Пишува: Слободан ТOМИЌ

„Иднината зависи од она што го правиме денес.“
Махатма Ганди

Постојат денови што минуваат незабележливо и има денови што остануваат запишани во историјата.
Не поради свечените церемонии, туку затоа што означуваат почеток на нова епоха во односите меѓу народите.
Официјалната посета на претседателката на Република Индија, Друпади Мурму, на Македонија е токму таков настан.
За првпат од воспоставувањето на дипломатските односи, шеф на индиската држава доаѓа во официјална државна посета на Македонија.
Тоа е повеќе од дипломатски протокол.
Тоа е порака дека во време кога светот минува низ длабоки политички, економски и геостратегиски промени, Индија и Македонија гледаат можност да ги издигнат своите односи на повисоко ниво.
Некој ќе рече дека ова е само уште една дипломатска посета.
Но дали навистина е така?
Може ли посетата на претседателката на најнаселената држава во светот, земја што денес е меѓу најбрзорастечките економии, глобален лидер во информатичките технологии, фармацијата, дигиталните иновации и вселенските истражувања, да се сведе само на протокол?
Одговорот е јасен, не.
Оваа посета има историска тежина затоа што отвора можност за ново поглавје во македонско-индиските односи. Таа испраќа порака дека Македонија е препознаена како држава со која Индија сака да ги продлабочи политичките, економските, образовните, научните и културните врски.
Но оваа приказна не започнува денес.
Не започнува ниту со воспоставувањето на дипломатските односи.
Таа започнува пред повеќе од дваесет и три века, кога Александар Македонски го поведе својот поход кон Исток и стигна до индискиот потконтинент.
Тој поход не беше само воена експедиција.
Тој претставуваше средба на две големи цивилизации, допир на култури, размена на идеи и знаења, чии траги и денес се препознаваат во историската меморија на двата народа.
Во северните делови на индискиот потконтинент сè уште живеат преданија поврзани со походот на Александар. Историската наука внимателно ги оценува овие преданија, но нивното постоење сведочи дека името на македонскиот владетел останало длабоко врежано во колективната меморија на тој дел од светот.
Денес, повеќе од два милениума подоцна, Македонија и Индија повторно се среќаваат.
Не преку освојувања.
Не преку војни.
Туку преку дипломатија, економија, култура и заедничка визија за иднината.
Симболиката е уште посилна ако се потсетиме дека Мајка Тереза, родена во Скопје, својот живот го посвети на Индија и стана универзален симбол на човечноста. Истовремено, откривањето на бистата на Махатма Ганди во Скопје претставува порака дека мирот, достоинството и заемната почит остануваат темел врз кој можат да се градат современите односи меѓу двете држави.
Историјата, духовноста и современата дипломатија денес повторно се среќаваат во Македонија.
И токму затоа ова не е приказна само за една државна посета.
Ова е приказна за тоа како две древни цивилизации повторно си подаваат рака во XXI век.
ИНДИЈА – ПОДЕМОТ НА ЕДНА СВЕТСКА СИЛА
Постои мисла на Џавахарлал Нехру која и денес звучи современо:
„Големите народи не се создаваат преку ноќ. Тие се градат со визија, знаење и истрајност.“
Современата Индија е најдобрата потврда за оваа мисла.
Пред само неколку децении многумина ја доживуваа како земја оптоварена со сиромаштија, пренаселеност и огромни развојни предизвици.
Денес таа е една од клучните сили на новата светска економија.
Со повеќе од 1,4 милијарда жители, Индија е најнаселената држава на планетата.
Таа е меѓу најголемите светски економии и една од најбрзо растечките.
Нејзините инженери ги водат најголемите технолошки компании во светот.
Нејзините научници учествуваат во најсовремените истражувања.
Нејзината фармацевтска индустрија произведува лекови за милиони луѓе ширум светот.
Нејзината вселенска програма постигнува резултати што до неодамна беа резервирани само за најголемите сили.
Во информатичките технологии, дигиталните услуги, вештачката интелигенција и стартап-индустријата, Индија веќе е меѓу светските лидери.
Не е случајно што денес речиси нема голема сила што не сака стратешко партнерство со Њу Делхи.
Соединетите Американски Држави ја сметаат Индија за еден од своите најважни партнери во Индо-Пацификот.
Европската Унија ги интензивира економските и технолошките врски.
Јапонија, Франција, Германија, Италија, Австралија и Обединетото Кралство вложуваат милијарди евра во заеднички проекти.
Причината е едноставна.
Сите разбираат дека XXI век нема да биде само европски или американски век.
Тој ќе биде и век на Азија,а Индија ќе биде една од државите што ќе го обликуваат тој нов светски поредок.
МАКЕДОНИЈА КАКО ЕВРОПСКА ПОРТА ЗА ИНДИСКИОТ КАПИТАЛ, ЗОШТО ОВАА ПОСЕТА Е МНОГУ ПОВЕЌЕ ОД ДИПЛОМАТСКИ ПРОТОКОЛ
„Во дипломатијата нема трајни пријатели, ниту трајни противници. Постојат само трајни интереси.“
Лорд Палмерстон

Ако првиот дел од оваа приказна ја раскажува историјата, вториот ја раскажува економијата.
Во современиот свет, политичките односи добиваат вистинска тежина тогаш кога ќе се претворат во инвестиции, нови пазари, технолошка соработка и подобар животен стандард за граѓаните.
Токму затоа историската посета на претседателката Друпади Мурму не треба да се набљудува само низ призмата на државничките почести и свечените говори.
Нејзината вистинска вредност ќе се мери со она што ќе следува по заминувањето на делегациите.
Најсилната порака што произлезе од средбите во Скопје беше јасно поставената економска цел, во следните пет години трговската размена меѓу Македонија и Индија да достигне околу 500 милиони американски долари.
На прв поглед, тоа изгледа како амбициозна бројка.
Но економијата секогаш почнува со визија.
Големите инвестиции никогаш не се раѓаат преку ноќ.
Тие почнуваат со политичка доверба, со воспоставување институционални врски и со јасна порака дека двете држави сакаат долгорочно партнерство.
Токму затоа оваа бројка не треба да се гледа само како статистичка цел.
Таа претставува политичка определба за создавање нова економска динамика.
Македонија како мост меѓу Индија и Европа
Во своето обраќање, претседателката Гордана Сиљановска-Давкова испрати една од најважните економски пораки од посетата.
Македонија, рече таа, може да стане европска порта за индиските компании.
Тоа не е дипломатска метафора.
Тоа е реална економска можност.
Нашата држава се наоѓа на раскрсницата на паневропските транспортни коридори, располага со технолошко-индустриски развојни зони, има квалификувана работна сила и долгогодишно искуство со странски инвестиции.
Во услови кога бројни светски компании ги реорганизираат своите синџири на производство и бараат нови бази поблиску до европските потрошувачи, Македонија може да понуди токму она што денес го бараат многу инвеститори, стабилна локација, пристап до европските пазари и конкурентни услови за производство.
Тоа е можност што не смее да остане неискористена.
Од автомобилската индустрија до вештачката интелигенција
Разговорите меѓу двете претседателки отворија повеќе области во кои Македонија и Индија можат да изградат долгорочно партнерство.

Автомобилската индустрија е една од нив.
Индија денес е меѓу најголемите светски производители на автомобили и автомобилски компоненти.
Истовремено, Македонија веќе е интегрирана во европските синџири на производство преку компаниите што работат во технолошко-индустриските развојни зони.
Тоа создава простор за заеднички инвестиции, нови производствени капацитети и настап на европскиот пазар.
Подеднакво значајна е и фармацевтската индустрија.
Индија е светски лидер во производството на генерички лекови и активни фармацевтски супстанции.
Македонија, пак, има традиција во фармацевтското производство и искусен кадар.
Со здружување на знаењето, технологијата и инвестициите може да се создадат нови можности за регионален развој.
Ништо помалку важен не е ниту секторот на информатичките технологии.
Индија веќе со децении претставува светски центар на софтверската индустрија.
Македонија располага со сè поконкурентен инженерски кадар, динамична ИТ-заедница и млади луѓе што успешно работат на глобалниот пазар.
Заеднички развојни центри, технолошки паркови, универзитетска соработка и стартап-проекти би можеле да станат нов двигател на билатералните односи.
Повеќе од трговија, партнерство за трети пазари
Можеби најголемата можност не лежи само во директната трговија меѓу Македонија и Индија.
Таа лежи во заедничкото производство за трети пазари.
Македонија може да понуди европски производствени стандарди, географска близина и логистичка поврзаност со Европската Унија.
Индија располага со огромен капитал, современа технологија, производствен капацитет и глобални деловни мрежи.
Комбинацијата на овие предности може да создаде производи што ќе бидат конкурентни не само во Европската Унија, туку и на Блискиот Исток, во Северна Африка и пошироко.
Токму затоа ова партнерство не треба да се гледа како алтернатива на европската интеграција.
Напротив.
Тоа може да стане дополнителна предност на Македонија во процесот на нејзината економска интеграција со Европа.
Нова дипломатска инфраструктура за нова економија
Особено значајна е најавата за отворање резидентна индиска амбасада во Скопје.
Во современите меѓународни односи тоа не е само дипломатски потег.
Тоа е сигнал дека Индија гледа долгорочен интерес во Македонија и во регионот.
Амбасадите денес не се само институции за политички контакти.
Тие се центри што ги поврзуваат стопанските комори, инвеститорите, универзитетите, научните институции и културните организации.
Колку се посилни тие врски, толку се поголеми шансите политичките договори да се претворат во конкретни економски резултати.
Историјата отвори врата.
Сега економијата треба да помине низ неа.
МАЈКА ТЕРЕЗА, МАХАТМА ГАНДИ И АЛЕКСАНДАР МАКЕДОНСКИ – ТРИ СИМБОЛИ, ЕДЕН МОСТ МЕЃУ МАКЕДОНИЈА И ИНДИЈА
„Вистинските мостови не се градат од камен, туку од доверба, почит и човечност.“
индиска мудрост
Државите можат да потпишуваат договори.
Владите можат да воспоставуваат дипломатски односи.
Компаниите можат да создаваат економски партнерства.
Но најцврстите врски меѓу народите не ги создаваат институциите.
Ги создаваат луѓето.
Токму затоа односите меѓу Македонија и Индија не почнуваат со оваа историска посета.
Тие имаат многу подлабоки корени.
Корени што ги поврзуваат историјата, духовноста и човечноста.
Александар Македонски – првата голема средба на две цивилизации
Пред повеќе од дваесет и три века, Александар Македонски тргнал кон Исток.
Неговата војска стигнала до индискиот потконтинент, оставајќи трага што и денес е предмет на научни истражувања, историски расправи и народни преданија.
Тоа не бил само воен поход.
Тоа била првата голема средба меѓу македонската и индиската цивилизација.
Историчарите одамна укажуваат дека по тие настани започнале многу поинтензивни културни, трговски и интелектуални контакти меѓу Истокот и Западот.
Во некои делови од северниот потконтинент и денес се раскажуваат преданија за луѓето што дошле со Александар.
Без оглед на тоа што современата наука со право ги разгледува овие преданија со научна претпазливост, едно е неспорно.
Името на Александар Македонски останало дел од историската меморија на Индија.
Тоа е наследство што ниту времето не успеало да го избрише.
Мајка Тереза – најсилниот човечки мост
Ако Александар ги поврзал двата света преку историјата, тогаш Мајка Тереза ги поврзала преку човечноста.
Родена во Скопје.
Својот животен пат го продолжила во Индија.
Таму не прашувала кој е богат, а кој сиромашен.
Не прашувала на која вера му припаѓа човекот.
Не прашувала од која држава доаѓа.
Гледала само човечко страдање.
И се обидувала да го ублажи.
Затоа денес, кога претседателката на Индија престојува во Скопје, името на Мајка Тереза повторно добива посебно значење.
Таа е најсилниот симбол што ги поврзува Македонија и Индија.
Ниту еден дипломатски договор не може да има поголема морална тежина од нејзиното животно дело.
Махатма Ганди, симбол на достоинството
Посебна симболика има и поставувањето на бистата на Махатма Ганди во Скопје.
Ганди не бил само политички лидер.
Тој станал симбол на мирот.
На достоинството.
На ненасилната борба.
На моралната сила.
Со тој чин Македонија не му оддава почит само на еден голем Индиец.
Испраќа порака дека вредностите на мирот, дијалогот и заемното почитување се темел врз кој треба да се градат современите меѓународни односи.
Историјата создава темели, иднината мора да создаде резултати
Симболите се важни.
Историјата е важна.
Но тие сами по себе не се доволни.
Историјата ни отвора врата.
Дипломатијата нè повикува да поминеме низ неа.
Економијата треба да покаже дали сме знаеле да ја искористиме можноста.
Затоа денес најважното прашање не е што се случи за време на посетата.
Најважното прашање е што ќе се случува утре.
Дали оваа политичка доверба ќе се претвори во инвестиции?
Во нови пазари?
Во научна и универзитетска соработка?
Во заеднички технолошки проекти?
Во подобар живот за граѓаните?
Историјата ретко им подарува вакви можности на малите држави.
Кога ќе се појават, мудроста се мери со способноста тие да се препознаат и искористат.
НОВИОТ СВЕТСКИ ПОРЕДОК И МЕСТОТО НА МАКЕДОНИЈА
„Мудриот човек не ги чека промените. Тој ги препознава навреме.“
( Конфучие)

Конфучие
Зошто претседателката на Индија дојде во Македонија токму сега?
Одговорот не треба да се бара само во Скопје.
Треба да се бара во светот.
Светот денес забрзано се менува.
Се менуваат економските центри.
Се менуваат производствените синџири.
Се менуваат геополитичките односи.
Во таа нова реалност Индија не е повеќе држава што само го следи светот.
Таа станува една од државите што ќе го обликуваат XXI век.
Нејзината економија продолжува да расте.
Нејзината дипломатија е сè поактивна.
Нејзината технолошка индустрија освојува нови пазари.
Нејзиниот глас има сè поголема тежина во глобалните институции.
Затоа не е случајно што Европската Унија последните години интензивно ги продлабочува односите со Индија.
Стратешкото партнерство меѓу Брисел и Њу Делхи повеќе не е само политичка декларација.
Тоа станува економска и технолошка реалност.
Ова е важна порака и за Македонија.
Нашата европска ориентација останува непроменета.
Но европската иднина не значи затвореност кон остатокот од светот.
Напротив.
Најуспешните европски држави се токму оние што градат партнерства на сите континенти.
Македонија не треба да избира меѓу Европа и Индија.
Таа треба да ги поврзува Европа и Индија.
Во современиот свет победуваат државите што знаат да бидат мостови.
Македонија има историска шанса да стане токму таков мост.
ИНДИЈА ВО НОВИОТ СВЕТСКИ ПОРЕДОК – ЗОШТО МАКЕДОНИЈА ТРЕБА ДА ГЛЕДА ПОДАЛЕКУ ОД ДНЕВНАТА ПОЛИТИКА
Во него би објасниле дека Индија денес не е само најнаселена држава во светот.
Таа е активен фактор во Г20, еден од столбовите на БРИКС, глобален лидер во информатичките технологии, фармацијата, дигиталните услуги и вселенската програма. Нејзината економија е меѓу најбрзорастечките, а многу анализи предвидуваат дека во наредните децении ќе биде меѓу најголемите светски економии.
Во таков свет, за Македонија е важно да гради партнерства со држави што ќе имаат сè поголемо глобално влијание. Тоа не значи отстапување од европскиот пат. Напротив, тоа е политика на мудра диверзификација на економските и дипломатските врски, каква што водат и многу земји членки на Европската Унија.
Затоа посетата на претседателката Друпади Мурму не треба да се гледа само како дипломатски гест.
Таа е сигнал дека и Македонија може да најде свое место во новата архитектура на глобалната економија, ако знае навреме да ги препознае можностите и да ги претвори во конкретни инвестиции, технолошка соработка и нови работни места.
ОД ИСТОРИСКА ПОСЕТА ДО ИСТОРИСКА ШАНСА, ЌЕ ЗНАЕ ЛИ МАКЕДОНИЈА ДА ЈА ИСКОРИСТИ ВРАТАТА ШТО СЕ ОТВОРИ?
