Пишува: м-р Слободан ТОМИЌ

„Најголемата слава во животот не е никогаш да не паднеме, туку да стануваме секогаш кога ќе паднеме.“
Нелсон Мандела

Има професии без кои современата медицина не може да функционира, а јавноста ги забележува дури кога ќе ѝ затребаат.
Радиолошкиот технолог е една од нив.
Го среќаваме на рендген, компјутерска томографија, мамографија, ангиографија и магнетна резонанца. Го гледаме покрај апаратот, но ретко се прашуваме:
Кој е човекот зад апаратот?
Под какви услови работи?
Каква одговорност носи?
Каков професионален ризик презема?
И кој го штити него?
Како пациент кој со години ги користи услугите на радиолошките технолози, чувствувам обврска ова да го кажам јавно:
РАДИОЛОШКИОТ ТЕХНОЛОГ НЕ Е НЕВИДЛИВ ЧОВЕК.
ВЕДРИТ ИБУШОСКИ ЈА ОТВОРИ ВРАТАТА

Пред да продолжам, ветив дека нема да останам само на една приказна.
Денес тој збор го исполнувам.
Затоа што зад секоја снимка, зад секоја дијагноза и зад секоја терапевтска одлука постои една поголема приказна — приказната за луѓето кои секој ден стојат на првата линија на борбата против болеста.
Денес ви го претставувам и местото каде што таа борба се води секој ден:
ЈЗУ Универзитетската клиника за радиотерапија и онкологија – Скопје.
Тоа е местото каде што медицината се обидува да ги открие и да ги лекува најопасните сенки што можат да влезат во човечкиот живот.
Сенките на стравот.
Сенките на неизвесноста.
Сенките на опасноста,а нивното име е едно од најтешките што човек може да го слушне:
рак.
Но таму каде што болеста носи страв, медицината мора да донесе знаење.
Каде што неизвесноста носи молк, лекарот мора да донесе одговор.
Каде што човекот гледа опасност, тимот мора да донесе борба.
И токму тука се среќаваат двете приказни што денес ги спојувам:
радиолошкиот технолог и онколошкиот тим.
Едниот ја создава сликата.
Другиот ја чита болеста.
Третиот го определува лекувањето,а пациентот — човекот за кого постои целиот систем — ја води најтешката битка.
ВЕДРИТ ИБУШОСКИ ЈА ОТВОРИ ВРАТАТА — НО ЗАД НЕА СТОЈАТ СТОТИЦИ ПРОФЕСИОНАЛЦИ
Гостувањето на Ведрит Ибушоски, претседател на Здружението на радиолошки технолози на Македонија, во емисијата „Тема на денот“ на ТВ Сител, отвори прашање кое предолго се турка во втор план.
И денес, на 23 септември 2026 година, тоа прашање доби уште еден јавен простор.
Не станува збор само за една професија.
Станува збор за луѓето од кои секојдневно зависат дијагностиката, медицинскиот третман и безбедноста на пациентите.
На 12. Конгрес на Здружението во Струга беа собрани околу 200 професионалци.
Тоа е показател за сериозна стручна заедница, образование, искуство и континуиран развој.
Но уште поважно е нешто друго.
Ибушоски ја нагласи соработката со Македонската асоцијација на радиолози, Македонската асоцијација на радиотерапевти онколози и докторите специјалисти по нуклеарна медицина.
Тоа е вистинската слика на современата медицина:
не изолирани професии, туку еден мултидисциплинарен тим.
Современиот радиолошки технолог не е човек кој само „стои покрај машина“.
Зад секоја квалитетна снимка стојат знаење, концентрација, искуство и професионална одговорност.
Правилна подготовка на пациентот, избор на соодветна процедура, позиционирање, почитување на протоколите и обезбедување квалитетна медицинска услуга.
Апаратот може да чини милиони.
Но апаратот не работи сам.
Човекот е тој што му дава медицинска вредност на апаратот.
КОГА РАДИОЛОШКИОТ ТЕХНОЛОГ И ОНКОЛОГОТ СЕ СРЕЌАВААТ ВО ИСТАТА БИТКА

