Колумна на Слободан ТОМИЌ – „После Тиват нема да биде исто: Европа ја прецртува картата на иднината, а Македонија го бара своето место во новиот светски поредок“

Македонија Општо Свет

„Кога дуваат ветрови на промени, едни градат ѕидови, а други градат ветерници.“


Кинеска мудрост

Пишува: Слободан ТОМИЌ

КолумСлободан ТОМИЌ

Денес во Тиват не се одржува само уште еден регионален самит.
Денес во Тиват се отвора една многу поширока геополитичка расправа за иднината на Европа, за местото на Западен Балкан и за новата архитектура на европскиот континент.
На прв поглед, агендата изгледа позната: проширување, интеграции, реформи, европски перспективи.
Но зад дипломатските формулации се крие нешто многу подлабоко.
Се чувствува дека Европа повеќе не разговара за Западен Балкан на ист начин како пред пет или десет години.
Денес не се менува Балканот.
Денес се менува самата Европа.
Токму затоа самитот доаѓа во исклучително чувствителен момент.

Српскиот претседател Александар Вучиќ реши да отпатува во Тиват и покрај предупредувањата од српската безбедносна служба дека постојат ризици за неговата безбедност.
Неговата порака беше јасна: дадениот збор кон европските лидери мора да се испочитува и тој има што да им каже на своите соговорници.

Тоа е повеќе од лична одлука.
Тоа е симболика. Симболика дека денес никој не сака да биде отсутен од масата на која се кројат новите правила на играта,а правилата навистина се менуваат.

Германскиот канцелар Фридрих Мерц и францускиот претседател Емануел Макрон доаѓаат со иницијатива која може да претставува најголемата промена во политиката на проширување од создавањето на Европската Унија.

Новиот модел предвидува постепена интеграција.
Земјите кандидати би добивале конкретни придобивки уште пред полноправното членство: пристап до европскиот пазар, учество во програми, присуство во институциите како набљудувачи и постепено вклучување во заедничките политики.

На хартија тоа изгледа како забрзување.
Но тука почнува големата дилема.
Дали ова е вистински пат кон членство?
Или Европа создава нов политички круг на држави кои ќе бидат блиску до Унијата, но никогаш целосно во неа?

Токму затоа Тиват е повеќе од дипломатски собир.
Тиват е тест за искреноста на европската политика.
Доколку новиот модел претставува мост кон полноправно членство, тогаш може да биде историски чекор напред.

Но доколку стане трајна замена за членството, тогаш ризикува да создаде Европа од прв, втор и трет ред,а токму против таквата Европа се бореа генерации европски визионери.
Во целата оваа приказна Македонија не доаѓа со празни раце.
Напротив.
Додека многумина зборуваат за европски перспективи, Македонија деновиве доби значајно меѓународно признание преку изборот во Економскиот и социјален совет на Обединетите нации со поддршка од 174 држави.

Тоа не е само дипломатска статистика.
Тоа е порака.
Порака дека државата може да добива доверба кога настапува сериозно, организирано и со јасна стратегија.

Истовремено Македонија веќе обезбеди присуство во повеќе важни меѓународни тела, со што постепено го зајакнува својот кредибилитет на светската сцена.

Токму затоа е важно што премиерот Христијан Мицкоски во Тиват доаѓа со јасна позиција: Македонија сака интеграција, но не по цена на сопствениот идентитет и достоинство.
Ова прашање добива уште поголема тежина ако се погледне што се случува во самиот Европски парламент.
Во нацрт-извештајот за Македонија се нагласува дека јазичниот, културниот и националниот идентитет претставуваат темелни вредности кои не смеат да бидат предмет на оспорување од трети страни.
Тоа е формулација која не смее да биде потценета.
Со години Македонија беше изложена на барања кои навлегуваа во сферата на идентитетот, јазикот и историското наследство.
Денес, за првпат по долго време, во европските институции се слуша јазик што потсетува на основните европски принципи: почитување на различностите и достоинството на народите.

Уште поинтересно е што во исто време Европската комисија ја продолжува постапката против Бугарија поради проблеми во примената на европските правила за правна помош.
Тоа покажува една важна вистина.
Во Европската Унија нема совршени држави.

Постојат правила кои важат за сите.
И токму затоа е погрешна тезата дека Македонија е единствената што мора бескрајно да се докажува.
Но најголемото изненадување не дојде од Тиват.

Туку од Њујорк.
Додека Европа зборува за нова иднина, Германија претрпе дипломатски удар што одекна низ целиот свет.

Берлин не успеа да обезбеди место во Советот за безбедност на Обединетите нации.
Наместо Германија, доверба добија Португалија и Австрија.
Ова не е обичен дипломатски пораз.
Ова е сигнал дека светот влегува во нова фаза.

Со децении Германија беше симбол на европската моќ.
Најголема економија.
Најсилен финансиски мотор.
Еден од столбовите на западниот свет.
И сепак, Генералното собрание на ОН избра поинаку.

Тоа значи дека влијанието повеќе не се мери само преку економска сила.
Светот бара нешто друго.

Бара рамнотежа.
Бара доверба.
Бара нови центри на влијание.
Бара почитување на различните перспективи.
Токму затоа успехот на Португалија и Австрија има симболично значење.
Тие победија со дипломатија, со градење мостови и со способност да разговараат со различни делови од светот.

И тука се крие најважната порака за Европа.
Доколку Германија денес се соочува со ограничувања на своето влијание, тогаш новата политика кон Западен Балкан не е само израз на добра волја.
Таа е и израз на потреба.
Европа конечно разбира дека повеќе нема бесконечно време.

Додека Брисел размислува, светот се менува.
Додека институциите дебатираат, нови геополитички центри растат.
Додека некои се уште гледаат на Балканот како периферија, реалноста покажува дека Балканот повторно станува важна раскрсница на интереси, енергија, транспорт, безбедност и политика.

Затоа Тиват не е само самит.
Тиват е предупредување.
Предупредување дека старата Европа полека заминува.
Се раѓа нова Европа.
Европа што мора да одлучи дали ќе биде заедница на рамноправни народи или бирократски механизам без визија.
Европа што мора да одлучи дали проширувањето е геополитичка потреба или само дипломатска реторика.

Европа што мора да одлучи дали ќе ги почитува принципите што самата ги проповеда,а Македонија?
Македонија денес не смее да се однесува како држава што постојано чека туѓа пресуда.
Македонија мора да настапува како држава што знае што сака.
Со самодоверба.
Со достоинство.
Со јасно дефинирани национални интереси.
Со европска ориентација, но и со цврста свест за сопствениот идентитет.
Зашто вистинската лекција од Тиват не е дека Европа ни отвора врата.
Вистинската лекција е дека Европа и самата бара нов пат,а народите што имаат самопочит и државите што знаат кои се, најлесно го наоѓаат своето место кога светот се менува.
И токму затоа, по Тиват, ништо повеќе нема да биде исто.
Не затоа што е донесена некаква конечна одлука, туку затоа што за првпат толку јасно се гледа дека новата Европа веќе се раѓа пред нашите очи,а прашањето не е дали Македонија ќе биде дел од таа иднина. Прашањето е дали Европа ќе има мудрост да ја препознае вредноста на Македонија додека ја создава сопствената нова иднина.

Please follow and like us: