Бегството што ја отвори границата на политичкото лицемерие: Мицкоски пред предизвикот на суверенитетот, Софија пред огледалото на европските вредности, а опозицијата пред сопствената одговорност
„Правдата не се брани со гласноста на обвинението, туку со силата на доказите. А државата не се мери според тоа колку гласно зборува за своите граници, туку според тоа дали нејзините институции можат да ги заштитат.“
( Авторска мисла)

Пишува: м-р Слободан ТОМИЌ
Аналитичар и публицист
КОГА ЕДЕН СЛУЧАЈ СТАНУВА ИСПИТ ЗА ЦЕЛАТА ДРЖАВА

Постојат моменти кога еден конкретен случај ја надминува рамката на судскиот предмет и се претвора во прашање за капацитетот на државата, авторитетот на нејзините институции и способноста на политичкото раководство да ја заштити законитоста без да подлегне на притисоците.
Случајот со Ива Михаилова е токму таков момент.
Во неговото средиште не е само судбината на едно лице, ниту, пак, само прашањето дали некој ја преминал државната граница на законски начин.
Во средиштето се наоѓаат неколку прашања што бараат одговори со докази, а не со политички конструкции.
Како лице по кое, според доставените материјали, е распишана централна и меѓународна потерница, се нашло во Бугарија?
Зошто македонските и бугарските институции, според досегашните изјави, не располагаат со потврден запис за нејзиното преминување на границата?
Дали станува збор за незаконско преминување, пропуст во евиденцијата или друг механизам што допрва треба да се утврди?
Имало ли помош од поединци?
И, конечно, дали случајот ќе биде расчистен преку правосудните институции или ќе остане заробен во политичката пропаганда?
Ова не се прашања што можат да се затворат со една телевизиска изјава, со една партиска прес-конференција или со дипломатско повикување амбасадор.
Тие бараат истрага, документација, меѓуинституционална соработка и одговорност.
Но, случајот отвора и поширока дилема: што се случува кога една држава бара од граѓаните да ги почитуваат законите, а потоа се соочува со ситуација во која не може веднаш да даде целосен одговор како лице опфатено со правосудна постапка се нашло надвор од нејзина територија?
Токму во тој момент почнува вистинскиот испит за институциите.
Не испитот на телевизиската реторика.
Не испитот на партиската лојалност. Туку испитот на државниот капацитет,а во центарот на тој испит се наоѓа министерот за внатрешни работи, Панче Тошковски.
ПАНЧЕ ТОШКОВСКИ: ПОЛИТИЧКАТА ОДГОВОРНОСТ НЕ Е ИСТО ШТО И ПОЛИТИЧКИ ЛИНЧ

Во политиката постои едно опасно правило што често го применуваат опозициите кога ќе се појави институционален проблем: ако не можат веднаш да докажат лична вина на министерот, се обидуваат да ја претворат самата појава на проблемот во доказ за неговата неспособност.
Таквиот пристап можеби носи краткорочен политички ефект, но не ја решава суштината на проблемот.
Панче Тошковски е министер за внатрешни работи. Одговорноста за функционирањето на полицијата, контролата на границите и законитото постапување на службите е дел од неговата институционална обврска.
Тоа не може да се негира, ниту да се избегне со повикување на политичките заслуги на Владата.
Но, исто така, не може автоматски да се заклучи дека министерот лично овозможил бегство само затоа што тоа се случило во периодот во кој тој ја раководи институцијата.
Тука мора да се направи разлика што е од суштинско значење за секоја правна држава.
Политичката одговорност е прашање на раководење. Кривичната одговорност е прашање на докажана вина.
Ако истрагата покаже дека службеници пропуштиле да постапат, дека некој ја злоупотребил службената положба или дека постоела организирана помош, одговорноста мора да се утврди според доказите и законските надлежности.
Ако, пак, се покаже дека постои системски пропуст, министерот мора да објасни како ќе биде отстранет, кои мерки ќе бидат преземени и како ќе се спречи повторување на сличен случај.
Тоа е стандардот што треба да го бараме од Панче Тошковски.
Но, истиот стандард мора да важи и за неговите политички противници.
Барањето за оставка не е доказ. Обвинувањето не е пресуда.
Политичката интонација не може да ја замени истрагата.
Токму затоа, поддршката за Тошковски не треба да се заснова врз слепо негирање на проблемот, туку врз принципот дека ниту еден министер не смее да биде прогласен за виновен пред да се утврдат фактите.
На Тошковски му е потребна поддршка во спроведувањето на законот, но таа поддршка мора да ја оправда со институционални резултати.
Неговата најсилна одбрана нема да биде партиска изјава, ниту меѓусебно надвикување со опозицијата.
Неговата најсилна одбрана ќе биде истрагата што ќе даде одговори, системот што ќе ги отстрани пропустите и резултатот што ќе покаже дека државата знае да постапува и кога случајот станува политички чувствителен.
Тоа е вистинската мерка за еден министер.
ХРИСТИЈАН МИЦКОСКИ: ЗОШТО ОВОЈ СЛУЧАЈ НЕ СМЕЕ ДА СТАНЕ ЗАМКА ЗА ВЛАДАТА

За премиерот Христијан Мицкоски, случајот носи двоен предизвик.
Од една страна, Владата мора да покаже дека институциите функционираат, дека нема недопирливи лица и дека ниту едно политичко или дипломатско влијание не може да ја запре законската постапка.
Од друга страна, премиерот мора да се спротивстави на обидот секој проблем автоматски да се претвори во доказ дека Владата е неспособна, а секоја институционална неизвесност во повод за предвремена политичка пресметка.
Токму тука е важна разликата меѓу државничката позиција и партиската реакција.
Мицкоски не треба да го брани Тошковски по секоја цена.
Тој треба да го брани принципот дека одговорноста се утврдува врз основа на факти, дека истрагите не смеат да бидат предмет на политички диктат и дека никој нема право да ја користи институционалната неизвесност за однапред да изрекува пресуди.
Тоа е многу посилна позиција од обичната партиска одбрана.
Премиерот има право да бара од институциите целосно расчистување на случајот. Има право да очекува резултати од Министерството за внатрешни работи, Министерството за правда и дипломатските служби.
Има право да инсистира дека политичките напади не смеат да ја парализираат работата на државата.
Но, истовремено, Владата мора да покаже дека нејзиниот одговор не се сведува на контраобвинувања кон претходната власт.
Минатото може да објасни одредени системски слабости. Не може да биде трајно оправдување за сегашните пропусти.
Токму затоа, најдобрата поддршка за Мицкоски е поддршка за неговата способност да ја претвори политичката криза во институционална разрешница.
Нему не му треба победа во телевизиска расправија.
Нему му треба победа на принципот дека државата не е приватна сопственост на ниту една партија.
Ако Владата покаже дека истрагата е независна, дека се проверуваат сите можни сценарија и дека одговорните ќе се соочат со последици, политичките напади ќе го изгубат најважниот дел од својата сила.
Ако, пак, одговорите изостанат, опозицијата ќе добие простор да ја претставува институционалната неизвесност како доказ за политичка немоќ.
Најсилниот одговор на една влада не е најгласната одбрана на министерот, туку резултатот што ја потврдува нејзината државничка политика.
СОФИЈА И ПАРАДОКСОТ НА ЕВРОПСКИТЕ ВРЕДНОСТИ

Најчувствителниот дел од овој случај се однесува на постапувањето и јавните пораки што доаѓаат од Бугарија.
Според доставените материјали, бугарскиот амбасадор во Скопје изјавил дека Бугарија не го поддржува бегството на Михаилова, но го разбира како потег на очај.
Во меѓувреме, бугарскиот европратеник Андреј Ковачев соопштил дека го информирал раководството на Европската комисија за случајот и дека во Бугарија прашањето се третира како хуманитарно.
Бугарски политички и јавни претставници го нагласуваат правото на лекување и потребата од медицинска помош.
Да бидеме прецизни: медицинската помош не е спорна.
Секое човечко суштество има право на достоинство, здравствена грижа и заштита на животот. Ако на некое лице му е потребно лекување што не може соодветно да го добие во својата земја, тоа е сериозно прашање што треба да се решава преку законски и медицински механизми.
Но, тука се појавува прашањето што не смее да се избегне.
Дали хуманитарната грижа може да ја замени правната постапка?
Одговорот мора да биде негативен.
Медицинската потреба и судската постапка се две различни прашања. Едното се однесува на здравјето и човечкото достоинство.
Другото се однесува на законитоста, правосудните обврски и евентуалната одговорност.
Тие можат и мора да се решаваат истовремено.
Може да се обезбеди лекување без да се поништи судска постапка.
Може да се заштити здравјето на едно лице без да се создаде впечаток дека неговото државјанство му обезбедува посебен правен статус.
Може да се покаже хуманост без да се испраќа порака дека правосудните институции на друга држава се неважни.
Токму затоа е проблематично кога политичките изјави почнуваат да создаваат впечаток дека случајот треба да се оценува исклучиво низ хуманитарна призма.
Не затоа што хуманоста е погрешна, туку затоа што хуманоста не смее да се користи како замена за одговорот на прашањето како лицето ја напуштило државата и каков е неговиот правен статус.
Покрај тоа, според доставените материјали, бугарските претставници сè уште не дале јасно јавно објаснување за начинот на кој Михаилова влегла во Бугарија.
Ако нема евидентиран граничен премин, тоа е прашање што бара институционално објаснување.
Самото отсуство на евиденција, меѓутоа, не докажува незаконско преминување.
Можно е да постојат повеќе сценарија, а кое од нив е точно мора да се утврди преку истрага.
Затоа, наместо дипломатско надвикување, потребни се конкретни одговори.
Кога е утврдено нејзиното присуство во Бугарија?
Кои институции го провериле начинот на влез?
Какви информации се разменети меѓу надлежните органи? Кои правни механизми се применливи во конкретниот случај?
Тоа се прашања што можат да ја расчистат дилемата.
Сè друго ризикува да остане во зоната на политичките пораки.
ЕВРОПСКАТА УНИЈА НЕ СМЕЕ ДА БИДЕ КЛУБ НА ДВОЈНИ СТАНДАРДИ
Случајот отвора и едно пошироко европско прашање.
Ако европските институции постојано ја нагласуваат владејачката сила на правото, независноста на судството и почитувањето на институциите, тогаш тие принципи мора да важат и кога се работи за чувствителни спорови меѓу соседни држави.
Европските вредности не можат да бидат изборен каталог во кој секоја влада избира што ќе почитува, а што ќе релативизира според сопствените политички интереси.
Но, исто така, европските институции не смеат да се користат како средство за дипломатско притискање без конкретни докази и утврдени факти.
Тука треба да биде јасна позицијата на Македонија.
Скопје има право да бара институционална соработка, да бара проверка на начинот на преминување на границата и да ги активира механизмите предвидени со применливото право. Има право да побара европските институции да ги разгледаат сите релевантни околности ако постојат основи за тоа.
Но, аргументите мора да бидат документирани.
Европската комисија не може да биде судија врз основа на медиумски изјави, исто како што македонската Влада не може да очекува правна разрешница само со дипломатски протест.
Суштината не е да се создаде европски фронт против Бугарија.
Суштината е да се бара доследна примена на принципите што Европската Унија ги поставува како услов за членство.
Тука лежи и една од најважните политички пораки за Мицкоски.
Македонија не треба да бара привилегиран третман. Треба да бара еднакви стандарди.
Ако европските вредности значат нешто, тогаш правната постапка не смее да се претвора во инструмент на национална солидарност, а хуманитарниот случај не смее да се користи за политичко поткопување на институциите на соседната држава.
Во исто време, Македонија мора да покаже дека сопствениот правосуден систем е способен да работи законито, професионално и транспарентно.
Европската перспектива не се брани со убедување дека секој критичар е противник.
Таа се брани со институции што можат да ги издржат и најтешките проверки.
ДОГОВОРОТ СО БУГАРИЈА: КОГА ПОЛИТИЧКАТА РОМАНТИКА СЕ СУДИ ПРЕД ИСПИТОТ НА РЕАЛНОСТА

Овој случај неизбежно ја отвора и пошироката дебата за односите меѓу Скопје и Софија, за Договорот за пријателство, добрососедство и соработка од 2017 година и за протоколите поврзани со неговото спроведување.
Тука мора да се напушти една политичка илузија што со години ја оптоварува македонската јавност: дека потпишувањето договор автоматски значи дека проблемите се решени, дека пријателството е гарантирано и дека дипломатската формула сама по себе ќе ги надмине суштинските разлики.
Меѓудржавните договори не се магични документи. Тие се рамки во кои страните преземаат обврски, а нивната вредност зависи од начинот на кој тие обврски се спроведуваат.
Во случајот со Бугарија, прашањето за добрососедството со години е поврзано со длабоки несогласувања околу историјата, идентитетот, јазикот и европската интеграција на Македонија.
Затоа е легитимно да се постави прашањето дали досегашниот пристап обезбедил доволно предвидливост, доверба и гаранции за македонската страна.
Но, критиката мора да биде прецизна.
Не е доволно да се каже дека договорот е виновен за секоја нова криза.
Ниту е правилно да се тврди дека еден конкретен случај докажува постоење таен политички договор.
За такви заклучоци се потребни документи и проверливи докази.
Она што може сериозно да се анализира е разликата меѓу дипломатската реторика и реалното функционирање на односите.
Ако двете држави се обврзале на добрососедство, тогаш тоа треба да се препознае и во почитувањето на правосудните постапки, во институционалната соработка и во воздржувањето од изјави што можат да ја поткопаат довербата.
Ако постојат нерешени прашања, тие треба да се разгледуваат низ договорените механизми, со јасни позиции и без еднострани очекувања дека Македонија треба да ги прифати сите политички барања за да добие напредок кон Европската Унија.
Тука политиката на Мицкоски треба да се оценува според едно основно мерило: дали Македонија успева да ја зачува сопствената преговарачка позиција, а притоа да остане посветена на европската перспектива.
Ниту слепото попуштање е државништво, ниту постојаната конфронтација е стратегија.
Државништвото е способност да се преговара без понижување, да се соработува без откажување од сопствените интереси и да се бара компромис без да се прифати дека една страна има право да ги определува идентитетските и политичките граници на другата.
Токму тоа е суштинскиот тест за секоја македонска влада.
ФРАНЦУСКИОТ ПРЕДЛОГ И ПРОТОКОЛИТЕ: ЦЕНАТА НА НЕЈАСНИТЕ ОЧЕКУВАЊА

Македонската јавност има право да бара темелна анализа на политичките последици од францускиот предлог, преговарачката рамка и протоколите поврзани со европскиот процес.
Но, треба да се разликуваат документите, нивниот правен статус и политичките толкувања што се создаваат околу нив.
Францускиот предлог не е исто што и билатералниот договор од 2017 година. Преговарачката рамка не е исто што и секој поединечен протокол. А политичките толкувања на одредени одредби не се автоматски идентични со нивното правно значење.
Токму затоа е неопходно да се анализира што точно е преземено, кои обврски произлегуваат од конкретните документи и какви последици можат да имаат за понатамошниот европски процес.
Прашањето не е дали Македонија треба да биде дел од Европската Унија. Прашањето е под кои услови, со какви гаранции и со каква заштита на нејзините основни државни интереси.
Една држава може да прави компромиси во надворешната политика. Но, компромисот мора да има јасна цел, мерлив резултат и разумно предвидливи последици.
Ако договорените механизми не произведуваат очекувано подобрување на односите, тогаш легитимно е да се бара нивна политичка и правна евалуација.
Ако постојат асиметрични очекувања, тие треба отворено да се именуваат и да се решаваат преку преговори.
И ако се појави нов спор, како што е случајот со Михаилова, тој не треба автоматски да се претвори во доказ дека целата европска политика е однапред режирана.
Тука се бара зрелост.
Македонија треба да ја продолжи европската интеграција, но не како држава што се откажува од правото да ги анализира сопствените интереси.
Таа треба да биде партнер што знае што прифаќа, што очекува и кои принципи не може да ги претвори во предмет на секојдневно политичко пазарење.
Европскиот пат е стратешка цел. Но, стратешката цел не ја укинува обврската секој чекор да биде внимателно измерен.
СДСМ, ДУИ И ЛЕВИЦА: ОПОЗИЦИСКАТА КРИТИКА НЕ Е АВТОМАТСКИ ДОКАЗ ЗА ВИНА

Опозицијата има право да бара одговорност од власта. Тоа е нејзина уставна и политичка улога.
Но, кога се бара оставка од министер за внатрешни работи, особено во случај со меѓународни и дипломатски последици, јавноста има право да знае врз кои докази се заснова таквото барање.
Во доставените материјали се наведува дека опозициските политички субјекти бараат оставки и ја отвораат можноста дека бегството било однапред договорено. Се поставуваат и прашања за наводни политички договори поврзани со односите со Бугарија и европскиот процес.
Тоа се сериозни обвинувања.
Но, сериозноста на обвинувањето не го намалува, туку го зголемува товарот на докажување.
Ако СДСМ тврди дека постоело организирано овозможување на бегството, треба да ги изнесе доказите или да ги достави до надлежните органи. Ако ДУИ или други политички субјекти располагаат со конкретни сознанија, треба да постапат на истиот начин. Ако Левица тврди дека случајот е поврзан со поширока политичка спогодба, мора да покаже на кои факти ја заснова таа теза.
Политичката критика е легитимна. Претставувањето на недокажани претпоставки како утврдена вистина не е.
СДСМ не може да ја претвори секоја криза во доказ за неспособност на актуелната власт. ДУИ не може да избегне критичко преиспитување на сопственото политичко наследство само затоа што денес е во опозиција. Левица не може да очекува јавноста да прифати сериозни геополитички тврдења без проверливи докази.
Но, истото правило важи и за ВМРО-ДПМНЕ.
Ниту една партија нема монопол врз патриотизмот, ниту една партија нема право да ги прогласува своите сомневања за државна вистина.
Затоа, најсилниот одговор на опозициските напади не е навреда, туку транспарентност.
Наместо само да се бара јавноста да ги прашува надлежните институции, тие институции треба да дадат конкретни одговори во рамките на законските можности. Наместо да се води политичка битка околу тоа кој е виновен, треба да се утврди што точно се случило.
Ако опозицијата има докази, нека ги покаже.
Ако власта има одговори, нека ги даде.
Ако некој манипулира, нека се разобличи преку фактите.
Демократијата не се брани со забрана на критиката, туку со способност критиката да се соочи со вистината.
МЕДИЦИНСКИОТ ИЗВЕШТАЈ НЕ Е ПОЛИТИЧКА ПРЕСУДА

Особено внимателно треба да се разгледува прашањето за медицинскиот извештај што, според доставените материјали, препорачува лекување во Бугарија.
Во политичката расправа се појавуваат тврдења за лекарот што го изготвил извештајот и за неговата наводна поврзаност со претходни контроверзии.
Но, тука мора да се повлече јасна граница.
Професионалното минато на лекарот, доколку е релевантно и документирано, може да биде предмет на јавна проверка. Сепак, тоа само по себе не докажува дека медицинскиот наод е неточен, дека препораката за лекување е неоснована или дека извештајот бил изготвен со намера да се овозможи бегство.
За таков заклучок се потребни медицинска и правна проверка.
Истовремено, фактот дека некое лице има здравствен проблем не значи автоматски дека сите правосудни обврски престануваат да важат.
Ова се две различни рамништа што мора да се разгледуваат без политички предрасуди.
Ако медицинскиот извештај е точен, здравствената потреба треба да се почитува. Ако има сомневања за неговата веродостојност, тие треба да се испитаат со стручна постапка. Ако постои сомневање дека некој го злоупотребил медицинскиот документ за незаконска цел, тоа треба да се докаже.
Ниту лекарот смее да биде однапред осуден поради политичката атмосфера, ниту медицинскиот извештај смее да се користи како автоматско оправдување за непочитување на судска постапка.
Тоа е единствениот принципиелен пристап.
И токму со него се разликува сериозната политичка анализа од партиската кампања.
ПРАШАЊЕТО ЗА ТАТКОТО: ДАЛИ ПОСТОИ ПОШИРОК ИНСТИТУЦИОНАЛЕН ПРОБЛЕМ?
Во доставените материјали се наведува дека и таткото на Михаилова се наоѓа во Бугарија и дека во Македонија има правосилна затворска казна за сериозни кривични дела.
Оваа информација, ако е потврдена со официјалните судски документи, отвора дополнителни прашања за меѓудржавната правна соработка и за постапувањето на институциите во случаи кога лица барани од македонските органи се наоѓаат на територијата на друга држава.
Но, мора да се внимава на една работа: два одделни случаи не смеат автоматски да се претворат во доказ за заедничка организација или политички план.
Она што може да се постави како легитимно прашање е дали постојат повторливи слабости во размената на информации, во граничната евиденција или во механизмите за правна соработка.
Ако такви слабости постојат, тие треба да бидат утврдени и отстранети.
Ако постојат конкретни докази за помош од поединци, тие треба да бидат испитани.
Ако се покаже дека некој свесно ги попречувал правосудните постапки, мора да следуваат законски последици.
Но, никој не смее да биде прогласен за учесник во организирана шема само поради семејна поврзаност со друго лице.
Правната држава не функционира врз основа на претпоставена колективна вина.
Таа функционира врз основа на индивидуална одговорност, докази и законски утврдени факти.
ШТО МОРА ДА НАПРАВИ МИНИСТЕРОТ ТОШКОВСКИ?

Поддршката за Панче Тошковски треба да биде придружена со јасни очекувања.
Прво, потребно е целосно утврдување на хронологијата: кога лицето последен пат било регистрирано во Македонија, кога било утврдено дека се наоѓа во Бугарија и кои податоци постојат за евентуалното преминување на границата.
Второ, треба да се провери функционирањето на граничните системи, евиденциите, комуникацијата меѓу службите и секоја конкретна информација што може да помогне да се реконструира движењето на лицето.
Трето, треба да се утврди дали постоело незаконско помагање. Тоа подразбира проверка на сите релевантни сознанија, без однапред да се исклучи ниту една можност и без однапред да се прогласува некој за виновен.
Четврто, неопходна е ефикасна соработка со бугарските институции преку применливите правни механизми. Дипломатскиот протест може да биде дел од одговорот, но не може да го замени институционалното постапување.
Петто, доколку се утврдат пропусти во работата на службите, мора да следуваат соодветни дисциплински, организациски или кривичноправни постапки, зависно од природата на утврдената одговорност.
Шесто, јавноста треба да добие редовни и проверливи информации, во обем што не ја загрозува истрагата и не ги повредува законските права на засегнатите лица.
Седмо, Министерството мора да покаже што ќе промени за да се намали ризикот од повторување на сличен случај.
Ова не е список со кој однапред се осудува министерот.
Напротив.
Ова е начин да му се даде можност преку резултати да ја потврди својата професионална и политичка позиција.
Ако Тошковски ги обезбеди потребните одговори и покаже дека институциите постапуваат професионално, тоа ќе биде најсилниот аргумент против политичките обиди случајот да се претвори во кампања за негова смена.
Ако се откријат пропусти, тие мора да се исправат. Ако се докаже лична или службена одговорност, никој не смее да биде заштитен од законот.
Таквиот пристап не ја ослабува Владата.
Тој ја прави посилна.
ПОЛИТИЧКАТА МОЌ НЕ СЕ МЕРИ СО СПОСОБНОСТА ДА СЕ НАДГЛАСА ПРОТИВНИКОТ
Во политиката често се мешаат силата и гласноста.
Се верува дека посилна е онаа страна што ќе упати потешка квалификација, што побрзо ќе побара оставка или што поостро ќе го обвини противникот.
Но, тоа е привид на моќ.
Вистинската политичка моќ се гледа во способноста да се реши проблемот што другите го користат за политичка пресметка.
За Панче Тошковски тоа значи да покаже дека Министерството за внатрешни работи не е заробено во одбранбена позиција, туку активно ги проверува сите релевантни околности.
За Христијан Мицкоски тоа значи да ја зачува стабилноста на Владата без да ги затвори очите пред институционалните прашања.
За ВМРО-ДПМНЕ тоа значи да покаже дека поддршката за сопствените функционери не е поважна од принципот на одговорност.
За опозицијата тоа значи да покаже дека нејзината критика е заснована врз докази, а не врз политички потреби,а за Македонија тоа значи дека секој сериозен проблем мора да биде решен во интерес на државата, а не во интерес на партискиот рејтинг.
Токму тука е суштинската разлика меѓу политичар што сака да ја освои власта и државник што разбира што значи да се носи одговорност за државата.
МИЦКОСКИ И ТОШКОВСКИ: ОДБРАНАТА НА ДРЖАВАТА Е ПОВАЖНА ОД ОДБРАНАТА НА ФУНКЦИЈАТА

Најважниот политички заклучок од случајот е дека Владата не смее да дозволи дебатата да се сведе на едноставно прашање: дали Тошковски ќе си замине или ќе остане министер.
Тоа е прашање што може да се постави во рамките на политичката одговорност, но не е суштината на проблемот.
Суштината е дали државата може да утврди што се случило, дали може да ги идентификува евентуалните пропусти и дали може да обезбеди законска разрешница.
Ако политичката дебата се сведе само на оставката, тогаш постои опасност дури и евентуалната оставка да стане замена за вистинската истрага.
Министерот може да замине, а проблемот да остане.
И обратно: министерот може да остане, но ако не се отстранат пропустите, институционалната слабост повторно ќе се појави.
Затоа Мицкоски треба да ја постави дебатата на повисоко ниво.
Не заштита на функцијата по секоја цена, туку заштита на институционалниот интегритет.
Не политичка одмазда, туку законска разрешница.
Не пропагандна победа, туку конкретен резултат.
Таквата политика е посилна од секоја дневна политичка провокација.
И токму затоа, поддршката за Тошковски треба да биде јасна во едно: тој мора да има простор да ја заврши работата без политички притисок врз истрагата, но не смее да биде ослободен од обврската да даде одговори за работата на институцијата што ја раководи.
Тоа е праведната мерка.
ДРЖАВАТА НЕ СЕ БРАНИ СО ПАРТИСКО СЛЕПИЛО
Во македонската политика постои долготрајна слабост: секоја страна ја толкува институционалната криза според тоа кому му користи.
Кога е на власт, едната партија зборува за стабилност и институционална независност.
Кога е во опозиција, бара итна одговорност.
Потоа улогите се менуваат, а аргументите често остануваат исти, само со заменети имиња.
Така се создава политички круг во кој државата постојано е предмет на одбрана, но ретко е предмет на систематско подобрување.
Токму затоа, случајот со Михаилова мора да биде повод за нешто повеќе од партиска пресметка.
Мора да се провери како функционира граничната контрола. Мора да се анализира размената на информации со соседните држави. Мора да се утврди дали постојат законски празнини што можат да бидат злоупотребени.
Мора да се подобри меѓуинституционалната координација.
Ако се потребни законски измени, тие треба да се разгледаат внимателно, со правна анализа и со почитување на основните права.
На пример, предлогот за дополнителни мерки во однос на лицата со двојно државјанство мора да се оценува според конкретните законски услови, целта на мерката и нејзината пропорционалност. Не може автоматски да се претпостави дека одземањето патна исправа или лична карта ќе го реши секој ризик од бегство.
Секоја мерка мора да биде законита, применлива и соодветна на конкретниот ризик.
Државата мора да ги затвора слабостите во системот, а не да создава нови неправди во обид да ја демонстрира својата сила.
Тоа е разликата меѓу правна држава и држава што реагира импулсивно.
ВИСТИНСКИОТ СУВЕРЕНИТЕТ НЕ Е САМО ВО ГРАНИЦИТЕ
Суверенитетот не е само линија на географската карта.
Тој е способноста на државата да ги спроведува сопствените закони, да ги заштитува правата на граѓаните, да ги исполнува меѓународните обврски и да соработува со другите држави без да се откаже од сопствениот правен поредок.
Затоа случајот со Михаилова е повеќе од прашање за гранична контрола.
Тој е тест за македонските институции, за односите со Бугарија и за способноста на политичките лидери да го одвојат државниот интерес од дневнополитичката корист.
Македонија мора да инсистира на почитување на своите правосудни постапки.
Но, истовремено, мора да покаже дека тие постапки се законити, професионални и засновани врз докази.
Мора да бара соработка од Бугарија, но не смее да ја замени правната соработка со политичка конфронтација.
Мора да ја брани својата европска перспектива, но не смее да ги прифаќа двојните стандарди како цена на членството.
Мора да го брани Тошковски од недокажани обвинувања, но не смее да го ослободи од одговорноста да обезбеди резултати.
И мора да го поддржи Мицкоски во настојувањето да води самостојна државна политика, но истовремено да бара таа политика да биде потврдена со конкретни институционални успеси.
Тоа е суштината на суверенитетот.
Не декларација, туку способност.
Не гнев, туку резултат.
Не политичка поза, туку одговорност.
ЗАВРШНИОТ СУД: ПОРТРЕТОТ НА МОЌТА СЕ СОЗДАВА КОГА ЌЕ ДОЈДЕ ВРЕМЕ ЗА ОДГОВОРНОСТ

Панче Тошковски сега се наоѓа пред сериозен политички и институционален испит.
Неговата работа не може да се оцени само според тоа колку жестоко ќе одговори на опозицијата, ниту според тоа колку силна поддршка ќе добие од партиското раководство.
Таа мора да се оцени според тоа дали Министерството за внатрешни работи ќе ги утврди сите релевантни околности, дали ќе ја провери работата на службите и дали ќе обезбеди одговори што ќе можат да ја издржат проверката на јавноста и надлежните институции.
Христијан Мицкоски, од своја страна, има можност да покаже дека силата на неговото раководење не се состои во автоматска одбрана на секој функционер, туку во способноста да воспостави стандард на одговорност што важи за сите.
Тоа е политичката разлика што може да ја направи една влада.
Во односите со Бугарија, Македонија мора да биде цврста, но правно прецизна. Не смее да прифаќа дека хуманитарното прашање автоматски ги поништува правосудните обврски. Но, не смее ни да дозволи сомневањата да се претворат во недокажани обвиненија.
Во односите со Европската Унија, Македонија мора да бара еднакви стандарди, доследност и почитување на преземените обврски. Но, европската интеграција мора да се води со стратегија, а не со импровизација.
Во однос на опозицијата, власта мора да покаже дека не се плаши од критика, туку дека бара критиката да биде заснована врз докази,а опозицијата мора да разбере дека барањето оставки е легитимно политичко средство, но не и замена за правосудна постапка.
И најважно од сè: во однос на граѓаните, државата мора да покаже дека законот важи еднакво, без оглед на партиската припадност, националноста, двојното државјанство или политичките врски.
Тука завршува пропагандата.
Тука почнува државништвото.
Бидејќи вистинската моќ не се покажува кога институцијата е поштедена од критика. Таа се покажува кога институцијата е под притисок, а сепак успева да постапува законито.
Не кога министерот нема противници, туку кога неговата работа може да се провери.
Не кога премиерот нема политички проблеми, туку кога знае да ги решава без да ги жртвува принципите.
И не кога државата гласно го брани својот суверенитет, туку кога нејзините институции докажуваат дека суверенитетот има реална содржина.
На Панче Тошковски му е потребна можност да ја покаже вистината преку резултати.
На Христијан Мицкоски му е потребна институционална разрешница што ќе ја потврди неговата државничка политика,а на Македонија ѝ е потребна победа што е поважна од секоја партија: победа на законот над политичката пресметка.
Тоа е единствениот исход што може да ја зајакне државата.
И единствениот што навистина вреди да се брани.
ФИНАЛНА МУДРОСТ:
„Правдата е темелот на државата, а нејзината сила се мери според тоа дали законот важи еднакво и за моќните и за немоќните.“
( Аристотел, мисла инспирирана од неговата политичка филозофија)

ПОСЛЕДЕН ЗБОР:
Панче Тошковски не треба да биде жртва на политичка пресметка, но ниту една функција не смее да биде над прашањето за одговорноста. Христијан Мицкоски има можност да покаже дека неговата Влада не се плаши од вистината, дека Македонија знае да ги брани своите интереси и дека европскиот пат не значи откажување од сопствениот правен поредок.
Бидејќи државата не ја победува опозицијата кога ќе ја замолчи.
Државата победува кога ќе ги расчисти сомневањата, ќе ги утврди фактите и ќе покаже дека правдата не познава ниту партиска книшка, ниту дипломатска привилегија.
Тоа е испитот на Панче Тошковски.
Тоа е предизвикот на Христијан Мицкоски. И тоа е мерката според која Македонија треба да ја оценува сопствената политичка зрелост.

