Колумна на Слободан ТОМИЌ – Артан Груби: Симбол на распаднат систем или последна шанса за правна држава?

Македонија Општо

Пишува: Слободан ТОМИЌ

Слободан ТОМИЌ

„Кога државата толерира безредие, безредието станува власт.“


(инспирирано од духот на Charles de Gaulle)
Charles de Gaulle

Ова не е само ревизорски извештај.Ова е дијагноза.И прашањето не е само што правел Артан Груби додека раководел со Министерството за политички систем и односи меѓу заедниците.
Прашањето е: дали Република Македонија конечно ќе покаже дека има имунолошки систем?

РЕВИЗОРСКИ ИЗВЕШТАЈ КАКО ОБВИНЕНИЕ БЕЗ ОБВИНИТЕЛ

Извештајот на Државниот завод за ревизија не е бирократски формулар.
Тоа е список на системски аномалии што во секоја функционална држава би активирале автоматска правна реакција.– 61% од вработените примале плата без доказ за присуство.– 30 лаптопи исчезнати.– 28% од основните средства – непронајдени.– 516.000 денари за гориво без контрола на регистарски таблици.– 320.000 евра распределени на здруженија без целосна документација.– 0,01 денар работен час во тендерска постапка.
Ова не е хаос.Хаосот е случаен.Ова е структура.Кога неправилностите се повторуваат во повеќе сегменти, кадровска евиденција, јавни набавки, финансии, имот, тоа веќе не е пропуст. Тоа е паралелен систем.

ПЛАТА БЕЗ РАБОТА, ИНСТИТУЦИОНАЛИЗИРАНА ФИКЦИЈА

150 лица ангажирани преку Потпрограмата К5, без електронска евиденција за присуство.Во модерна администрација, евиденцијата е основа на одговорноста.Тука, не постои.61% од вработените без доказ дека работеле.
Тоа значи дека мнозинството од институцијата функционирала како финансиски канал, не како административен орган.
Ако 26 милиони евра плати може да се исплатат без јасна контрола, тогаш зборот „буџет“ ја губи својата суштина.Буџет без надзор е фонд за злоупотреба.

ИСЧЕЗНАТ ИМОТ, ИСЧЕЗНАТА ГРАНИЦА МЕЃУ ЈАВНО И ПРИВАТНО

Триесет лаптопи, непронајдени.Седум возила, без соодветна сметководствена евиденција.28% од основните средства – без физичка потврда.
Во корпоративен сектор, ваква стапка на исчезнат имот би значела итна интерна истрага и кривична пријава.
Во државен орган, прашањето е дали ќе има последици.
Кога јавниот имот исчезнува без траг, исчезнува и линијата меѓу службена функција и приватен интерес.

ГОРИВО БЕЗ КОНТРОЛА, ДРЖАВНА СМЕТКА КАКО ПРИВАТНА КАРТИЧКА

516.000 денари за нафтени деривати без проверка на регистарски броеви.
Тоа значи дека системот овозможил полнење гориво без јасна врска со службено возило.
Кога договор предвидува едно, а се точи друго, тоа не е административна грешка.Тоа е повреда на јавна набавка.А јавната набавка е темел на транспарентноста.
Ако темелот е пукнат, целата зграда е нестабилна.
320.000 ЕВРА ЗА ЗДРУЖЕНИЈА, ТРАНСПАРЕНТНОСТ БЕЗ ТРАНСПАРЕНТНОСТ

33 здруженија добиле средства.17 треба да враќаат пари.Документација доставена без превод на македонски јазик, спротивно на законска процедура.Комисија од 18 членови, без јасни траги на бодирање и образложување.Кога критериумите не се проверливи, распределбата станува субјективна,а субјективноста во распределба на јавни средства е најкраткиот пат до клиентелизам.

0,01 ДЕНАР, ЦЕНАТА НА ИНСТИТУЦИОНАЛНОТО ПОНИЖУВАЊЕ

Работен час од 0,01 денар.Во систем со функционален надзор, ваква понуда се смета за невообичаено ниска и се бара дополнително објаснување.
Тука, е прифатена.Кога апсурдот се легализира, легитимитетот умира.

ДОМАШЕН ПРИТВОР,  СИМБОЛИКА ИЛИ ПРЕСМЕТКА?

По извештајот, Артан Груби беше приведен во случај поврзан со Државната лотарија.
Наместо притвор во истражна установа , домашен притвор.Јавноста не бара спектакл.Бара принцип,а принципот е едноставен: тежината на сомнежот мора да биде пропорционална со мерките.
Ако големите случаи завршуваат со најмека санкција, тогаш довербата во правниот систем еродира.

НЕ Е ПРАШАЊЕ НА ЕДНО ИМЕ, ТУКУ НА СИСТЕМСКА КУЛТУРА

Ова не е лична пресметка.Ова е институционален тест.Дали ревизорскиот извештај ќе остане архивска хартија?
Или ќе прерасне во обвинителен акт?Ако системот не реагира на ваква концентрација на неправилности, тогаш пораката ќе биде јасна:неказнивоста е правило, одговорноста е исклучок.

МОМЕНТ НА ВИСТИНАТА ЗА МАКЕДОНИЈА

2026 може да биде година на пресврт.Или година на повторно молчење.
Ниту еден министер не смее да биде над законот.
Ниту една функција не смее да биде засолниште.
Ако овој случај заврши со правосилни пресуди и институционална реконструкција, тогаш ќе значи дека државата конечно реагира.
Ако заврши со релативизација, ќе значи дека моделот продолжува.

ФИНАЛЕ: ДРЖАВАТА НЕ СЕ БРАНИ СО ИЗЈАВИ, ТУКУ СО ПРЕСУДИ

Ова не е медиумска епизода.Ова е тест за зрелост.Историјата нема да памети колку лаптопи исчезнале.Ќе памети дали институциите реагирале.Прашањето останува:Дали случајот Артан Груби ќе биде преседан што ќе означи крај на една практика,или уште еден доказ дека во Македонија одговорноста е привилегија, а не правило?
Одговорот нема да го дадат колумнистите.Ќе го дадат судниците.

Please follow and like us: