Колумна на Слободан ТОМИЌ – Не е прашањето кој победува во Софија, туку дали Македонија конечно ќе научи дека никој не ѝ ја брани државата повеќе од самата таа

Македонија Свет

„Народ што својата иднина ја очекува од туѓите избори, постепено ја губи способноста сам да ја создава.“

Арнолд Тојнби
Арнолд Тојнби

Пишува: Слободан ТОМИЌ

Слободан ТОМИЌ

Кога Европа бара нов Орбан, а Македонија повторно бара спасители.

Европа деновиве е преокупирана со едно прашање: дали по заминувањето на Виктор Орбан од центарот на европската политичка сцена ќе се појави нов политичар што ќе стане глас на Москва во Европската Унија.
Погледите на дел од европската јавност се насочени кон Бугарија и кон Румен Радев.
Но и Брисел и Скопје ризикуваат да ја направат истата грешка.
Затоа што државните стратегии не се менуваат со промена на едно лице.
Не се менуваат ниту националните политики затоа што еден политичар победил или изгубил на избори.
Токму тоа го покажува и искуството на Европа во последните децении.
Без оглед дали некој се согласува или не со политиките на Орбан, едно е неспорно: тој инсистираше на правото на суверените држави да ги штитат сопствените национални интереси и честопати повикуваше Европската Унија да не ги игнорира реалностите на Балканот.
Наспроти тоа, новите политички генерации во Европа настапуваат со поинаква визија за иднината на Унијата и за односите меѓу националниот суверенитет и заедничките европски политики.
Но ни Орбан, ни кој било друг европски лидер не е клучот за македонската иднина.
Клучот отсекогаш бил во Скопје.

Румен Радев – меѓу геополитиката и бугарската државна политика

Во европските медиуми Румен Радев често се претставува како политичар што има поинаков пристап кон односите со Русија од дел од европските лидери.
Неговите изјави за санкциите, војната во Украина и европската безбедност често предизвикуваат дебати и надвор од Бугарија.
Но за Македонија суштинското прашање не е Москва.
Суштинското прашање е Софија.
А кога станува збор за македонско-бугарските односи, многумина забележуваат дека низ годините постои значителен континуитет во официјалните бугарски позиции, независно од тоа која политичка гарнитура е на власт.
Таму може да има различни тонови.
Може да има различни политички стилови.
Но стратешките позиции ретко се менуваат.
И токму тоа е лекцијата што Македонија мора сериозно да ја разбере.

Од патријархот Кирил до бугарското вето

Кога рускиот патријарх Кирил јавно го критикуваше бугарскиот државен врв околу историските толкувања за ослободувањето на Бугарија, беше испратена една јасна порака.
Државите ги бранат сопствените интереси.
Не туѓите.
Без разлика дали притисокот доаѓа од исток или од запад.
Истото правило важи и за сите држави на Балканот.
Ниту еден политичар во Софија нема да ја брани македонската позиција повеќе отколку што самата Македонија е подготвена да ја брани.
Ниту, пак, некој во Скопје може да очекува дека туѓите избори автоматски ќе ги решат домашните дилеми.

Политичките поделби и различните визии за европската интеграција

Во поновата македонска политичка историја останаа бројни полемики околу начинот на кој се водеа разговорите со Софија.
Особено околу процесите што доведоа до францускиот предлог и до потпишувањето на билатералните протоколи.
За едни, тие чекори беа неопходен компромис за деблокирање на европскиот пат.
За други, тие отворија сериозни прашања за националниот консензус и за долгорочните последици врз државните позиции.
Токму затоа овие теми и денес предизвикуваат остри политички дебати.
Истовремено, актуелните средби меѓу претставници на Скопје и Софија се одвиваат во поинаков политички амбиент, во кој сè погласно се отвора прашањето како да се зачува европската перспектива, а притоа да не се продлабочуваат внатрешните поделби.
Тоа се различни политички филозофии.
Едната верува дека компромисот создава доверба.
Другата смета дека довербата може да биде одржлива само ако е изградена врз заемна почит, јасни правила и предвидлив процес.

Уставните измени и прашањето на консензусот

Една од најчувствителните теми остануваат уставните измени и нивната поврзаност со евроинтегративниот процес.
Поддржувачите на измените сметаат дека тие се неопходен чекор за продолжување на преговорите со Европската Унија.
Критичарите, пак, предупредуваат дека вакви прашања не можат да се решаваат без широк политички и општествен консензус.
Без оглед на политичките позиции, останува фактот дека станува збор за прашање што длабоко навлегува во државната и општествената структура.
Токму затоа неговото решавање бара трпеливост, политичка зрелост и способност за национален дијалог.
Европската интеграција не е само технички процес.
Таа е процес што мора да биде поддржан од мнозинството граѓани ако сака да биде трајно успешен.

Дипломатска нота или предупредување за нова радикализација?

Последните случувања поврзани со протекувањето на дипломатска комуникација што се однесува на патувањето на семејството на македонскиот премиер отворија нови прашања во јавноста.
Доколку навистина во јавниот простор се појавиле чувствителни информации поврзани со безбедносни процедури, тогаш станува збор за настан што ги надминува рамките на вообичаената дневна политика.
Не затоа што се работи за конкретен политичар.
Туку затоа што се отвора прашањето за довербата меѓу институциите и за принципите врз кои функционира современата дипломатија.
Дипломатските канали постојат за да овозможат комуникација, соработка и безбедност.
Кога доверливите информации стануваат дел од јавни пресметки, неизбежно се поставува прашањето какви последици тоа може да има врз идните односи меѓу државите.
Особено кога станува збор за две соседни земји и сојузници во НАТО.
Уште позначајно е што целиот случај се случува во период кога официјално се испраќаат пораки за добрососедство, европска соработка и регионална стабилност.
Токму затоа останува дилемата:
Како се гради доверба ако доверливите комуникации завршуваат во медиумски и политички конфликти?
И како ќе се обновува довербата ако секоја нова криза остава подлабоки траги од претходната?

Финален удар

Најголемата заблуда на Македонија отсекогаш била верувањето дека нашите проблеми ќе ги реши победата или поразот на некој политичар во соседството.
Историјата покажува дека државите напредуваат тогаш кога имаат јасна визија за сопствената иднина.
Не кога чекаат некој друг да ја дефинира наместо нив.
Софија има долгорочни позиции.
Брисел има долгорочни стратегии.
Секоја сериозна држава има јасно дефинирани национални интереси што ги следи со години и децении.
Прашањето не е што ќе направат другите.
Прашањето е што ќе направиме ние.
Затоа што најголемата опасност за Македонија не започнува тогаш кога соседите имаат план за нас.
Најголемата опасност започнува тогаш кога ние самите ќе престанеме да имаме план за себе.
„Државите не пропаѓаат затоа што се мали. Пропаѓаат кога ќе заборават кои се и што сакаат да бидат.“

(Шарл де Гол)

Please follow and like us: