Пишува: Слободан ТОМИЌ

„Кој живее само од минатото, нема право да ја диктира иднината.“
Сенека

Понекогаш една политичка реченица има поголема тежина од цела дипломатска нота.
„Нема да навлегувам во дневна дискусија со луѓе кои се заглавени во минатиот век.“
Со оваа порака Христијан Мицкоски не ѝ одговори само на Илијана Јотова.
Тој испрати порака многу поширока од една дневнополитичка расправија со Софија: Македонија повеќе нема да дозволува нејзината иднина да биде заложник на туѓо толкување на нејзиното минато.
И токму тука започнува суштината.
Не станува збор само за Јотова.
Не станува збор ниту само за Бугарија. Станува збор за моделот според кој Македонија со години беше туркана во една бескрајна балканска соба со исти расправии, исти условувања и исти барања, само со различни формулации.
Едната врата водеше кон Атина.
Другата кон Софија,а Македонија стоеше меѓу нив и постојано требаше нешто да даде за да може да продолжи напред.
Мицкоски сега се обидува да го прекине тој круг.
Не со изолација.
Не со откажување од Европа.
Туку со промена на тежиштето.
Од позиција на држава која бара дозвола, кон позиција на држава која гради сојузништва.
ПРЕСПА И ДОГОВОРОТ СО БУГАРИЈА НЕ СЕ САМО ДОГОВОРИ, ТИЕ СЕ ПОЛИТИЧКО НАСЛЕДСТВО

За да се разбере денешната позиција на Мицкоски, мора да се погледне наназад.
Политиките на претходната власт, предводена од СДСМ и поддржана од ДУИ, ја избраа логиката на големи отстапки во замена за ветување дека Европа е веднаш зад следниот агол.
Преспанскиот договор беше претставуван како историски чекор кон европската иднина.
Договорот за добрососедство со Бугарија беше претставуван како нова европска рамка.
Но времето постави едно непријатно прашање:
Што доби Македонија по сите тие отстапки?
Одговорот денес не може да се сведе на една политичка парола.
Но едно е неспорно: членството во ЕУ не дојде.
Напротив, по решавањето на спорот со Грција се појави нов проблем, Бугарија,а потоа и нови услови, нови процедури, нови толкувања и ново чекање.
Затоа реченицата на Мицкоски дека Македонија била „предадена и излажана“ во неговото интервју за „Брајтбарт“ не треба да се чита само како напад врз Брисел.
Таа е политичка оценка на цел еден модел на европска политика кон Западен Балкан.
И тука се отвора најважното прашање:
Дали Македонија конечно сфати дека европската интеграција не смее да биде политика на капитулација, туку политика на интерес?
БРИСЕЛ СЕ МЕНУВА, А ТОА Е НАЈВАЖНИОТ ДЕТАЛ

Иронично, токму во моментот кога Мицкоски ја критикува европската политика, од Брисел доаѓа сигнал дека нешто навистина се менува.
Еврокомесарката за проширување Марта Кос на конференцијата на хрватските амбасадори во Загреб порача:
„Светот се промени. И проширувањето мора да се промени со него.“
Таа најави преиспитување на моделот на проширување, постепена интеграција, посилни демократски заштитни механизми и промени во начинот на функционирање на Унијата со повеќе од 30 членки.
Ова не е мала работа.
Затоа што една од најголемите слабости на досегашната европска политика беше токму логиката:
или си внатре, или не си никаде.
Кос сега зборува за нешто различно: постепена интеграција, пристап до одредени европски механизми и пред целосното членство, вклучително и SEPA и енергетските мрежи.
Тоа е признание дека старата методологија не произведува доволно брзи резултати,а кога системот ја менува методологијата, тоа значи дека системот признава дека нешто во претходниот модел не функционирало.
И ТУКА МИЦКОСКИ ГО ПОСТАВУВА АМЕРИКАНСКОТО ПРАШАЊЕ