Токму тука сакам да кажам нешто и од лично искуство.
Како онколошки пациент, знам дека борбата против ракот не е работа на еден човек.
Никој не може сам.
Не постои еден лекар кој може сам да ја носи целата тежина на една онколошка дијагноза.
Потребен е тим.
Потребно е знаење.
Потребна е технологија.
Потребна е дијагностика.
Потребно е следење.
Потребна е терапија.
И, можеби најважно од сè, потребна е доверба.
Во таа моја лична борба посебно место има мојата матична онкологинка, прим. д-р Вита Стојменова.
Не го кажувам ова како реклама.
Го кажувам како пациент.
Во нејзините раце е моето здравје.
Во нејзината професионална проценка се делови од мојата медицинска битка.
А кога човек ќе се најде во онкологијата, тогаш сфаќа дека лекарот не е само човек во бел мантил.
Тој станува човек на кого му ја доверувате најскапоцената работа што ја имате:
својот живот.
Затоа името на Вита Стојменова сакам да стои во оваа приказна со почит.
Како име на лекар кој во мојата лична борба има посебно место.
И не само затоа што е моја матична онкологинка.
Туку затоа што за пациентот онкологот станува еден од најважните луѓе во неговиот најтежок период.
ВИТА СТОЈМЕНОВА — ЛЕКАРОТ ЗАД ТЕШКИТЕ ОДЛУКИ

Онкологијата не е медицина на лесни одговори.
Тука резултатот не е само број.
Снимката не е само слика.
Лабораторискиот резултат не е само вредност.
Секој резултат може да отвори ново прашање, а секое прашање може да бара нова медицинска одлука.
Затоа онкологот мора да има знаење, искуство, внимателност и способност да го следи пациентот низ долг процес.
Во мојот случај, таа доверба е поврзана со д-р Вита Стојменова.
И затоа денес сакам јавно да кажам:
Благодарам, докторке.
Не само за терапијата.
Не само за медицинската документација.
Не само за контролите.
Туку и за тоа што зад секој медицински резултат постои човек, а не само дијагноза.
Тоа е разликата меѓу медицината како процедура и медицината како професија посветена на човекот.
ИГОР СТОЈКОВСКИ — ОДГОВОРНОСТА НА ЧЕЛОТО НА КЛИНИКАТА
Во оваа приказна не можам, а и не сакам, да го заобиколам човекот кој ја носи институционалната одговорност на чело на Клиниката.
Проф. д-р Игор Стојковски, директор на ЈЗУ Универзитетската клиника за радиотерапија и онкологија – Скопје.
Официјалната страница на Клиниката го наведува како директор, а во нејзиниот тим е наведен и како раководител на Одделението за малигни тумори на централниот нервен систем, коскени тумори и карцином на кожа.
Клиниката официјално ја опишува својата дејност како долгогодишно лекување на пациенти со малигни заболувања, со континуирано обновување на технологиите и знаењата преку обуки, семинари и конгреси.
Тоа е важно.
Затоа што онкологијата не смее да живее во минатото.
Ракот се менува.
Медицината напредува.
Технологијата напредува.
Терапиите напредуваат.
И системот мора да биде способен да го следи тој развој.
Проф. д-р Игор Стојковски ја носи одговорноста за институцијата во која се среќаваат сите овие професии.
И тука ја гледам големата слика:
директорот ја носи институцијата, онкологот го следи пациентот, радиолошкиот технолог ја носи технологијата, а целиот тим ја носи борбата.
ДВАЈЦА ЛЕКАРИ — ЕДЕН ТИМ, НО ИМА ИСТО ТАКА И МНОГУ ДРУГИ,ЛЕКАРИ И МЕДИЦИНСКИ ТЕХНИЧАРИ, ИЛИ ДРИМ ТИМ !
Во моето лично искуство, д-р Вита Стојменова и проф. д-р Игор Стојковски за мене претставуваат две различни, но поврзани лица на истата медицинска одговорност.
Едната страна е непосредниот однос со пациентот.
Другата е одговорноста за институцијата и тимот.
Едниот поглед е насочен кон конкретниот човек.
Другиот кон целиот систем.
Но целта е иста:
пациентот да не биде оставен сам пред болеста.
Тоа е најубавата метафора за една современа онколошка клиника.
Не е еден човек.
Не е еден апарат.
Не е една терапија.
Тоа е оркестар.
Секој инструмент има свој звук.
Но музиката се создава само кога сите свират заедно.
Таков треба да биде и медицинскиот тим,а во центарот на тој оркестар не е директорот.
Не е лекарот.
Не е технологот.
Во центарот е пациентот.
МЕДИЦИНАТА СЕ РАЗВИВА. ДАЛИ СИСТЕМОТ ЈА СЛЕДИ?
Денес професијата има и високообразовна димензија.
Во Македонија постои студиска програма за дипломиран радиолошки технолог, радиографер.
Медицината се промени.
Технологијата се промени.
Одговорноста се зголеми.
Прашањето е:
Дали и системот го следеше тој развој?
ЗРАЧЕЊЕТО МОРА ДА СЕ МЕРИ, А НЕ ДА СЕ РЕЛАТИВИЗИРА

Кај работните места со професионална изложеност на јонизирачко зрачење, ризикот мора да се процени, измери, следи и контролира.
Затоа разговорот за професионалниот статус на радиолошките технолози не смее да се сведе на административни формулации.
Мора да се води преку факти.
Колкава е изложеноста?
Што покажуваат дозиметриските податоци?
На кои работни места постои ризик?
Во какви услови и смени се работи?
Каков е степенот на професионалната одговорност?
Што покажуваат современите стручни сознанија за долгорочниот ризик?
Дури тогаш можеме сериозно да зборуваме за статусот на работното место.
СТАЖОТ СО ЗГОЛЕМЕНО ТРАЕЊЕ НЕ СМЕЕ ДА БИДЕ ТАБУ
Ова е едно од најчувствителните прашања.
Во јавноста со години кружат различни информации за тоа кога и како се менувал статусот на радиолошките технолози.
Но тука мора да бидеме прецизни.
Не треба да обвиниме никого без документ.
Треба да го побараме документот.
Со кој акт е променет статусот?
Кога е направена промената?
Кој ја донел одлуката?
На која стручна проценка се темелела?
И што покажуваат денешните податоци за ризикот?
Стажот со зголемено траење не треба да биде политички подарок.
Но не смее ниту професионалниот ризик да биде административно избришан без научна и стручна основа.
Ако условите се промениле, нека се покаже со докази.
Ако ризикот останал, нека се покаже со докази.
НЕКА ОДЛУЧИ СТРУКАТА, А НЕ ПРЕТПОСТАВКАТА
ОВА НЕ Е САМО РАБОТНИЧКО ПРАВО
Прашањето за радиолошкиот технолог не е само прашање на плата, статус или пензија.
Тоа е и прашање на пациентот.
Кога пациентот влегува во КТ, рендген, мамографија или друга процедура, тој очекува професионалецот пред него да биде обучен, концентриран, одморен и заштитен.
Затоа:
ЗАШТИТАТА НА РАДИОЛОШКИОТ ТЕХНОЛОГ Е И ЗАШТИТА НА ПАЦИЕНТОТ.
Ако сакаме безбедно здравство, мора да се грижиме и за луѓето што го носат здравствениот систем на своите рамена.
ОД РАДИОЛОШКАТА СЛИКА ДО ОНКОЛОШКАТА ОДЛУКА

Тука повторно се враќаме на суштината.
Радиолошкиот технолог не стои на едната страна од медицината, а онкологот на другата.
Тие се делови од ист процес.
Сликата може да биде еден од клучните елементи во медицинската проценка.
Медицинската проценка може да води кон дијагностичка или терапевтска одлука.
Терапијата бара следење.
Следењето повторно бара дијагностика.
И кругот продолжува.
Затоа модерната медицина е тимска медицина.
Токму тоа денес го потврдува и самото Здружение на радиолошки технолози преку соработката со радиолозите, радиотерапевтите-онколози и специјалистите по нуклеарна медицина.
Тоа е мостот што сакам да го изградам во оваа анализа.
Од Ведрит Ибушоски до Вита Стојменова.
Од радиолошкиот технолог до онкологот.
Од апаратот до дијагнозата.
Од дијагнозата до терапијата.
Од терапијата до надежта.
МОЈОТ ИНСТИТУЦИОНАЛЕН ПЛАН
Оваа тема не смее да заврши со изјава пред камера.
Барам надлежните институции да отворат официјална постапка и да обезбедат јасен, стручен и јавно проверлив одговор.
- ЦЕЛОСНА ПРОВЕРКА НА ДОКУМЕНТАЦИЈАТА
Надлежните институции да ги објават и систематизираат:
— сите досегашни акти со кои е регулиран статусот на радиолошките технолози;
— датумите и причините за промените;
— работните места опфатени со тие акти;
— стручните проценки врз кои се темелеле одлуките;
— важечкиот статус според прописите.
Без политички толкувања.
Со документи.
- НЕЗАВИСНА СТРУЧНА ПРОЦЕНКА
Да се формира независна комисија со претставници на радиолошките технолози, радиолози, медицински физичари, специјалисти за радијациска заштита, медицина на трудот, академската заедница и надлежните институции.
Комисијата да ги разгледа реалните услови на работните места и да изработи стручен извештај.
Не формално.
Туку врз основа на мерливи податоци.
- ДОЗИМЕТРИСКИ ПОДАТОЦИ
Да се анализираат реалните податоци за професионалната изложеност по работни места и по вид на работа.
Да се утврди каде ризикот е најголем и дали постојат разлики меѓу различните работни места и модалитети.
Она што може да се измери, мора да се измери.
- НОВА КАТЕГОРИЗАЦИЈА КАДЕ ШТО Е ОПРАВДАНО
Ако стручната анализа покаже дека одредени работни места исполнуваат услови за стаж со зголемено траење, институциите да постапат согласно законската процедура.
Не како услуга.
Туку како системско решение засновано на ризик и стручни критериуми.
- ПОСТОЈАН МОНИТОРИНГ
Да се воведе редовна проценка на условите за работа, дозиметриските податоци, заштитната опрема и професионалните стандарди.
Прашањето не смее повторно да се отвори дури по една деценија.
- ЈАВЕН ОДГОВОР И РОК
Надлежните институции да објават:
— што е утврдено;
— што покажува стручната анализа;
— што ќе биде променето;
— во кој рок ќе биде постапено.
Не ветување.
Не политичка порака.
Туку конкретен документ, одлука и рок за реализација.
ДО ВЕДРИТ ИБУШОСКИ — ЕДНО ГОЛЕМО БЛАГОДАРАМ

Како новинар имам право да прашувам.
Како пациент имам право да барам одговори.
Но како човек имам и обврска да кажам:
Ви благодарам.
На сите радиолошки технолози кои секојдневно работите со пациенти што доаѓаат исплашени, вознемирени и со неизвесност во срцето.
Со деца.
Со стари лица.
Со итни случаи.
Со тешко болни.
Со онколошки пациенти.
Вие сте таму кога на човекот најмногу му требаат професионализам, концентрација и човечност.
И затоа гласот што го подигна Ведрит Ибушоски треба да биде слушнат.
Не затоа што бара нешто само за себе.
Туку затоа што отвори прашање за една цела професија.
И затоа што зад таа професија стојат луѓе.
Луѓе кои секојдневно работат со технологија, но секојдневно се соочуваат со човечки страв.
КОЈ ГО ШТИТИ ОНОЈ ШТО НЕ ЗАШТИТУВА НАС?
Ова е прашањето.
Не бараме привилегија за една професија. Бараме системот да ја измери реалноста.
Не бараме политичка одлука.
Бараме стручна одлука.
Не бараме подарок.
Бараме документ, анализа и јасни критериуми.
Зашто ако ризикот постои, тој мора да биде признат.
Ако не постои, нека биде докажано зошто.
Но најлошото решение е да нема ниту анализа, ниту одговор.
И токму затоа би ја додал и суштинската реченица што ја опишува целата оваа иницијатива:
Затоа што професија што ја штити безбедноста на пациентот заслужува и систем што ја штити нејзината безбедност.
Тоа не е барање за привилегија.
Тоа е барање за одговорност, докази и фер третман.
Бидејќи безбедноста на пациентот и безбедноста на професионалците кои се грижат за него не се спротивставени интереси.
Тие се дел од истата здравствена одговорност.
ЗАД СЕКОЈА СНИМКА СТОИ ЧОВЕК
Зад секоја снимка стои човек.
Зад секоја медицинска процедура стои професионалец.
Зад секој апарат стои знаење, а зад секој здравствен работник мора да стои систем што го штити.
Радиолошкиот технолог не е помошен кадар.
Тој е дел од медицинската безбедност.
Не е невидлив.
Не е неважен.
И не смее да биде заборавен.
Ова е нивната професија.
Ова е нивното достоинство.
Но, пред сè, ова е и нашето здравје.
ЗАД РАДИОЛОШКИОТ ТЕХНОЛОГ СТОИ ЕДНА ЦЕЛА МЕДИЦИНСКА АРМИЈА

