Пишува: Слободан ТОМИЌ

„Во време на измама, кажувањето на вистината е револуционерен чин.“
Џорџ Орвел

НЕ Е КРИЗА, ТУКУ РАСПАД НА ЕДНА ИЛУЗИЈА
Ова што денес се случува во македонското правосудство не е обична институционална криза.
Ова е доцна, но неизбежна детонација на еден долгогодишен конструкт.
Оставката на Ленче Ристоска не е изолиран чин.
Таа е симптом.
Симптом на систем кој со години се претставуваше како „правда“, а функционираше како инструмент.
И кога инструментот ќе се истроши, не се брани. Се заменува.
СЈО – ПРАВДА ИЛИ ПОЛИТИЧКИ ЕКСПЕРИМЕНТ?

Специјалното јавно обвинителство не беше реформа.
Тоа беше експеримент.
Експеримент со:
селективни докази
медиумски спектакли
однапред поставени цели
политички темпирани процеси
Неговата суштина не беше правдата.
Туку контролата.
Контролата врз наративот.
Контролата врз стравот.
Контролата врз државата.
„БОМБИТЕ“ – ВИСТИНА СО ДВЕ ЛИЦА
Секој експлозив има две компоненти:
активатор и детонација.
Но во македонскиот случај, јавноста виде само една страна.
Се поставува клучното прашање:
Каде исчезна другата половина од вистината?
Зошто правдата беше селективна?
Зошто едни беа цел, а други, заштитени?
Ако законот не важи за сите, тогаш тоа не е закон.
Тоа е алатка.
ПРИВАТНОСТА КАКО СРУШЕНА ГРАНИЦА

Правдата што ја крши приватноста, престанува да биде правда.
Токму тука лежи јадрото на целиот проблем што со години се оттурнуваше на страна.
Рокот за предавање на материјалите од т.н. „бомби“ не беше формалност,
тој беше правна гаранција.
Краен рок: 30.11.2017
Употреба и процесирање на материјали: и по тој рок
Ова не е техничка грешка.
Ова е суштински правен судир.
Угледниот адвокат Димитар Дангов јавно укажуваше дека ваквото постапување го доведува во прашање легитимитетот на целокупните постапки.
Затоа што:
доказ користен надвор од законски рок, станува правно спорен
приватната комуникација, ако се злоупотреби, станува прекршок
постапка изградена врз таков доказ, станува компромитирана
Ова е принципот познат во правото како:
„плод од отровно дрво“
Ако коренот е незаконит,
не може плодот да биде праведен.
И тука се отвора најтешкото прашање:
Дали цели процеси беа водени врз правно проблематична основа?
КАТИЦА ЈАНЕВА, КРАЈОТ НА МИТОТ
Падот на Катица Јанева не беше само личен скандал.
Тоа беше историски момент на разобличување.
Во тој момент, Македонија виде дека:
оние што требаше да ја бранат правдата – ја злоупотребиле.
И таму заврши приказната за „светата борба против криминал“.
ОСТАВКАТА, МОРАЛ ИЛИ ИЗБЕГНУВАЊЕ НА ОДГОВОРНОСТ?
Денес, одредени кругови се обидуваат да ја претстават оставката како чин на храброст.
Но вистината е посложена.
Кога си дел од систем кој со години функционирал селективно,
не можеш да се претставиш како негова жртва во моментот кога системот се распаѓа.
Ова не е приказна за индивидуален морал.
Ова е приказна за колективна одговорност.
БОТОВСКАТА МАШИНЕРИЈА, ФАБРИКА НА ПЕРЦЕПЦИИ

Истовремено, се активира добро познат механизам:
„Ова е напад врз правдата“
„Системот ги оттурнува чесните“
„Ова е политичка пресметка“
Но фактите не ја следат таа реторика.
Оние што денес говорат за „интегритет“,
вчера молчеа кога системот се користеше за притисок, селекција и страв.
Не може да се брани принцип што никогаш не се применувал доследно.
САВЕСКИ, ОБИД ЗА РЕСЕТ НА СИСТЕМОТ

Со доаѓањето на новиот државен јавен обвинител Ненад Савески, започна нешто што одамна недостасуваше, ред.
Неговата позиција беше јасна:
одлуките за повлекување на овластувањата не се персонални, туку организациски,
со цел да се зголеми ефикасноста и да се врати функционалноста на обвинителството.
Во исто време, тој јавно изрази жалење за оставката на Ристоска,
нагласувајќи дека институцијата губи искусен кадар,
но и подвлече дека системот мора да функционира по правила, а не по исклучоци.
Тоа е суштината:
враќање на институционална хиерархија
укинување на паралелни практики
воспоставување ред
Ова не е пресметка.
Ова е ресет.
Да, тоа боли.
Секој ресет боли.
Но без ресет нема систем.
МИЦКОСКИ, ПОЛИТИЧКА ВОЛЈА ЗА ДРЖАВА

Во ваков момент, клучна е политичката волја.
И токму тука се гледа разликата.
Наместо продолжување на старите шеми,
се гледа обид за демонтажа на паралелните структури.
Не преку спектакл.
Туку преку институции.
Тоа е единствениот пат кон вистинска држава.
ПРАВОСУДСТВОТО КАКО БОЈНО ПОЛЕ
Македонија со години не водеше политички битки.
Таа водеше правосудни војни.
И тоа не за правда,
туку за моќ.
Денес, за првпат по долго време, се отвора можност
правосудството да престане да биде оружје
и да стане темел.
СВЕТСКА ПОРАКА ЗА МАКЕДОНСКАТА РЕАЛНОСТ
„Државата пропаѓа кога правдата станува средство, наместо цел.“
Монтескје

Ова не е само мисла.
Ова е дијагноза.
И Македонија долго време живееше во таа дијагноза.
ФИНАЛНО РЕЗИМЕ: ПОЧЕТОК НА КРАЈОТ ИЛИ КРАЈ НА ПОЧЕТОКОТ
Оставката на Ристоска не е крај на правдата.
Таа е крај на една нејзина искривена верзија.
Но оваа приказна има подлабок слој:
ако доказите биле користени спротивно на закон и рок
ако приватноста била нарушена
ако процесите биле селективни
тогаш не зборуваме за грешки,
туку за системски проблем.
Денес:
се распаѓа митот
се отвора просторот
се поставуваат нови правила
Поддршката за новото обвинителство не е поддршка за личност.
Таа е поддршка за принцип:
дека институциите мора да функционираат како систем, а не како алатка.
Поддршката за политиките што носат ред не е партиска.
Таа е државна.
И затоа, ова не е само анализа.
Ова е предупредување и надеж во исто време:
Ако овој пат се истрае,
Македонија конечно може да добие нешто што долго го чека:
вистинска правда.