Мицкоски не вели:
„Не ни треба ЕУ.“
Напротив.
Тој јасно кажува дека членството во Европската Унија е втората голема стратешка цел на Македонија, веднаш по стратешкото партнерство со Соединетите Американски Држави.
Тоа е суштинската разлика.
Не е политика „Брисел или Вашингтон“.
Туку:
Брисел и Вашингтон, но Македонија да знае што сака од двете страни.
И тука доаѓа Доналд Трамп.
Мицкоски во интервјуто за „Брајтбарт“ потврдува дека Владата воспоставила контакти со луѓе од тимот на Трамп уште во текот на кампањата во 2024 година, а по изборот на Трамп испратила делегација и на неговата инаугурација.
Ова не е само симболика.
Мицкоски се обидува да изгради политичка архитектура во која Македонија нема да биде само корисник на безбедноста, туку активен сојузник кој нуди геополитичка, инфраструктурна и економска вредност.
И тоа е многу позрела политика од онаа:
„Кажете ни што треба да потпишеме за да ни отворите врата.“
ТРАМП НЕ Е САМО ИМЕ, ТОЈ Е ПОЛИТИЧКИ СИГНАЛ

За мене, како новинар, поддршката за Трамп не е прашање на партиска припадност.
Тоа е прашање на политички правец.
Трамп во американската политика внесе силна критика на воспоставениот политички естаблишмент, на бирократските структури и на системот во кој институциите често стануваат поважни од резултатите.
И токму затоа неговата политика има толку силен одек.
Не затоа што сите мора да се согласуваат со секоја негова одлука.
Туку затоа што постави едно фундаментално прашање:
Кого всушност треба да служи државата, сопствениот граѓанин или сопствениот систем?
Тоа прашање е релевантно и за Македонија.
Затоа ја разбирам и ја поддржувам ориентацијата на Мицкоски кон Вашингтон.
Особено затоа што Македонија со години беше третирана како држава која треба да исполнува туѓи услови, а многу поретко како држава која има сопствени интереси.
НУЛТАТА ЦАРИНА Е ПОВАЖНА ОД ДЕСЕТ ДИПЛОМАТСКИ ФОТОГРАФИИ

Најинтересниот дел од интервјуто на Мицкоски не е ниту Трамп, ниту Гренел, ниту Гилфојл.
Најинтересен е економскиот дел.
Мицкоски зборува за постигната заедничка основа за нулта царинска стапка меѓу Македонија и САД и очекување договорот да биде формализиран во рамките на претстојното Генерално собрание на ОН.
Ако тоа биде официјализирано во договорна форма, тогаш зборуваме за нешто многу поконкретно од политичка декларација.
Зборуваме за:
извоз, инвестиции, американски компании, енергетика, инфраструктура и нов економски простор.
Една држава не се брани само со говори.
Се брани и со силна економија.
Се брани со инфраструктура.
Се брани со енергетска стабилност.
Се брани со силна армија.
Се брани со сојузници.
И пред сè, со државна политика која знае каде сака да стигне.
БРИСЕЛ НЕ СМЕЕ ДА ЈА ИЗГУБИ МАКЕДОНИЈА

Ова е можеби најголемата грешка што европските бирократии би можеле да ја направат.
Да помислат дека Македонија нема алтернатива.
Има.
Не како замена за Европа, туку како дополнителен простор за стратешко маневрирање.
Американското партнерство не ја прави Македонија помалку европска.
Напротив.
Ако Македонија стане економски посилна, безбедносно посигурна и инфраструктурно поврзана, таа ќе биде и посилен партнер на Европската Унија.
Токму затоа е интересна и новата порака на Марта Кос.

Ако ЕУ навистина сака нова ера на проширување, тогаш мора да престане да дозволува билатералните спорови да стануваат бесконечни политички механизми за блокада.
Кос зборува и за намалување на бројот на области во кои една држава може да ги блокира сите останати.
Тоа е можеби најзначајната реченица во целата нова европска приказна.
Зашто ако една држава може бесконечно да блокира друга, тогаш процесот повеќе не е интеграција.
Тој станува заложништво.
ЈОТОВА ГО ГЛЕДА МИНАТОТО. МИЦКОСКИ САКА ДА ЈА ДВИЖИ ИДНИНАТА.

Затоа неговата реченица за „луѓето заглавени во минатиот век“ е политички попрецизна отколку што изгледа на прв поглед.
Историјата треба да се почитува.
Но историјата не смее да биде оружје со кое една држава ќе ја условува иднината на друга.
Македонскиот народ има историја.
Има културно наследство.
Има свој јазик.
Има свое национално чувство.
Има државност.
Има право на сопствено толкување на сопственото историско искуство.
Тоа не значи дека треба да ја мразиме Бугарија.
Не значи дека треба да ги мразиме Бугарите.
Напротив.
Најдобриот добрососедски однос е оној во кој две држави не се обидуваат една на друга да ѝ го пишуваат идентитетот.
ШТО ОСТАНУВА ОД ПОЛИТИКАТА НА СДСМ И ДУИ?
Останува лекцијата.
Не треба Македонија повторно да оди по патот:
отстапка , ветување , ново условување , нова отстапка.
Тоа е политичкиот круг кој мора да заврши.
Затоа што држава која постојано плаќа однапред, а наградата никогаш не стигнува, на крајот не купува иднина.
Купува неизвесност.
И тука е разликата меѓу старата и новата политика.
Старата политика веруваше дека Македонија мора да се намали за да биде прифатена.
Новата политика треба да покаже дека Македонија може да биде прифатена како она што е, суверена држава со свои интереси.
МОЈАТА ПОДДРШКА Е ЗА ПОЛИТИКА, НЕ ЗА КУЛТ КОН ЛИЧНОСТ
Како новинар, не сум должен да бидам ничиј партиски декор.
Но сум должен да препознаам политика за која сметам дека е корисна за државата.
Затоа ја поддржувам стратешката ориентација на премиерот Христијан Мицкоски:
силно партнерство со САД, силна соработка со Трамп, членство во ЕУ, но без нови понижувања и без бескрајно условување.
Тоа е политика на достоинство.
И токму затоа Македонија треба да разговара со Брисел од позиција на партнер.
Со Софија, од позиција на сосед.
Со Вашингтон , од позиција на сојузник,а со сопствениот народ, од позиција на одговорна власт.
НЕ СЕ БРАНИ ИДЕНТИТЕТОТ СО СТРАВ, ТУКУ СО СИЛНА ДРЖАВА

На крајот, целата оваа приказна не е ниту за Јотова, ниту за Кос, ниту за Трамп, ниту за Мицкоски.
Тие се само актери во една многу поголема геополитичка промена.
Прашањето е:
Ќе остане ли Македонија објект врз кој другите ќе преговараат, или ќе стане субјект кој преговара за себе?
Јас ја бирам втората Македонија.
Македонија која не бега од Европа.
Но не клечи пред Европа.
Македонија која ја почитува Бугарија.
Но не ѝ го предава сопствениот идентитет.
Македонија која е членка на НАТО.
Но сака и економски, енергетски и инфраструктурно да биде посилна.
Македонија која гради стратешко партнерство со Соединетите Американски Држави.
И Македонија која конечно разбира дека најсилната дипломатија не е онаа што најмногу ветува, туку онаа што најмногу може да испорача.
Мицкоски сега ја има таа шанса.
Не да ја затвори Македонија во анти-европска политика.
Туку да ја извади од европската чекална.
Не да ја сврти против Бугарија.
Туку да стави крај на политиката во која Бугарија го одредува темпото на македонската европска иднина.
Не да избира меѓу Европа и Америка.
Туку да направи Македонија да биде европска држава со американско стратешко партнерство.
Ако успее во тоа, тогаш ќе можеме да кажеме дека конечно е прекината најскапата македонска политичка навика:
да плаќаме однапред за нешто што другите постојано го одложуваат.
И затоа денес најважната политичка порака не доаѓа ниту од Софија, ниту од Брисел.
Доаѓа од самата Македонија:
Не бараме привилегија. Бараме почит.
Не бараме подарок. Бараме фер правила.
Не бегаме од Европа.
Но повеќе не бегаме ни од самите себе.



