Пишува: Слободан ТОМИЌ

Македонија: пример на криза на европската методологија
„Политиката без принципи е само управување со моментот.“(инспирирано од Raymond Aron)

Македонија на крстопатот на историјата

Македонија не е само географска точка на Балканот.
Таа е историски симбол на континуитет на идентитетот и борбата за правни и институционални рамки.
Од Првата светска војна, преку комунистичката ера, до независноста и НАТО-членството, Македонија секогаш била тест за принципите на меѓународното право и балансот на моќите.
Денес, тестот не е во тоа дали државата ќе го постигне европскиот праг, туку дали Европа е подготвена да ги почитува договорите, принципот pacta sunt servanda и еднаквоста на сите држави.
„Pacta sunt servanda“: линијата на Мицкоски

Премиерот на Макефонија,Христијан Мицкосски, инсистира: ако Македонија ги почитувала сите свои обврски, ЕУ мора да гарантира конечност.
Преспа, како историски компромис, беше исполнета со потпис.
Билатералната рамка со Бугарија е имплементирана формално.
Францускиот предлог беше прифатен без дополнителни уставни заштити.
Мицкоски ја поставува линијата на принцип: без симетрични гаранции, интеграцијата станува инструмент на политичка селекција, а не на право.
Сиљановска и уставната автономија

Претседателката Гордана Сиљаноска- Давкова, го нагласува уставниот аспект:
Уставот не смее да биде предмет на надворешни импровизации.
Динамичките договори не можат да станат трајна институционална промена без јасна правна рамка.
Историските паралели се јасни: Шпанија 1986, Грција 1981, Источно проширување 2004, сите чекори беа придружени со јасни институционални гаранции.
Македонија денес е држава без таква заштита.
Филипче, Сенката на Заев и опасноста од пренесена одговорност

Стратешкиот маневар на Зоран Заев создаде модел каде поранешната власт продолжува да управува преку сенки.Венко Филипче, станува јавна фигура што само пренесува пораки.
Резултатот: отстапки се прават без консензус, а одговорноста се дифузира.
Во Македонија, ова создава ризик од институционална парализа и недостаток на национална визија.
Кнаус и мостовите на доверба

Гералд Кнаус предлага решение: уставни измени со условна имплементација.
Целта: да се намали асиметријата помеѓу извршените обврски и гарантните механизми.
Но потребата од ваков модел само ја нагласува слабоста на европската методологија: како може една организација која се претставува како правен поредок да создаде политика која зависи од „добра волја“?
ЕУ во две брзини и членство без право на глас

Дебатите за диференцирана интеграција се повеќе се претвораат во реална можност:постепено вклучување во единствениот пазар;делумно учество во институции;ограничено право на глас.
Иако формално нема модел на „членство без право на глас“, потенцијалот за двоен систем го отсликува ризикот: Македонија може да стане второстепена членка.За мала држава, тоа е прашање на суверена еднаквост.
За Македонија, тоа е прашање на идентитет и достоинство.
Геополитички контекст
Во време на војна во Украина, ЕУ се позиционира како геополитички актер.Украина и Молдавија добија кандидатски статус со забрзана динамика.
Македонија, и покрај членството во НАТО, останува во стагнација.Парадоксално: најлојалната држава се соочува со најнепредвидливите услови.
Двете брзини на внатрешната политика
Македонската внатрешна сцена е поделена во две брзини:Политика со визија: Мицкоски и Сиљановска се застапници на принципи, конечност и правна сигурност.
Политика на транзит: владејачкиот блок (СДСМ и партнерите) се движи според надворешни пораки, пренесувајќи одговорност без конкретни гаранции.
Оваа поделба го зголемува ризикот од „членство без право на глас“ во домашната и европската перспектива.
Стратешки избор и историска лекција
Македонија мора да избере:
– Да се откаже од принципот pacta sunt servanda и да се движи според добра волја на други.
– Да инсистира на конечност и институционална гаранција.
– Да одложи се додека не се изгради внатрешен национален консензус.
Историската лекција е јасна: државите кои ја загубиле довербата во правилата на меѓународниот поредок, често ја губеле и својата автономија.
Финале: Македонија како огледало на Европа
Hannah Arendt предупредува: „Авторитетот исчезнува кога луѓето престануваат да веруваат дека правилата важат еднакво за сите.“
Македонија не бара привилегија.Македонија бара предвидливост.Доколку договорите важат, тие мора да имаат конечност.
Ако конечноста не постои проширувањето станува процес без хоризонт.
Најмалите држави во Европа најбрзо ја губат довербата кога правилата се селективни.
Македонија денес е огледало на кризата на европската методологија, не само на балканската политика.