Кога пациентот ќе ја напушти радиолошката сала, неговата приказна не завршува.
Напротив.
Таа продолжува кај лекарите.
Кај специјалистите.
Кај онколозите.
Кај радиотерапевтите.
Кај медицинските физичари.
Кај медицинските сестри.
Кај фармацевтите.
Кај целиот тим.
И токму затоа не смееме да ги разделуваме овие професии.
Треба да ги поврземе.
Ведрит Ибушоски денес зборува за достоинството и безбедноста на радиолошките технолози.
Јас, како пациент, знам каде завршува нивната работа и каде почнува мојата следна медицинска одлука.
И токму таму ја гледам убавината на современата медицина:
еден човек ја создава сликата, друг ја чита, трет ја определува терапијата, а сите заедно му ја враќаат надежта на пациентот.
ДО ВИТА СТОЈМЕНОВА И ДО ИГОР СТОЈКОВСКИ
И на крајот, сакам да кажам нешто лично.
На прим. д-р Вита Стојменова, мојот матичен онколог:
Ви благодарам што во мојата најтешка животна битка пред себе гледате пациент, а не само дијагноза.
Во вашите раце е моето здравје.
И токму затоа секој збор на лекарот за пациентот има тежина што човек што никогаш не поминал низ онколошка борба тешко може да ја разбере,а на проф. д-р Игор Стојковски, директорот на ЈЗУ Универзитетската клиника за радиотерапија и онкологија:
Ви благодарам што ја носите одговорноста за институција во која секојдневно влегуваат луѓе со најголемиот страв што човек може да го има.
Клиниката официјално ја нагласува потребата од следење на современите технологии, знаења, обуки и развој на професионалниот кадар, а јас би додал:
најголемата вредност на една клиника не е само во апаратите што ги поседува, туку во луѓето што знаат како да ги претворат тие апарати во шанса за пациентот.
Токму затоа, за мене, Вита Стојменова и Игор Стојковски се два важни столба во една поширока приказна за тимската медицина.
Не сами.
Туку со целиот медицински тим.
И со сите радиолошки технолози кои стојат на првата линија на дијагностиката и терапијата.
ЕДНА КЛИНИКА. ЕДЕН ТИМ. ЕДНА БИТКА.

Ракот не прашува кој си.
Не прашува од каде си.
Не прашува што работиш.
Не прашува на која врата ќе заѕвони.
Но медицината не смее да прави разлика меѓу луѓето кога станува збор за човечкото достоинство и стручната грижа.
Кога пациентот ќе влезе во онколошката клиника, тој не треба да бара политичка припадност.
Тој треба да бара лекар.
Тој треба да бара стручност.
Тој треба да бара терапија според медицинската индикација.
Тој треба да бара тим.
И треба да знае дека зад него стои систем на професионалци.
Тоа е смислата на модерното здравство.
Не партијата.
Не привилегијата.
Не врската.
Туку медицината.
И затоа, ако навистина сакаме да зборуваме за модерна Македонија, мораме да зборуваме и за модерно здравство.
За современи терапии.
За современа дијагностика.
За современа радиотерапија.
За радиолошки технологии.
За професионалци кои се образуваат и усовршуваат.
И за систем во кој најважен е пациентот.
РАДИОЛОШКИОТ ТЕХНОЛОГ НЕ Е НЕВИДЛИВ ЧОВЕК
Тој е еден од луѓето без кои современото здравство не може да функционира, а држава што го гледа апаратот, а не го гледа човекот зад него, гледа само половина од сопствениот здравствен систем.
Не бараат привилегија.
Бараат правда.
Не бараат пофалба.
Бараат признание на професионалната одговорност.
Не бараат да бидат над другите здравствени професии.
Бараат да бидат видени како дел од истиот тим.
А јас би ја завршил оваа приказна со една мисла:
„Во медицината најсилниот апарат не е машината. Најсилниот апарат е човекот кој знае како да ја употреби за да му помогне на друг човек.“
И затоа:
Ведрит Ибушоски ја отвори вратата.
Радиолошките технолози стојат зад неа.
Онколозите ја продолжуваат битката,a пациентот е причината поради која сите тие постојат.
Тоа е вистинскиот тим.
Тоа е вистинската соработка.
Тоа е медицината што не смее да биде невидлива.
м-р Слободан ТОМИЌ
Аналитичар и публицист
Автор на политичкиот ТВ магазин „Гласот на народот“





