Колумна на Слободан ТОМИЌ – Нема место за Тројански коњи: Кога Македонија ја брани Европа, а Бугарија се заплеткува во Руските интереси

Македонија Регион Свет

Пишува: Слободан ТОМИЌ

„Државата која не се штити од туѓо влијание, ја губи слободата пред да ја стекне вистинската сила.“

Џон Лок
Џон Лок

Европа пред нова геополитичка пресвртница

Европската Унија денес се наоѓа пред историски момент. Во време кога светот повторно се дели на геополитички блокови, кога војната во Украина ја потресе европската безбедносна архитектура и кога Русија настојува да ја прошири својата сенка врз политичките процеси во Европа, Брисел испраќа јасна и недвосмислена порака:Европа повеќе нема да прифаќа „тројански коњи“ во сопствените редови.Новата стратегија за проширување на Унијата не е само административен документ. 
Таа е геополитичка декларација.Тоа е јасна порака дека Европа научи од сопствените грешки, од периодите кога внатрешните слабости на одредени држави дозволија надворешни влијанија да се инфилтрираат во срцето на европските институции.
Затоа новиот пристап е јасен:само стабилни демократии, отпорни институции и држави кои знаат да се спротивстават на геополитичките притисоци можат да станат дел од европското семејство.

Јасната порака од Брисел: нема тројански коњи во Унијата

Еврокомесарката за проширување Марта Кос ја формулираше оваа позиција со реченица која веќе се цитира во европските дипломатски кругови:„Нема тројански коњи. Земјите што би нè поткопале одвнатре не можат да станат членки на Европската Унија. Земјите што се приклучуваат мора да бидат силни и отпорни демократии, способни да се спротивстават на токсичното влијание на Русија и другите.“
Оваа изјава не е само предупредување.
Таа е новиот европски принцип.Во новата геополитичка реалност, проширувањето повеќе не е само технички процес. 
Тоа е прашање на безбедност.Европа мора да знае кој влегува во нејзините институции.Мора да знае кој ја дели нејзината визија за слобода, демократија и владеење на правото.

Македонија, пример за демократска зрелост и отпорност

Во оваа нова европска рамка, Македонија постепено се позиционира како држава која ја разбира историската тежина на моментот.
Под водство на премиерот Христијан Мицкоски, државата започна процес на институционално закрепнување и враќање на владеењето на правото, процес што долго време беше блокиран од политички влијанија и клиентелистички мрежи.
Долги години, судството и обвинителството беа оптоварени со политички притисоци и партиски контроли.
Токму затоа реформите што денес се спроведуваат претставуваат обид да се врати довербата во институциите и да се постават темелите на вистинска правна држава.
Борбата против корупцијата повторно станува државен приоритет.
Системот се отвора кон европските стандарди.Институциите почнуваат да функционираат со поголема транспарентност и одговорност.
Ова не е само политички процес.Тоа е обид да се врати достоинството на државата.

Кога реформите стануваат геополитичка порака

Реформите во Македонија не се само внатрешна потреба.Тие се и геополитичка порака.Порака дека државата е подготвена да се спротивстави на сите обиди за надворешна манипулација и политички притисоци.Порака дека европските вредности не се само декларација, туку принцип кој мора да се живее во секој сегмент на институционалниот систем.
Токму затоа авторот на европската стратегија за проширување, Петрас Ауштревичиус, нагласува:„Со секоја нова членка, политичката и економската моќ на Европа се зголемува, носејќи просперитет и безбедност за нејзините граѓани.“
Но ова важи само за држави кои ја делат истата визија за Европа.

Бугарија, геополитичка дилема во срцето на Унијата

Во исто време, на другата страна од политичкиот спектар се наоѓа една сериозна европска дилема.Бугарија.
Иако формално е членка на Европската Унија, делови од нејзината политичка елита се наоѓаат во сложен однос со руското геополитичко влијание.Особено претседателот Румен Радев, чии позиции во повеќе наврати беа толкувани како блиски до руските интереси.Во време кога Европа бара јасна стратешка ориентација, ваквите позиции отвораат сериозни прашања.Дали една земја која има внатрешни политички структури со симпатии кон Кремљ може да игра улога на блокатор на европската интеграција на соседна демократска држава?Или пак токму таквата политика претставува пример за опасниот „тројански коњ“ за кој предупредува Брисел?

Случајот со македонското малцинство – огледало на европските вредности

Дополнителен тест за европската кредибилност на Софија е и прашањето за човековите права.Особено правата на македонското малцинство во Бугарија.Адвокатот Тони Менкиноски, кој ја застапува организацијата ОМО „Илинден“-ПИРИН, посочува на сериозните правни парадокси во бугарскиот систем.Како што нагласува тој:„Да се стави црн печат на адвокат не се случува ни во Нирнбершките процеси, кога се судеше на најголемите нацисти, а камоли кога застапувате организација која седумнаесет пати добила пресуди во Стразбур против Бугарија за повреда на човековите права.“Оваа констатација отвора суштинско прашање:Како е можно држава која систематски ги игнорира пресудите на Европскиот суд за човекови права да се поставува како арбитер на европските вредности?

Паниката во Софија и стравот од европска контрола

Според Менкиноски, реакциите на бугарските институции се резултат на растечки притисок од европските институции.Комитетот на министри на Советот на Европа наскоро повторно ќе расправа за непочитувањето на пресудите од Стразбур.Токму затоа, како што вели тој:„Овој црн печат е обид да се замолкне критиката и да се заштитат политичките структури кои се плашат од европска контрола.“Ова не е само правен спор.Ова е тест за европската веродостојност на една земја-членка.

Геополитичката линија на поделба

Во оваа сложена политичка слика се појавува јасна линија на поделба.На едната страна стои Македонија, држава која се обидува да ги зајакне институциите, да се бори против корупцијата и да се усогласи со европските политики.На другата страна стои Бугарија, држава во која дел од политичката елита води двосмислена политика меѓу Брисел и Москва.
Токму оваа контрадикција го прави целиот регион дел од поголема геополитичка шаховска табла.

Проширувањето како безбедносна стратегија

Европската Унија сè повеќе го гледа проширувањето како инструмент на стабилност.Вклучувањето на Западен Балкан, Украина и Молдавија не е само политичка одлука.Тоа е стратегија за спречување на создавање „сиви зони“ во Европа, простори каде што надворешни сили можат да влијаат врз политичките процеси.Непроширувањето создава вакуум,а вакуумот во геополитиката никогаш не останува празен.

Процес без кратенки

Но Брисел е јасен:процесот нема да има кратенки.Владеењето на правото, слободата на медиумите, заштитата на човековите права и независноста на судството остануваат неприкосновени критериуми.
Секоја земја ќе биде оценувана според сопствените заслуги.
Процесот е реверзибилен – што значи дека секој чекор назад во демократијата може да значи и чекор назад во интеграцијата.

Историскиот момент на Македонија

За Македонија, ова е историски момент.Момент кога државата мора да покаже дека нејзината европска ориентација не е само дипломатска формулација.
Туку суштинска политичка стратегија.Само силни институции можат да ја заштитат државата.Само вистинска правна држава може да ја гарантира европската иднина.

Заклучок: Европа се брани и одвнатре

Историјата не учи дека империите ретко паѓаат од надворешни удари.Најчесто се распаѓаат одвнатре.Токму затоа Европа денес е внимателна.Не сака нови тројански коњи во своите редови.Во оваа нова реалност, Македонија има шанса да покаже дека е држава која ја разбира европската идеја и која е подготвена да ја брани.
Дури и кога тоа значи да се спротивстави на политичките игри на соседите.Зашто, како што запишал Џон Лок:„Силните демократии не се повлекуваат пред закани – тие создаваат иднина.“,а иднината на Европа ќе ја градат токму тие држави кои имаат храброст да ја бранат демократијата, и дома и во меѓународната политика.

Please follow and like us: