„Народ кој постојано мора да докажува дека постои, не е слаб народ, туку народ против кој долго се води војна за неговото паметење.“
Милан Кундера

Пишува: Слободан ТОМИЌ

Постои замор кај македонскиот народ.
Замор од бескрајното докажување на сопственото постоење.
Замор од постојаното објаснување дека сме Македонци, дека говориме македонски јазик, дека имаме сопствена историја и национална свест.
Не затоа што немаме аргументи, туку затоа што е болно да докажуваш нешто што го живееш, чувствуваш и носиш во себе.
Можеби дојде време да престанеме да стоиме во одбранбен ров и да поставиме прашања.
Не да се правдаме, туку да бараме одговори.
Не да одговараме на секоја провокација со нови докази за нашето постоење, туку да ја префрлиме тежината на прашањето таму каде што навистина припаѓа.
НЕ СМЕ ОБВИНЕТИ, ТУКУ СВЕДОЦИ НА ЕДЕН ВЕКОВЕН ОБИД ЗА ПРЕОБЛИКУВАЊЕ НА МАКЕДОНСКАТА ИСТОРИСКА СВЕСТ

Македонија нема обврска да го докажува своето постоење.
Нејзина обврска е да го чува своето паметење.
Зашто народот не исчезнува кога ќе ја изгуби битката, туку кога ќе се согласи да заборави кој е.
Повеќе од еден век се водат расправи за македонскиот идентитет, јазик и историја. Но, суштинското прашање е поинакво: зошто токму Македонија е постојано повикувана да се објаснува себеси?
Зошто токму од Македонците се бара да го докажуваат она што за секој друг народ се подразбира како природно и неприкосновено право?
АКО МАКЕДОНИЈА ИМА ПРОБЛЕМ СО ЕВРОПСКАТА УНИЈА, ТОГАШ КАКОВ Е ТОЈ ПРОБЛЕМ?

Кога се тврди дека Македонија нема проблем со соседите, туку со Европската Унија, тогаш се отвора едно многу подлабоко прашање.
Дали тоа значи дека европскиот проект дозволува идентитетски прашања да станат услов за интеграција?
Дали една политичка заедница создадена врз идејата за помирување и почитување на различностите може да биде место каде еден народ треба да разговара за сопственото право на историско паметење и самоопределување?
Ако одговорот е потврден, тогаш не станува збор само за македонско прашање. Тогаш станува збор за прашање на самите европски принципи.
ЗОШТО СЕКОГАШ МАКЕДОНИЈА ТРЕБА ДА ДОКАЖУВА, А ДРУГИТЕ ДА ТВРДАТ?

Кога некој ќе каже дека Македонците зборуваат туѓ јазик или дека нивниот идентитет е производ на нечија друга историја, најлошото што може да се направи е да се прифати улогата на вечно обвинет.
Зашто секое ново докажување создава впечаток дека прашањето сè уште е отворено.
Но, едно прашање се наметнува само по себе: ако македонскиот идентитет и македонскиот јазик се наводно „вештачки творби“, тогаш како е можно повеќе од еден век да постојат македонска литература, македонска култура, македонско револуционерно движење, македонски национални институции и јасно изразена колективна свест?
Како е можно еден „непостоечки“ народ да создаде толку силно историско и културно наследство?
ЕВРОПА НЕ СМЕЕ ДА СТАНЕ АРБИТЕР НА ИДЕНТИТЕТИТЕ

Европската Унија е политичка и вредносна заедница на држави.
Таа не може и не смее да биде суд што ќе пресудува кој народ е народ, кој јазик е јазик и чија историја кому му припаѓа.
Зашто во моментот кога идентитетот ќе стане предмет на политичко условување, се отвора опасен преседан.
Денес тоа може да биде Македонија, утре може да биде кој било друг европски народ.
НЕ СЕ БАРА ПРОМЕНА НА ПОЛИТИКА, ТУКУ ПРОМЕНА НА ИСТОРИСКАТА СВЕСТ
Во суштината на спорот не се наоѓаат економски реформи, владеење на правото или демократски стандарди.
Во неговото јадро се наоѓаат прашања за јазикот, идентитетот, историското паметење и националниот континуитет.
Токму затоа многу Македонци чувствуваат дека не се бара само исполнување на услови за членство, туку прифаќање на интерпретации што задираат во нивното разбирање за сопственото историско постоење.
ИСТОРИЈАТА НЕ МОЖЕ ДА СЕ ПРЕУРЕДУВА СО ДОГОВОРИ И КОМИСИИ

Историјата е сложен и повеќеслоен процес.
Таа не може да се создава, ниту да се брише со административни формулации.
Договорите можат да уредуваат односи меѓу државите, но не можат да го заменат историското паметење на народите.
Современата македонска држава има свои правни и политички темели, но македонската национална свест, културното паметење и историското чувство се многу пошироки и подлабоки категории од која било современа институција.
НАРОДОТ НЕ СЕ СОЗДАВА СО ДРЖАВАТА
Ниту еден народ не почнува да постои со денот на создавањето на современата држава.
Државите се создаваат, се менуваат и понекогаш исчезнуваат. Народите опстојуваат преку својата култура, јазик, паметење и чувство на припадност.
Затоа секој обид историската свест да се редефинира со политички договори или административни механизми наидува на природната отпорност на колективната меморија.
Историјата не може да биде пренесена од еден народ на друг со потпис, ниту пак националната свест може да биде избришана со политичка одлука.
МАКЕДОНИЈА НЕ СМЕЕ ДА БИДЕ НАРОД ШТО ПОСТОЈАНО СЕ БРАНИ

Најголемата опасност не е кога другите го оспоруваат нашето право на самоопределување. Најголемата опасност е кога самите ќе се навикнеме постојано да се правдаме.
Време е Македонија да престане да биде обвинет кој мора бескрајно да се правда и да стане држава што поставува прашања.
Да праша врз основа на кои принципи еден народ треба да преговара за својот јазик и идентитет.
Да праша дали европската иднина подразбира почитување на различностите или нивно преобликување.
Да праша дали достоинството на народите е предмет на условување или темелна вредност што не подлежи на преговори.
Зашто народите не опстојуваат затоа што некој им го признал правото да постојат.
Опстојуваат затоа што самите никогаш не се откажале од себе. А Македонија, низ сите свои искушенија, токму тоа го покажала, дека може да биде притискана, оспорувана и условувана, но не и избришана.

