Колумна на Слободан ТОМИЌ – НАТО во Анкара: Геополитичка пресвртница меѓу стариот и новиот светски поредок

Култура Регион Свет

Пишува: Слободан ТОМИЌ

Слободан ТОМИЌ

„Историјата ретко се менува со еден настан, но често се забрзува во негово време.“

Самитот на НАТО во Анкара се одржува во момент кога светскиот безбедносен систем се наоѓа во фаза на длабока трансформација. Војната во Украина, нестабилноста на Блискиот Исток, растечката воено-технолошка конкуренција и промените во односите меѓу големите сили ја ставаат Алијансата пред потреба од адаптација што оди подалеку од класичните рамки на одбрана.

Овој самит не е само дипломатски настан, туку индикатор за насоката во која се движи евроатлантската безбедност.

ТУРЦИЈА КАКО СТРАТЕШКА ОСКА НА НАТО

None

Положбата на Турција ја прави една од најспецифичните членки на Алијансата. Таа се наоѓа на географска и политичка раскрсница меѓу Европа, Кавказот, Блискиот Исток и Црното Море.
Контролата врз Босфорот и Дарданелите и дава клучна улога во морската безбедност и пристапот кон Црното Море. Во услови на војна во Украина, оваа позиција добива дополнително значење во рамките на регионалната рамнотежа.
Паралелно со тоа, Турција развива сопствена одбранбена индустрија со растечки капацитети во беспилотни системи, ракети и поморски технологии. Тоа ја позиционира како важен индустриски актер во рамките на НАТО, особено во време кога европските земји се обидуваат да ја зголемат сопствената воена продукција.

НОВАТА ЛОГИКА НА КОЛЕКТИВНАТА ОДБРАНА

Современите безбедносни предизвици веќе не се ограничени само на класични воени конфликти. Кибернапади, дезинформации, енергетска зависност и хибридни закани стануваат дел од секојдневната безбедносна агенда.
Во тој контекст, НАТО постепено ја проширува својата дефиниција за одбрана.
Се зголемува фокусот на:
кибербезбедност и дигитална отпорност
индустриски капацитети и производство на оружје
брза мобилност на трупи
енергетска безбедност
заштита на критична инфраструктура.
Ова претставува поместување од класична воена алијанса кон поширок безбедносен систем.

САД, ЕВРОПА И ВНАТРЕШНАТА РЕБАЛАНСИРАНОСТ НА НАТО

Една од клучните динамики во НАТО останува односот меѓу САД и европските членки. Во последната деценија се забележува постепено префрлање на поголем дел од безбедносниот товар кон Европа.

Оваа промена е условена од глобалните приоритети на САД, особено фокусот кон Индо-Пацификот и конкуренцијата со Кина.
Како резултат, европските земји се соочуваат со потреба од:
зголемени воени буџети
развој на сопствени капацитети
поголема индустриска независност
координација во одбранбената политика

Овој процес не значи слабеење на НАТО, туку негова трансформација во порамномерна структура на одговорност.

БАЛКАНОТ ВО НОВАТА БЕЗБЕДНОСНА РАМКА

Балканот останува регион со висока геополитичка чувствителност. Неговата позиција како премин меѓу Централна Европа, Медитеранот и Блискиот Исток го прави важен дел од пошироката безбедносна архитектура.
Во ваков контекст, стабилноста на регионот е директно поврзана со:
функционирањето на транспортните коридори
енергетската инфраструктура
политичката стабилност
институционалната зрелост
Регионалната безбедност сè повеќе се третира како дел од поширокиот евроатлантски систем, а не како изолиран простор.

МАКЕДОНИЈА: ГЕОСТРАТЕШКА ПОЗИЦИЈА И СИСТЕМСКА ВРЕДНОСТ

Македонија се наоѓа на крстопат меѓу коридорите што ги поврзуваат Централна Европа со Егејот и Јадранот. Оваа позиција ѝ дава значење во логистиката, транспортот и регионалната мобилност.
Членството во НАТО ја интегрира државата во систем на колективна безбедност, каде што стабилноста се третира како заедничка одговорност.
Сепак, безбедносната рамка сама по себе не генерира економски резултати. Искуството на повеќе земји покажува дека ефектите зависат од:
институционална стабилност
владеење на правото
инфраструктурна поврзаност
предвидлива економска политика
административна ефикасност
Токму комбинацијата на безбедност и реформи е клучна за долгорочен развој.

ОДБРАНБЕНАТА ИНДУСТРИЈА КАКО НОВ СТОЛБ

Еден од најзначајните трендови во НАТО е растечката улога на одбранбената индустрија. Војната во Украина покажа дека производствениот капацитет е исто толку важен колку и воената сила.
Затоа се очекува:
зголемување на заедничко производство
поголема интероперабилност
инвестиции во истражување и развој
интеграција на нови технологии
(AI, дронови, сателитски системи)

Ова ја менува природата на Алијансата од „безбедносен договор“ во „индустриско-безбедносен систем“.

РЕЗИМЕ: СИСТЕМ ВО ПРЕОД

Самитот во Анкара се одржува во период на транзиција на глобалниот поредок. НАТО се движи кон нов модел на функционирање кој бара поголема европска улога, индустриска мобилизација и проширена дефиниција на безбедност.
Турција во тој процес добива зголемена стратешка тежина, додека Балканот останува важен стабилизациски регион во пошироката архитектура.

За Македонија, предизвикот е во усогласување на безбедносната стабилност со институционален и економски развој, во услови на динамични геополитички промени.

Please follow and like us: