Колумна на Слободан ТОМИЌ – Од Скопје до Брисел – Кога големата политика ги открива своите вистински лица!

Македонија Регион Свет

НАЈСКАНДАЛОЗНИОТ ПАРАДОКС ОД БРИСЕЛ:
МАКЕДОНИЈА ЈА ПРОМЕНИ СВОЈАТА ИСТОРИЈА, А НЕКОИ ОД АВТОРИТЕ ДЕНЕС ЈА СЛАВАТ СВОЈАТА БИОГРАФИЈА!​

РАДМИЛА ШЕКЕРИНСКА, ЗАМЕНИК-ГЕНЕРАЛЕН СЕКРЕТАР НА НАТО, ПРЕСПАНСКИОТ ДОГОВОР И ЕВРОПСКАТА ДВОЈНА МЕРКА: КОГА ЛИЧНИТЕ ПОЛИТИЧКИ БИОГРАФИИ СЕ СУДИРААТ СО ДРЖАВНИОТ ИНТЕРЕС

Пишува: м-р Слободан ТОМИЌ

Слободан ТОМИЌ

Брисел повторно ја отвора старата македонска рана.

Но овојпат не само преку европските институции, нивните извештаи и дипломатските формулации, туку и преку политичките биографии на оние што во изминатите децении непосредно учествуваа во креирањето на македонската надворешна политика.

​Постои еден необичен, речиси неверојатен парадокс: Македонија направи историски отстапки, го промени уставното име, го потпиша Преспанскиот договор, ги исполни условите за членство во НАТО, а европската перспектива и натаму останува заробена во нови политички условувања.

​И токму тука се наметнува прашањето: дали државата ги исполни ветувањата што ѝ беа поставени или, по секоја направена отстапка, пред неа се отвораше нова врата со нова брава?

​Ова не е прашање на дневна политика.

Ова е прашање на државно достоинство, политичка одговорност и историска меморија.

ОД ЕВРОПСКИОТ ИДЕАЛ ДО БАЛКАНСКАТА ПОЛИТИЧКА ЛАБОРАТОРИЈА​

Европската унија беше замислена како мировен и цивилизациски проект. По трагедиите на Втората светска војна, европските државници сфатија дека иднината на континентот не смее повторно да биде изградена врз национални конфронтации, територијални амбиции и меѓусебни уцени.

​Европската идеја требаше да значи помирување, соработка, почитување на различностите и владеење на правото.

​Но што се случува кога принципите на европското обединување ќе се судрат со националните интереси на одделни членки?

​Што се случува кога билатералните спорови стануваат пречка за европската интеграција на една држава?

​И што останува од европската политика на проширување кога исполнувањето на критериумите повеќе не е доволно?

​Македонскиот случај е еден од најилустративните примери за оваа противречност.

​Нашата држава не бараше привилегии. Бараше да биде оценувана според истите европски правила што важат за сите.

​Наместо тоа, се соочи со долгогодишни блокади, преговори, политички условувања и барања што навлегуваа во најчувствителните прашања на националниот идентитет.

ПРЕСПА – ИСТОРИСКА ОТСТАПКА И НЕИСПОЛНЕТО ПОЛИТИЧКО ОЧЕКУВАЊЕ​

Преспанскиот договор беше претставен како историски компромис што ќе ја отвори евроатлантската перспектива на Македонија.

​Тогашните носители на власта го бранеа како неопходна цена за членство во НАТО и забрзување на европските интеграции.

​Македонија го промени своето уставно име.

Направи отстапка без преседан во современата европска политичка практика.

​Членството во НАТО навистина се реализираше. Но европската приказна не заврши со очекуваниот успех.

​Напротив, се отвори ново поглавје на условувања.

​Тука мора да се направи разлика меѓу две работи: членството во НАТО е конкретно остварување, додека европската интеграција остана процес оптоварен со нови политички пречки.

​Затоа, легитимно е да се постави прашањето за политичката одговорност на тогашните носители на одлуките.

​Не станува збор за негирање на геополитичките околности во кои се воделе преговорите. Станува збор за оценување на резултатите, ветувањата и последиците.

​Дали граѓаните добија сè што им беше ветувано?

​Или повторно се покажа дека во меѓународната политика ветувањето не е исто што и гаранцијата?

​

РАДМИЛА ШЕКЕРИНСКА ВО НАТО:
ИНСТИТУЦИОНАЛНАТА ФУНКЦИЈА И ПОЛИТИЧКАТА БИОГРАФИЈА​

Интервјуто на Радмила Шекеринска, заменик-генерален секретар на НАТО, заслужува сериозна анализа.

​Не затоа што станува збор за поранешна македонска политичарка, туку затоа што денес таа зазема висока меѓународна функција во една од најзначајните безбедносни организации во светот.

​Токму таа позиција бара посебна одговорност.

​Шекеринска денес не зборува само како поранешна политичарка од Македонија.

Таа настапува од позиција на висока функционерка на НАТО.

​Затоа нејзините изјави треба да се анализираат низ призмата на институционалната одговорност, а не само низ призмата на нејзината политичка биографија.

​НАТО и Европската унија се различни организации. Имаат различни надлежности, различни механизми на одлучување и различни политички цели.

​Македонија е членка на НАТО. Но членството во Алијансата не значи автоматска гаранција за членство во Европската унија.

​Сепак, тоа не ја исклучува потребата од јасна сојузничка поддршка за стабилноста на регионот и за европската перспектива на земјите од Западен Балкан.

​Тука се наметнува и суштинското прашање: колку може да направи Шекеринска во рамките на својата функција, што не е во нејзина надлежност и што би требало да биде нејзиниот институционален придонес?

​Нејзината функција не ѝ дозволува да ја претвори Алијансата во инструмент на македонската билатерална дипломатија. Но ѝ овозможува да биде гласен застапник на стабилноста, безбедноста и соработката во регионот.

​И тоа е суштинската разлика.

​Од неа не треба да се бара да го надмине мандатот на НАТО, туку да го искористи максимално просторот што ѝ го дава високата институционална позиција.

ШТО МОЖЕ, ШТО НЕ МОЖЕ И ШТО ТРЕБА ДА СТОРИ ШЕКЕРИНСКА?​

Во оваа анализа мора да се избегне и една друга крајност: очекувањето дека една функционерка може самостојно да ги реши сите проблеми на македонската надворешна политика.

​Тоа би било политички нереално.

​Но исто толку нереално би било да се очекува дека високата меѓународна функција ќе остане без никаква одговорност кон регионот од кој доаѓа.

​Шекеринска има можност да придонесе за јакнење на безбедносната соработка, за регионалната стабилност и за подобро разбирање на стратешките интереси на Западен Балкан.

​Таа може да помогне во афирмирањето на фактот дека стабилна и безбедна Македонија е во интерес на целата Алијанса.

​Но европските преговори се прашање на Европската унија, не на НАТО.

​Затоа, секое мешање на надлежностите би било погрешно.

​Она што може да се очекува е јасен институционален став дека билатералните несогласувања не треба да ги поткопуваат регионалната стабилност и евроатлантската безбедност.

ЗАСЛУГИТЕ ЗА ЧЛЕНСТВОТО ВО НАТО НЕ СЕ ЛИЧНА СОПСТВЕНОСТ НА НИКОГО​

Како контрапункт на личното припишување на заслугите за членството на Македонија во НАТО, мора да ја истакнеме улогата на бројните македонски дипломати кои речиси три децении макотрпно ја туркаа нашата стратешка аспирација за членство во Алијансата и дадоа огромен придонес за остварувањето на таа државна цел.

​Тука, пред сè, би го издвоил амбасадорот Зоран Дабиќ, кој во својство на директор за соработка со НАТО во Министерството за надворешни работи, речиси целата своја дипломатска кариера ја вгради во борбата за членство на Македонија во Алијансата.

​Неговиот придонес се огледува во бројни конкретни активности, стотици средби на највисоко дипломатско ниво, координирање на подготовката и изработката на голем број годишни акциски планови за членство во НАТО, како и во неговата подоцнежна дипломатска мисија како амбасадор на Македонија во седиштето на Алијансата во Брисел, кога на дипломатски план активно работеше на реализацијата на поканата за членство.

​Како што во една пригода истакна поранешниот премиер Владо Бучковски, амбасадорот Дабиќ „стави бетон во темелите на нашето членство“, со што ја заокружи својата животна дипломатска мисија, мисија на човек кој целиот свој работен век го посвети на остварувањето на оваа стратешка цел.

​Амбасадорот Дабиќ, заедно со плејада македонски дипломати, ја дели заслугата за дипломатската подготвеност на Македонија за членство во НАТО.

​Затоа, членството во Алијансата не може да се претставува како лична заслуга на еден политичар или една политичка гарнитура.

Тоа е резултат на повеќедецениски државен напор, во кој учествуваа генерации дипломати, државници, воени претставници и институции.

​Државните успеси не се лична сопственост. Тие се дел од националната историја и од колективниот труд на оние што ги создавале.

БУГАРИЈА – НАТО – ЕВРОПСКАТА УНИЈА: БЕЗБЕДНОСЕН ПАРАДОКС​

Еден од најчувствителните моменти во македонската надворешна политика е односот со Бугарија.

​Двете држави се членки на НАТО. И двете припаѓаат на истиот безбедносен сојуз. И двете имаат обврска да придонесуваат за стабилноста на регионот.

​Но истовремено, билатералните несогласувања меѓу нив станаа една од главните пречки за македонските европски интеграции.

​Тука се појавува парадоксот.

​Како е можно две држави да бидат сојузници во колективната безбедност, а односите меѓу нив да бидат оптоварени со прашања што директно влијаат врз европската перспектива на едната од нив?

​Тоа не значи дека Бугарија нема право да ги изнесува своите позиции. Но членството во Европската унија носи и одговорност за почитување на принципите врз кои се темели Унијата.

​Билатералните спорови не треба да станат бесконечен механизам за политичко условување.

​Ниту, пак, безбедносното партнерство треба да се сведува на формално членство без суштинска политичка одговорност.

МАКЕДОНСКИТЕ ДИПЛОМАТИ И ПРИДОНЕСОТ ВО НАТО​

Македонија со години вложуваше напори да стане дел од евроатлантските структури.

​Во тој процес учествуваа различни политички гарнитури, дипломати, воени претставници и експерти.

​Членството во НАТО не е резултат на работата на еден човек, една влада или една политичка партија.

​Тоа е резултат на долготраен државен процес, во кој придонес имаат повеќе генерации.

​Токму затоа, неправедно е историските заслуги да се присвојуваат селективно, зависно од актуелните политички потреби.

​Исто така, неправедно е да се негираат реалните заслуги на поединци само затоа што нивната политичка припадност не ни одговара.

​Историјата бара објективност, а не партиска селекција.

ИЗВЕШТАЈОТ НА ЕВРОПСКАТА КОМИСИЈА ЗА 2026 ГОДИНА – ПОМАЛКУ НУЛИ, НО НЕДОВОЛНО РЕФОРМИ​

Европскиот извештај за напредокот на Македонија во 2026 година повторно ја отвора дилемата за вистинската состојба на реформскиот процес.

​Во однос на претходната година, има области во кои се забележува извесно поместување. Се намалува бројот на области во кои Европската комисија нотира целосен недостиг од напредок.

​Но тоа не значи дека проблемите се решени.

​Борбата против корупцијата, владеењето на правото, независноста на институциите и реформите во јавната администрација остануваат сериозни предизвици.

​Ниту една власт не смее да се крие зад политичките блокади кога станува збор за сопствената одговорност.

​Европските условувања не се оправдување за домашните слабости.

​Но, од друга страна, домашните слабости не смеат да бидат изговор за политички неправди и селективно толкување на европските принципи.

​Тука мора да постои јасна разлика меѓу она што Македонија треба да го реформира сама и она што не смее да биде предмет на билатерални уцени.

СИЛЈАНОВСКА-ДАВКОВА И ПРАШАЊЕТО НА ДРЖАВНОТО ДОСТОИНСТВО​

Претседателката Гордана Силјановска-Давкова во повеќе наврати ја нагласуваше потребата Македонија да биде третирана рамноправно во европските процеси.

​Нејзината позиција за европската интеграција мора да се разгледува и низ прашањето за државниот суверенитет и достоинството.

​Кога се повикуваме на европските вредности, не можеме да ги применуваме селективно.

​Ако владеењето на правото е европски принцип, тогаш тој принцип мора да важи и во односите меѓу самите членки.

​Ако почитувањето на различностите е европска вредност, тогаш не може да биде само декларативна формула.

​И ако европската интеграција е процес заснован врз исполнување критериуми, тогаш критериумите мора да бидат јасни, предвидливи и еднакви за сите.

​Изјавата дека Македонија треба да биде меѓу предводниците на европската интеграција, заедно со Црна Гора и Албанија, не е само политичка желба.

​Тоа е потсетување дека европската перспектива на Западен Балкан не смее да се претвори во бесконечно чекање.

ЦРНА ГОРА И АЛБАНИЈА – КОГА ЕВРОПСКАТА ПЕРСПЕКТИВА СТАНУВА ПРАШАЊЕ НА ПОЛИТИЧКА ВОЛЈА​

Flags to the Montenegro and EU

Напредокот на Црна Гора и Албанија во европските интеграции покажува дека проширувањето и понатаму е можно.

​Но истовремено, македонскиот случај покажува дека исполнувањето на реформските обврски не е секогаш единствената определувачка околност.

​Европската унија мора да одговори на едно суштинско прашање: дали проширувањето е стратешка политика или процес што зависи од политичките интереси на одделни членки?

​Ако Европа навистина сака стабилен Западен Балкан, тогаш не смее да дозволи државите од регионот да ја губат довербата во европските институции.

​Не може да се бара од Македонија да биде европска во обврските, а да биде третирана како исклучок кога станува збор за правата.

ПОЛИТИЧКАТА БИОГРАФИЈА НЕ Е ИСТО ШТО И ДРЖАВНАТА ИСТОРИЈА​

И тука повторно се враќаме на Радмила Шекеринска.

​Нејзината политичка биографија е дел од македонската понова политичка историја. Нејзините одлуки, јавни ставови и политички ангажмани можат и треба да бидат предмет на критичка анализа.

​Но нејзината денешна функција во НАТО мора да се оценува според институционалните стандарди на таа организација.

​Тоа е прашање на принцип, не на лична наклонетост.

​Ниту треба однапред да ѝ се припишуваат заслуги што не се потврдени, ниту да ѝ се припишува одговорност за нешто што не е во нејзина надлежност.

​Но, исто така, не треба да се бега од прашањата што ги отвора нејзината политичка биографија.

​Македонската јавност има право да ги споредува политичките ветувања со резултатите.

​Има право да прашува кој што ветувал, кој што потпишувал и какви последици произлегле од донесените одлуки.

​Тоа не е политички реваншизам.

​Тоа е демократска отчетност.

БРИСЕЛ МОРА ДА ИЗБЕРЕ: ПРИНЦИПИ ИЛИ ПОЛИТИЧКИ КОМПРОМИСИ БЕЗ КРАЈ?​

Европската унија се наоѓа пред поширок геополитички предизвик.

​Војната во Украина, безбедносните закани, глобалното натпреварување и нестабилноста на европското соседство ја наметнуваат потребата од посилна и пообединета Европа.

​Западен Балкан не е периферија што може бесконечно да се остава на чекање.

​Тоа е регион од непосредно безбедносно, политичко и економско значење за Европа.

​Македонија не бара да биде примена без реформи. Не бара да биде ослободена од обврските. Не бара да добие привилегиран третман.

​Бара да не биде казнувана со нови политички услови по секоја претходно направена отстапка.

​Бара европските правила да важат и за неа.

​Бара нејзиниот идентитет, јазик и достоинство да не бидат предмет на бесконечно политичко преговарање.

​И, пред сè, бара европската перспектива да биде реална, а не само дипломатска фраза.

НАМЕСТО ЗАКЛУЧОК: МАКЕДОНИЈА НЕ СМЕЕ ДА ЈА ЗАМЕНИ ЕВРОПСКАТА ИДЕЈА СО ЕВРОПСКОТО ЧЕКАЊЕ​

Од Скопје до Брисел се протега многу повеќе од географска оддалеченост.

​Тоа е растојанието меѓу очекувањата на еден народ и политичките реалности на меѓународните институции.

​Македонија мора да продолжи со реформите, да ја зајакнува правната држава, да ја сузбива корупцијата и да ги гради институциите.

​Но истовремено мора да ја брани својата државна позиција со аргументи, дипломатија и доследност.

​Ниту слепото прифаќање на секое барање е државничка мудрост, ниту изолацијата е решение.

​Потребна е политика што знае да соработува, но и да поставува граници.

​Потребна е дипломатија што не ги меша личните биографии со државните интереси.

​Потребни се политичари кои разбираат дека функциите се привремени, а државата останува.

​И затоа, без разлика кој денес ја претставува Македонија во Скопје, Брисел или во седиштето на НАТО, едно правило мора да остане непроменето:

​НИКОЈ НЕМА ПРАВО СОПСТВЕНАТА ПОЛИТИЧКА БИОГРАФИЈА ДА ЈА ПРОГЛАСУВА ЗА ПОВАЖНА ОД ИСТОРИСКАТА СУДБИНА НА ДРЖАВАТА.

​Европа не треба да ни биде непријател, но не смее да биде ниту недостижен политички идеал зад кој ќе се прикриваат двојните стандарди.

​Македонија треба да биде европска по своите институции, по своите вредности и по својата политичка култура.

​Но мора да остане македонска по своето достоинство, идентитет и историско паметење.

​ACTA NON VERBA!

​Делата, а не зборовите!

м-р Слободан ТОМИЌ

Please follow and like us: