

  • дали правдата се применува еднакво
  • дали постои селективен пристап
  • дали политиката влијае врз приоритетите

ПРАВДАТА КАКО ПРОЦЕС, НЕ КАКО НАСЛОВ

Суштината на целиот случај е во тоа што правдата не функционира преку медиумски наслови.
Таа функционира преку:
постапки
институции
закони
Секој обид да се поедностави комплексен процес води кон погрешни очекувања и политичка манипулација.

ФИНАЛЕ: ОГЛЕДАЛОТО НА СИСТЕМОТ

Случајот „Груевски“ не е само прашање на едно лице.
Тоа е тест за:
правниот систем
политичката зрелост
односот кон вистината
И токму затоа, наместо да се користи како средство за дневнополитички поени, потребно е да се третира како сериозно правно прашање со долгорочни последици.
„Државата не се мери по тоа кого гони, туку како ја спроведува правдата.“

Please follow and like us: