Пишува: Слободан ТОМИЌ

Македонија повторно се соочува со сценарио што веќе сме го гледале, и секогаш завршувало исто: со криза, со поделби и со политички профит за оние што ја создаваат.
Кога ДУИ е во опозиција, одеднаш се отвораат „судбински прашања“, се палат теми што со години биле игнорирани, се организираат протести и се создава чувство дека државата е пред распад.
Тоа не е случајност.
Тоа е модел.

Правосудниот испит на албански јазик денес се претставува како историска неправда.
Но најсилното прашање не доаѓа од улицата, туку од логиката: каде беа сите овие години оние што денес најгласно зборуваат?
Каде беа Бујар Османи, Талат Џафери, Блерим Беџети и целата структура што имаше апсолутна моќ да решава?
Каде беа кога ги имаа институциите?
Кога ги имаа буџетите?
Кога ги имаа механизмите?
Одговорот е непријатен, но точен: не им требаше решение, им требаше нерешен проблем. Затоа што нерешениот проблем е најсилното политичко оружје.
Со него се создава страв.
Со него се мобилизира маса.
Со него се гради лажен легитимитет.
И денес гледаме истото.

Студентите излегуваат со реални барања, со чувство на неправда.
Но зад нив повторно се појавуваат истите политички центри што ја создадоа таа неправда.
Тоа не е поддршка, тоа е инструментализација.
Затоа јавноста поставува прашања што болат: како е можно во една држава да се отвори сомнеж дека правосуден испит може да се полага без исполнети основни услови?
Како е можно името поврзано со семејството на Талат Џафери да стане симбол на таа недоверба?

Дури и сомнежот е доволен да го разниша целиот систем.
И тука е суштината.
Не е проблемот јазикот.
Проблемот е системот што дозволи знаењето да биде помалку важно од припадноста. Проблемот е што со години се создаваше перцепција, а за многумина и реалност, дека постојат „брзи патеки“ за избрани и „затворени врати“ за сите други.
Тоа ја уништува државата.
И додека се отвораат овие прашања, Бујар Османи излегува со повик за меѓународна интервенција.

Тоа е моментот кога политиката ја преминува линијата. Затоа што кога домашен политичар ја претставува сопствената држава како проблем што треба да го решаваат други, тоа не е дипломатски потег, тоа е политичка слабост.
И уште повеќе, тоа е обид одговорноста да се префрли надвор.
Но одговорноста е тука.
Дваесет години власт не можат да се избришат со еден протест.
Дваесет години одлуки не можат да се покријат со пароли. Дваесет години пропусти не можат да се претворат во „борба за права“ преку ноќ.
И токму затоа денес се создава опасна атмосфера.
Наместо рационална дебата, добиваме етнички наративи. Наместо институционален процес, добиваме уличен притисок. Наместо решенија, добиваме сценарија.
Но вистината е многу поедноставна и многу поопасна за оние што ја кријат:
ова не е борба за јазик, ова е борба за влијание.
И додека едни се обидуваат да ја вратат контролата преку криза, други се обидуваат да ја стабилизираат државата преку систем.
Владата не нуди спектакли, туку процес.
Не нуди пароли, туку рамка: решение усогласено со Уставот, решение усогласено со законите, решение што ќе обезбеди правна сигурност.
Тоа не е гласно.
Но е суштинско.

Затоа што држава не се гради со притисок, туку со правила.
И тука е клучниот избор што стои пред Македонија:
дали ќе продолжи да живее во циклус на кризи што ги создаваат истите актери, или ќе почне да гради систем што ќе важи за сите.
Затоа што вистинската поделба денес не е меѓу етникуми.
Вистинската поделба е меѓу оние што сакаат држава на правила, и оние што сакаат држава што можат да ја контролираат.
И затоа народот веќе не гледа само што се зборува.
Гледа кој зборува. Гледа што направил. Гледа што не направил.
И полека, но сигурно, ја извлекува вистината,а кога народот ќе ја види вистината, ниту една политичка режија повеќе не помага.