„Најдобар начин да ја предвидите иднината е да ја создадете.“
( Питер Дракер)

Во животот на секоја држава постојат моменти што не се мерат само со датуми.
Тие се мерат со можности.
Официјалната посета на претседателката на Република Индија, Друпади Мурму, е токму таков момент за Македонија.
Не затоа што една државна посета сама по себе може преку ноќ да ја промени економијата.
Не затоа што потпишаните документи автоматски носат инвестиции.
Туку затоа што секоја голема економска приказна започнува со доверба,а довербата се гради токму преку вакви историски средби.
Првиот чекор е направен.
Воспоставено е највисоко политичко ниво на доверба меѓу двете држави.
Сега започнува потешкиот дел.
Делот во кој зборовите мора да се претворат во дела.
Од симболика кон конкретни резултати
На Македонија ѝ се потребни нови инвестиции.
Потребни ѝ се нови технологии.
Нови пазари.
Нови знаења.
Нови можности за младите луѓе.
Токму тука лежи вистинската вредност на партнерството со Индија.
Не само во бројките за трговската размена.
Туку во можноста Македонија да стане дел од новите глобални економски текови.
Индија денес претставува пример како една држава, со јасна визија, инвестиции во образованието, науката и технологијата, може да стане една од водечките светски економии.
Македонија не треба да ја копира Индија.
Но може многу да научи од нејзиното искуство.
Особено во развојот на информатичките технологии, фармацијата, дигиталната економија, стартапите, високото образование и иновациите.
Историјата ќе суди според резултатите
Во демократско општество секоја голема иницијатива ќе биде проследена со различни мислења.
Тоа е природно.
Некои ќе прашаат:
„Што конкретно ќе добие Македонија?“
Тоа е легитимно прашање.
Но одговорот нема да го дадат свечените говори.
Ниту дипломатските фотографии.
Одговорот ќе го дадат:
новите фабрики;
новите инвестиции;
новите работни места;
новите извозни договори;
новите научни и универзитетски партнерства;
новите можности за младите генерации.
Само така оваа историска посета ќе добие своја вистинска економска и политичка вредност.
Македонија во свет што се менува
Светот повеќе не функционира според старите правила.
Глобалната економија се преструктурира.
Компаниите отвораат нови производствени капацитети.
Државите создаваат нови економски партнерства.
Во таков свет, малите држави можат да бидат успешни само ако размислуваат стратешки.
Македонија останува цврсто определена за својата европска иднина.
Но европската ориентација никогаш не значела затворање кон остатокот од светот.
Напротив.
Современата дипломатија бара отворање кон сите партнери што можат да придонесат за развојот на државата.
Индија денес несомнено е еден од тие партнери.
Не како алтернатива на Европа.
Туку како дополнителен двигател на економскиот развој.
РЕЗИМЕ :
Историјата повторно тропа на вратата
Од Скопје до Њу Делхи има илјадници километри.
Но вистинските пријателства никогаш не се мерат со километри.
Тие се мерат со доверба.
Со заемна почит.
Со визија.
Со заеднички интерес.
Пред повеќе од дваесет и три века, Александар Македонски ги отвори патиштата кон Истокот.
Во дваесеттиот век, Мајка Тереза го поврза Скопје со Калкута преку својата човечност.
Махатма Ганди му покажа на светот дека мирот и достоинството можат да бидат посилни од секоја сила.
Денес, во XXI век, Македонија и Индија добиваат нова можност.
Можност историското наследство да го претворат во економска иднина.
Да изградат партнерство засновано на знаење, инвестиции, технологија, култура и меѓусебна почит.
Историјата уште еднаш тропа на вратата на Македонија.
Прашањето повеќе не е дали вратата е отворена.
Таа веќе е отворена.
Прашањето е дали ќе имаме мудрост, визија и државничка зрелост да поминеме низ неа.
Затоа што историјата не им нуди можности на сите подеднакво.
Но кога ќе ги понуди, мудрите народи знаат да ги препознаат.
И уште поважно, знаат да ги претворат во иднина.
Ви благодарам на вниманието.
Автор: Слободан ТОМИЌ





