Колумна на Слободан ТОМИЌ – Колку уште треба да докажува Македонија? Од Охридскиот Договор до дипломатскиот скандал со Пампорово, приказната за една држава од која сите бараат, а ретко кој покажува почит

Македонија Свет

„Нацијата не се губи кога е напаѓана однадвор, туку кога ќе биде убедена дека мора постојано да се оправдува за своето постоење.“


Роџер Скрутон
Роџер Скрутон

Пишува: Слободан ТОМИЌ

Слободан ТОМИЌ

Постојат моменти кога различни настани, иако на прв поглед неповрзани, ја откриваат истата суштинска вистина. Таков е и моментот низ кој минува Македонија денес.
Од една страна, американскиот претседател Доналд Трамп ја продолжи долгогодишната американска вонредна состојба поврзана со Западен Балкан.
Во документот повторно се споменува Охридскиот рамковен договор како еден од темелите на регионалната стабилност.

Од друга страна, јавноста беше сведок на дипломатски скандал без преседан, објавување доверлива дипломатска нота со чувствителни податоци за приватното патување на сопругата и малолетниот син на премиерот Христијан Мицкоски во Пампорово.
На прв поглед, станува збор за две различни приказни. Но ако се погледне подлабоко, тие го отвораат истото прашање: колку уште Македонија треба да докажува дека ги почитува принципите што другите постојано ѝ ги наметнуваат како услов?

ТРАМП НЕ ОТВОРИ НОВА ТЕМА, ТУКУ ПОТСЕТИ НА ЕДНА СТАРА ВИСТИНА

Да бидеме прецизни. Доналд Трамп не испрати нова порака до Македонија.
Не најави нова иницијатива.
Не отвори нов процес.
Тој ја продолжи правната рамка што постои повеќе од две децении и која секоја американска администрација ја обновува.
Но фактот што и денес во тие документи стои Охридскиот рамковен договор има своја тежина.
Тоа значи дека Вашингтон и понатаму го гледа како еден од клучните столбови на мирот и стабилноста во регионот.
И тука се поставува првото важно прашање.
Ако Македонија повеќе од две децении го спроведува тој договор, ако обезбедува широки права за етничките заедници, ако постојано инвестира во меѓуетнички соживот, тогаш зошто токму таа држава останува постојана цел на нови барања, нови условувања и нови сомнежи?

МАКЕДОНИЈА КАКО ПОЛИТИЧКИ ЕКСПЕРИМЕНТ ВО ЕВРОПА

По Охридскиот рамковен договор Македонија прифати длабоки институционални промени.
Се прошири употребата на јазиците на заедниците.
Се воведоа механизми за правична застапеност.
Се создадоа дополнителни гаранции за етничка рамноправност.
Прашањето не е дали тоа било добро или лошо.
Прашањето е дали постои друг пример во Европа каде мнозинскиот народ направил толку широки институционални отстапки во име на стабилноста.
Во Германија живеат милиони граѓани со турско потекло, но турскиот јазик нема федерален службен статус.
Во Франција државата и денес инсистира на концептот на единствен граѓански идентитет.
Во Соединетите Американски Држави нема систем на етнички квоти каков што постои во Македонија.
Во Велика Британија моделот е сосема поинаков.
Затоа Македонија останува специфичен пример.
Можеби и единствен.

КОГА ОТСТАПКИТЕ НЕ НОСАТ ПРИЗНАНИЕ

Логиката би налагала дека држава која вложила толку многу во соживот ќе биде охрабрувана и поддржувана.
Но Македонија со години го доживува спротивното.
Колку повеќе исполнува услови, толку повеќе добива нови услови.
Колку повеќе прави компромиси, толку повеќе се отвораат нови барања.
Тоа создава чувство дека проблемот никогаш не бил во исполнувањето на критериумите.
Проблемот е што критериумите постојано се менуваат.

ПИРИН И ПРАШАЊЕТО ШТО РЕТКО СЕ ПОСТАВУВА

Доколку човековите права се универзална вредност, тогаш тие мора да важат за сите.
Не само за Македонија.
Не само кога тоа е политички удобно.
Туку за сите.
Затоа легитимно е да се постави прашањето за спроведувањето на пресудите на Европскиот суд за човекови права поврзани со правото на здружување на граѓани кои се идентификуваат како Македонци во Бугарија.
Ако европските стандарди се универзални, тогаш не смеат да бидат селективни.

ПАМПОРОВО, КОГА ДИПЛОМАТИЈАТА СТАНУВА БЕЗБЕДНОСНО ПРАШАЊЕ

Во таква атмосфера избувна и скандалот со дипломатската нота.
Суштината не е каде патувале сопругата и синот на премиерот.
Тоа е нивно приватно право.
Суштината е дека во јавноста се појавија чувствителни информации кои во секоја држава се третираат како безбедносно прашање.
Маршрути.
Обезбедување.
Возила.
Комуникациски средства.
Податоци поврзани со безбедносни процедури.
Во сериозни држави вакви работи предизвикуваат итни истраги.
Не затоа што се работи за одреден политичар.
Туку затоа што се работи за принцип.

ЗОШТО РЕАКЦИЈАТА НА МУЦУНСКИ Е ВАЖНА

Министерот Тимчо Муцунски побара истрага, објаснување и одговорност.
Тоа е нормална реакција на секоја држава која сака да ги заштити сопствените институции.
Особено загрижува фактот што документот заврши во јавноста преку структури познати по својата антимакедонска реторика.
Токму затоа прашањето не е само кој го објавил документот.
Прашањето е како документот стигнал таму.

ДВОЈНИТЕ СТАНДАРДИ КАКО НАЈГОЛЕМ ПРОБЛЕМ

Македонија со години слуша лекции за европски вредности.
За добрососедство.
За владеење на правото.
За доверба.
Но кога се нарушуваат принципи што директно ја засегаат Македонија, реакциите често се многу потивки.
Токму тука се создава кризата на довербата.
Не во Скопје.
Туку во самиот концепт на европска правичност.

МИЦКОСКИ И ПОЛИТИКАТА НА ЦВРСТИ ПОЗИЦИИ

Во такви околности владата на Христијан Мицкоски се обидува да воспостави поинаков пристап.
Пристап во кој Македонија нема автоматски да прифаќа нови условувања без јасни гаранции.
Пристап во кој државните позиции нема да се менуваат под притисок.
Пристап во кој достоинството на државата не е предмет на дневно политичко преговарање.
Може некој да се согласува или да не се согласува со таквата политика, но факт е дека таа добива поддршка кај голем дел од јавноста токму поради заморот од бескрајните отстапки.

МАКЕДОНИЈА НЕ Е ПРОБЛЕМОТ – МАКЕДОНИЈА Е ТЕСТОТ

Денес вистинското прашање не е дали Македонија ќе издржи уште една блокада, уште едно условување или уште еден дипломатски спор.
Македонија издржала многу потешки предизвици.
Вистинското прашање е дали Европа ќе остане верна на вредностите што ги проповеда.
Затоа што држава која повеќе од две децении инвестира во мир, соживот и стабилност не смее бескрајно да биде ставана во позиција на обвинет.
Држава која ги почитува договорите не смее постојано да биде предмет на нови политички условувања.
Држава која бара еднакви правила за сите не бара привилегии.
Бара правда.

ЗАВРШЕН ЗБОР

Македонија не бара повеќе од она што секоја европска држава го бара за себе.
Почитување.
Достоинство.
Суверенитет.
Еднакви правила.
Денес, кога Охридскиот рамковен договор и понатаму се споменува како темел на стабилноста во американските документи, кога Македонија останува пример за широки права на заедниците, кога повторно е изложена на дипломатски тензии и нови притисоци, останува едно едноставно прашање.
Колку уште треба да докажува Македонија дека ги почитува вредностите што другите само ги проповедаат?
Затоа што држава која постојано мора да го докажува своето право на достоинство нема проблем со идентитетот.
Таа има проблем со неправдата,а кога неправдата станува правило, тогаш проблемот не е во Македонија.
Проблемот е во оние што од неа бараат повеќе отколку што се подготвени да бараат од самите себе.

Please follow and like us: