Колумна на Слободан ТОМИЌ – „Кога законот постои, а правдата исчезнува, тогаш не владее правото, туку селекцијата“

Македонија

(интерпретација на мислата на Cicero)

Cicero

Пишува: Слободан ТОМИЌ

Слободан ТОМИЌ

Ова повеќе не е афера. Ова е судир меѓу две реалности: една напишана во закони и друга што се случува пред очите на јавноста.
Од една страна, државата носи нов Закон за Советот на јавните обвинители.
Закон што јасно поставува граница: обвинителот не е недопирлив, не е незаменлив, не е над системот.
Закон што воведува мерит, одговорност, дисциплина, па дури и разрешување кога не се постапува во јавен интерес.

Од друга страна, истата таа држава затвора предмет од 167 милиони евра без обвинение.
Тоа не е контрадикција.
Тоа е дијагноза.
Затоа што во ист момент кога системот се реформира на хартија, тој се распаѓа во пракса.
Случајот со мазутот не е само правна одлука.
Тој е тест дали новиот закон ќе биде алатка, или алиби.
Ако обвинителството, под раководство на Ислам Абази, по 14 месеци истрага, со ресурси, со сомнежи, со јавен интерес, излезе со заклучок „нема доволно докази“, тогаш прашањето не е дали има криминал.

Прашањето е: дали има одговорност за тоа што криминалот не може да се докаже?
И тука новиот закон ја отвора најопасната линија:
ако обвинителот не постапува во интерес на граѓаните, тој мора да одговара.
Не политички.
Не медиумски.
Туку институционално,а токму тука, системот почнува да се плаши од сопствениот закон.
Државниот обвинител Ненад Савески признава дека не бил информиран.
Не знаел. Не му бил рефериран предметот.
Како е можно во систем со законска хиерархија, врвот да биде слеп?
Како е можно одлука од 167 милиони евра да не стигне до оној што треба да ја знае?
Тоа не е институционален пропуст.
Тоа е институционална празнина.

Во исто време, премиерот Христијан Мицкоски реагира со неверување, бара преиспитување, очекува жалба.
Не затоа што сака да управува со истрагата, туку затоа што гледа дека истрагата исчезнува.

Министерот за правда Игор Филков бара транспарентност.
Но барањето транспарентност во ваква ситуација е веќе признание дека нешто суштинско недостасува,а јавноста гледа нешто уште појасно:
Васко Ковачески – Колбасо, човек со централна улога во системот, е во бегство.
Со меѓународна потерница.
Со тежина на сомнеж.
И тоа не ја отвора постапката.
Тоа се случува паралелно со нејзиното затворање.
Во која држава бегството не е доказ дека нешто не е завршено?
Во меѓувреме, други актери од оваа приказна не бегаат, тие живеат.
Патуваат.
Се појавуваат на дестинации како Турција, на бреговите на Босфор, далеку од било каква институционална тежина.

И тогаш се поставува прашањето што ја пробива секоја правна формула:
Ако нема криминал, зошто има бегство?
Ако нема вина, зошто има исчезнати?
Ако нема проблем, зошто има толку многу молк?
Одговорот не е во доказите.
Одговорот е во системот.
Затоа што тука веќе не зборуваме за поединечен случај.
Зборуваме за модел.
Модел во кој: истрагите се доволно долги за да ја умртват вистината,
– одлуките се доволно тивки за да ја избегнат одговорноста,
– а институциите се доволно формални за да изгледаат функционално.
И токму затоа новиот закон е опасен за ваквиот систем.
Затоа што првпат поставува јасно правило:
ако не работиш во јавен интерес, одговараш.
И тука доаѓа моментот на вистината:
Дали затворањето на предмет од 167 милиони евра без епилог е
– професионална одлука
или
– основ за одговорност?
Ако законот не се примени тука, тогаш тој не е закон.
Тој е декларација.
И ако ова помине без последици, тогаш се воспоставува нова реалност:
– криминалот не е ризик, туку исплатлива стратегија,
– институциите не се арбитри, туку филтри, а правдата не е принцип, туку избор.

Во таква држава, богатството не се создава, се извлекува.
Со пари што потекнуваат од системот, се градат животи надвор од него.
Се инвестира во туѓи економии, во туѓи градови, во туѓи иднини,а овде?
Овде младите купуваат билет во еден правец.
Не затоа што сакаат да одат.
Туку затоа што немаат каде да останат.
И затоа оваа приказна не завршува со мазутот.
Ова е приказна за тоа дали Македонија ќе остане држава со закони, или ќе стане држава со оправдувања.
Затоа што ако новиот закон не создаде одговорност во ваков случај,
тогаш нема да создаде никогаш.
И ако 167 милиони евра можат да исчезнат во „нема доволно докази“,
тогаш утре може да исчезне сè.
Освен едно.
Сомнежот,а кога една држава ќе почне да живее со сомнеж наместо со правда, тогаш не паѓа одеднаш.
Таа тивко се празни, сè додека не остане без луѓе што веруваат во неа.

Please follow and like us: