Пишува: Слободан ТОМИЌ
Во време кога Европа се соочува со неизвесноста на вториот мандат на Доналд Трамп, Европската унија забрзано се подготвува за драматични промени во безбедносната политика.
Најновиот самит на лидерите на ЕУ, свикан во итна процедура, наместо да испрати порака на единство, сè повеќе личи на борба за моќ меѓу националните влади и Европската комисија.
Поранешната германска министерка за одбрана и актуелна претседателка на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, се обидува да го искористи овој момент за да го зголеми влијанието на Брисел врз воените инвестиции на членките на Унијата. Националните влади, особено Полска, Финска и Германија, веќе алармираат дека ова може да биде чекор кон поголема централизација, каде што ЕК ќе одлучува како и каде ќе се трошат милијардите за одбранбени проекти.
Но, во сета оваа динамика, каде е Македонија?
МАКЕДОНИЈА – ЖРТВА НА СОПСТВЕНИТЕ КОМПРОМИСИ?
Македонија, како земја која го смени своето име за да стане дел од НАТО и да отвори перспектива за членство во ЕУ, денес со право може да се праша: дали вредеше жртвата?
Пред повеќе од 20 години, Македонија влезе во Програмата „Партнерство за мир“ и активно учествуваше во меѓународните мисии за стабилизација – Ирак, Авганистан, БиХ, Либан… Сето тоа требаше да биде гаранција дека ќе бидеме третирани како сериозен сојузник.
Но, реалноста покажа поинаква слика – Македонија е заглавена во статусот на земја-кандидат без реален напредок.
Додека Брисел размислува за нови воени фондови и механизми за финансирање на одбраната, Македонија – која веќе вложи во сопствената безбедност како дел од НАТО – останува надвор од овие иницијативи.
Дали ова значи дека ниту НАТО, ниту ЕУ не ја вреднуваат нашата лојалност?
„ТРАМПОВИОТ ЕФЕКТ“ – ПАНИКА ВО БРИСЕЛ
Најавите дека Трамп може значително да ја намали поддршката за НАТО и да ја преиспита американската помош за Европа ги натераа ЕУ-лидерите да бараат нови механизми за финансирање на својата безбедност.
Фон дер Лајен предлага создавање заеднички воен фонд кој би се финансирал од европските даночни обврзници. Оваа идеја веднаш предизвика отпор.
Полска и Финска не сакаат Европската комисија да има контролна улога, туку бараат земјите да одлучуваат самостојно каде ќе ги инвестираат парите. Германија и Холандија бараат строги критериуми – само земји што веќе трошат над 2% од својот БДП за одбрана да имаат пристап до средствата.
Но, додека ЕУ бара солидарност, не ја покажува кон Западен Балкан. Земјите-кандидати добиваат празни ветувања, додека Унијата троши милијарди на безбедност без никаков механизам да ги вклучи и нив.
„МАКРОНОВАТА ДОКТРИНА“ – ЕВРОПА НА ПАТОТ КОН СУДИР СО РУСИЈА?
Во оваа криза, Францускиот претседател Емануел Макрон ја вжешти атмосферата со изјавата дека размислува да ги стави европските сојузници под заштита на францускиот нуклеарен арсенал.
Рускиот министер за надворешни работи, Сергеј Лавров, веднаш реагираше, нарекувајќи ја оваа реторика „закана за Русија“.
– Ако тој нè смета за закана, ако свикува состаноци на генералштабовите на европските земји и Велика Британија, ако зборува за нуклеарно оружје како опција – тоа, секако, е закана, изјави Лавров.
Според него, „Макрон, за да ја спаси својата безнадежно погазена репутација во Франција, може да прибегне кон целосно непромислени акции“.
Ова дополнително го комплицира односот на НАТО со Русија и покажува дека Европа не е единствена ниту во одбранбената стратегија.
ШТО ЗНАЧИ ОВА ЗА БАЛКАНОТ И МАКЕДОНИЈА?
- Македонија е дел од НАТО, но не и од европските воени фондови
– Додека членките на ЕУ добиваат нови можности за финансирање, Македонија останува надвор. - Европа бара солидарност, но не ја покажува кон Западен Балкан
– Земјите-кандидати со години добиваат празни ветувања, додека Унијата троши милијарди на безбедност без никаков механизам да ги вклучи и нив. - Франција и Германија не сакаат проширување додека не ја средат сопствената куќа
– Најавите од Макрон покажуваат дека проширувањето на ЕУ останува далечна цел, бидејќи примарен фокус е финансиската и воената стабилност на постоечките членки.
КАКО ДА ИГРА МАКЕДОНИЈА?
- Отворена дебата за вклучување во европските воени фондови
– Ако нашата земја е дел од НАТО и веќе вложува во безбедноста на континентот, зошто да не добива дел од тие средства? - Јасен временски рок за членство во ЕУ
– Доста со празни ветувања! Ако Унијата бара солидарност, треба и да ја покаже. - Редефинирање на односите со Брисел
– Македонија не треба повеќе да игра на картата „молчење за сè“ само за да добие минимална шанса за членство.
ФИНАЛЕ: ПОТРЕБНА НИ Е НОВА СТРАТЕГИЈА
Европа се менува, но Македонија мора да престане да чека и да почне да делува.
Сите овие промени покажуваат дека ниту НАТО, ниту ЕУ не се статични институции, туку структури што ги следат сопствените интереси. Време е и Македонија да почне да ја дефинира својата политика според своите интереси.
Дали сме научиле нешто од сите компромиси што ги направивме?
Ако не, тогаш ќе продолжиме да бидеме жртви на геополитичките игри, без реална перспектива за иднината.
СТ/

