Колумна на Слободан ТОМИЌ – Од „Утопијата“ на Томас Мор до Македонската реалност: Кога критичарите на Мицкоски ја забораваат историјата

Македонија

​„Оној кој не го познава минатото, не може целосно да го разбере сегашниот момент, а оној кој го заборава минатото, ја остава иднината на туѓи толкувања.“

(Џорџ Сантајана)

Пишува: Слободан ТОМИЌ

​ЕРОЛ РИЗАОВ ГО КРИТИКУВА МИЦКОСКИ ЗА ИСТОРИЈАТА, НО КОЈ ЌЕ ОДГОВОРИ ЗОШТО ЕВРОПСКАТА ИДНИНА ТОЛКУ ЧЕСТО СЕ БРАНИ СО ЗАБОРАВАЊЕ НА МАКЕДОНСКОТО МИНАТО?

Понекогаш најголемата политичка измама не е лагата.

Најголемата измама е кога идеалот се претставува како реалност, а секој што ќе се осмели да ја покаже реалноста се прогласува за пречка на идеалот.

Токму затоа колумната на Ерол Ризаов заслужува сериозен одговор.

​Не затоа што новинарот нема право да го критикува премиерот Христијан Мицкоски, има.

Не затоа што нема право да не се согласува со Владата, има.

Не затоа што нема право да го преиспитува секој збор на премиерот, има.

Но, ако веќе зборуваме за историја, демократија, Европа и иднината на Македонија, тогаш мора да зборуваме целосно,a целосната слика е многу посложена од онаа што ја нуди Ризаов.

МИЦКОСКИ МОЖЕ ДА БИДЕ КРИТИКУВАН, НО НЕ МОРА ДА СЕ ИЗВИНИ ШТО ЈА СПОМНУВА МАКЕДОНИЈА

Во својот текст Ерол Ризаов го претставува говорот на Мицкоски за Илинден и АСНОМ како своевиден историски и партиски памфлет. Но тука мора да се постави едно едноставно прашање: што е толку спорно во тоа еден македонски премиер на македонски национален празник да зборува за македонската државност, македонската историја, македонското достоинство и иднината на македонската држава?

​Мицкоски не го измисли Илинден. Мицкоски не го измисли АСНОМ. Мицкоски не ја создаде македонската историска меморија. Не може еден премиер да биде обвинуван дека ја „партизира“ историјата само затоа што ја интерпретира од позиција на актуелната државна власт. Историјата не е сопственост на ниту една партија, но таа не може да биде ниту забранета тема за една влада, за еден премиер или за еден народ.

​ИЛИНДЕН НЕ Е ПАРТИСКА СОПСТВЕНОСТ, НО НИКОЈ НЕМА ПРАВО ДА ЈА ИЗБРИШЕ ВМРО ТРАДИЦИЈАТА ОД ИСТОРИЈАТА

Овде мора да бидеме прецизни. Илинденското востание не е сопственост на денешната ВМРО-ДПМНЕ, а АСНОМ не е сопственост на денешната СДСМ. Историјата не е партиска книшка, туку е наследство на цел еден народ.

Но, од друга страна, никој нема право да ја избрише ВМРО традицијата од македонската историја само затоа што денес постои политичка партија која го носи тоа име.

​Историјата не почнува со создавањето на денешните партии. Илинден е многу постар од ВМРО-ДПМНЕ, АСНОМ е многу постар од СДСМ, а македонската државна идеја е постара од сите денешни политички елити.

Токму затоа најголемата грешка е кога историјата се чита исклучиво низ партиски очила.

КОЈ ИМА ПРАВО ДА КАЖЕ ШТО Е „ПРЕДАВСТВО“?​

Ризаов остро го напаѓа Мицкоски поради употребата на тешки политички квалификации.

Но токму тука се појавува прашањето за различните стандарди:

​Кога премиерот зборува остро, тоа се толкува како опасна политичка реторика.
​Кога критичарите зборуваат остро за власта, тоа се претставува како демократска анализа.
​Демократијата мора да важи за сите. Мицкоски има право на свој политички став, Ризаов има право на свој став, а граѓаните имаат право сами да проценат кој аргумент им е поблизок. Тоа е суштината на слободното општество.

​ТОМАС МОР И „УТОПИЈАТА“: КОГА ИДЕАЛОТ СЕ СУДИРА СО РЕАЛНОСТА​

Токму тука Томас Мор станува важен. Во својата „Утопија“, тој создава замислен идеален свет преку кој ја критикува политичката реалност на Европа од своето време.

Поуката е едноставна: идеалите се важни, но политиката секогаш се случува во реалниот свет.

​Европската Унија не е утопија. Европската Унија е политичка реалност во која има интереси, моќ, компромиси, различни национални позиции, условувања и геополитика. Затоа Македонија може да сака членство во Европската Унија, но истовремено има право да постави прашање: каде завршува европскиот интерес, а каде почнува македонскиот национален интерес?

​Тоа прашање не е антиевропско, тоа е прашање на една суверена држава.

ЕВРОПА Е НАША СТРАТЕШКА ЦЕЛ, НО НЕ СМЕЕ ДА БИДЕ ЗАМЕНА ЗА СОПСТВЕНОТО СВЕСТ​

Македонија треба да биде дел од Европската Унија. Но европската интеграција не смее да стане ново едноумие. Не смееме од едно: „Така мора затоа што така кажува системот“, да преминеме во друго: „Така мора затоа што така бара Европа“.

​Европа не бара од нас да престанеме да мислиме.

Европа не треба да биде замена за сопствената политичка зрелост, а уште помалку секој што поставува прашања за европските процеси автоматски да биде прогласуван за антиевропеец.

ЛИСАБОН, БЈРМ И ПРЕСПА: ИСТОРИЈА ШТО НЕ СМЕЕ ДА СЕ ИЗБРИШЕ​

Во 1992 година Македонија се соочи со сериозни меѓународни условувања. Лисабонската декларација остана дел од тој период. Потоа дојде привремената референца БЈРМ, следуваа години на преговори, спорот со Грција, компромиси, Преспанскиот договор… А потоа? Нови прашања, нови услови и нови дилеми.

​Затоа денес не може целата дебата да се сведе само на прашањето дали некој покажува доволно „европски ентузијазам“. Историјата е многу посложена. Македонија не стигна до денешната позиција затоа што не сакала Европа; напротив, многу години плаќаше висока политичка цена на својот европски пат.

ГОЛИ ОТОК И ИДРИЗОВО: ИСТОРИЈАТА НЕ СМЕЕ ДА СЕ ЗАКОПА ВО МОЛК​

Кога зборуваме за Европа, демократија и иднината на Македонија, мора да имаме храброст да зборуваме и за најтешките страници од минатото. Историјата не се само празници, свечени говори и големи датуми, историјата се и неправдите, човечките судбини и моментите кога слободата на мислата била ограничувана.

​Голи Оток и Идризово остануваат дел од историското сеќавање за периоди кога политичките разлики често не се решавале преку слободен дијалог, туку преку притисоци и репресија.

Овие теми не треба да служат за нови поделби, но не смеат ниту да бидат избришани.

Зашто народ кој го заборава страдањето на луѓето кои плаќале цена за своите ставови, ризикува да ја потцени вредноста на слободата.

​Низ историјата имало луѓе кои сонувале за послободна, подостоинствена и подемократска Македонија.

Некои од нив биле казнувани затоа што мислеле поинаку, а некои плаќале висока цена затоа што имале различни политички ставови.

Тие страници мора да останат дел од нашето историско паметење.

ТАЛОГОТ НА МИНАТОТО НЕ СМЕЕ ДА ГО ПОКРИЕ ИСТОРИСКОТО СЕЌАВАЊЕ​

Секоја држава има свои тешки периоди, но зрелите општества не ги кријат, тие ги анализираат, учат од нив и извлекуваат поуки.

Токму затоа прашањата за политичките прогони, ограничувањето на слободата на говорот и односот кон различното мислење не се прашања од минато време.

Тие се прашања за вредностите на денешницата, затоа што слободата не е нешто што еднаш се добива и засекогаш останува, слободата мора постојано да се брани.

МИЦКОСКИ ИМА ПРАВО ДА ГИ ОТВОРА ИСТОРИСКИТЕ ПРАШАЊА​

Токму затоа Христијан Мицкоски има право да зборува за овие теми.

Има право да потсетува дека слободата, демократијата и националното достоинство имаат своја историска цена. Има право да поставува прашања за периодите кога луѓето не можеле слободно да го кажат своето мислење и да каже дека иднината не може да се гради врз заборавање.

​Тоа не значи враќање назад; тоа означава зрел однос кон историјата. Како што секој новинар има право да ја критикува власта, така и една демократски избрана власт има право да зборува за историските искуства на својот народ. Историјата не смее да биде ничија забранета зона.

​СЛОБОДАТА НА ЗБОРОТ НЕ СЕ МЕРИ СО ЕДЕН АРШИН

​Демократијата не значи само право да се критикува власта. Демократијата значи и право власта да одговори, право да се отвораат непријатни теми и право различни генерации да ја толкуваат историјата низ различни искуства.

​Но едно мора да остане заедничко: историските факти не смеат да бидат заборавени. Зашто народ кој не ги памети моментите кога слободата била ограничувана, лесно може да заборави колку е таа вредна.

МИЦКОСКИ НЕ Е СОВРШЕН, НО НЕ МОЖЕ ДА БИДЕ ВИНОВЕН ЗА СЀ ШТО СЕ СЛУЧУВАЛО ВО ПОСЛЕДНИТЕ ДЕЦЕНИИ​

Ова е суштината. Христијан Мицкоски треба да биде оценуван, Владата треба да биде оценувана, секој министер треба да биде оценуван, тоа е демократско право на граѓаните.

Но не може целата тежина на последните 35 години да се префрли врз еден премиер и една влада.

​Последните децении имаа различни политички елити, различни влади, различни одлуки, различни договори, различни компромиси и различни грешки.

Ако сакаме чесна анализа, тогаш мора да ја гледаме целата слика, а не само делот што одговара на одредена политичка позиција.

НЕ МОЖЕ ИСТОРИСКИ ПРАЗНИК ДА СЕ ПРЕТВОРИ ВО СУДЕЊЕ НА ЕДЕН ПРЕМИЕР​

Илинден и АСНОМ се многу поголеми од секој актуелен политичар. Токму затоа и дебатата за нив мора да биде достоинствена. Не можеме секој државен празник да го претвориме во дневнополитичка пресметка.

​Мицкоски има право да ја даде својата интерпретација, критичарите имаат право да ја дадат својата, а граѓаните имаат право сами да одлучат која им е поблиска. Тоа е демократијата.

ПАТРИОТИЗМОТ НЕ Е СОПСТВЕНОСТ НА НИКОГО​

Патриотизмот не е сопственост на ВМРО-ДПМНЕ, но не е сопственост ниту на нејзините критичари. Никој нема сертификат за љубов кон Македонија и никој нема монопол врз државата.

Но секој граѓанин има право да бара политичарите да ги бранат интересите на сопствената држава.

​Токму тука е суштината на спорот. Мицкоски не ја добива поддршката затоа што е безгрешен, туку затоа што отвора прашање што долго време било избегнувано: дали Македонија може да оди кон Европа без постојано да докажува дека треба да се откаже од дел од себе?

​Одговорот мора да биде: да. Македонија може во Европа и Македонија треба да биде во Европа, но Македонија мора да оди во Европа како рамноправна држава — со своето име, со својата историја и со своето достоинство.

НЕМА ЕВРОПСКА ИДНИНА БЕЗ МАКЕДОНСКО ДОСТОИНСТВО​

Ерол Ризаов има право да го критикува Мицкоски, но Мицкоски има право да одговори, а македонските граѓани имаат право сами да проценат кој нуди подобра визија за иднината.

​Но, ако зборуваме за историјата, тогаш мора да ја зборуваме целата: Илинден, АСНОМ, осамостојувањето, Лисабон, БЈРМ, спорот за името, Преспа, европските ветувања и новите услови. Сите тие се дел од една иста приказна. Не можеме од еден народ да бараме да го заборави минатото за полесно да ја прифати иднината, зашто иднина без меморија не е вистинска иднина, тоа е заборавање.

РЕЗИМЕ:​

Европа не треба да биде амнезија; Европа треба да биде слобода. Слобода да бидеме дел од европското семејство, но и слобода да бидеме свои.

​Затоа:

​Мицкоски не мора да биде безгрешен за да ја брани Македонија.
​Не мора да биде антиевропеец за да бара рамноправност.
​Не мора да молчи за историјата за да ја гради иднината.
​А Ризаов? Нека критикува, нека пишува, нека анализира, тоа е негово демократско право. Но ниту една колумна не може да биде единствената дозволена вистина. Македонија не е ничија колумна, ниту е ничија утопија. Македонија е држава,а историјата нека биде судија. Не партијата, не моменталната политика, не дневниот интерес, туку времето.

Зашто народ што ја памети својата историја не се плаши од иднината, а народ што ја знае својата вредност не бара дозвола да биде свој.

Please follow and like us: