Дали изборот на Ненад Савески ќе ја ослободи правдата или ќе продолжи обвинителската тишина?
Пишува: Слободан ТОМИЌ

Напомена за читателите
Во секоја држава постојат моменти кога одредена институционална одлука станува повеќе од обична процедура.
Таа станува тест за зрелоста на системот, за силата на институциите и за подготвеноста на државата да се соочи со сопствените слабости.
Во Македонија денес токму таков момент е изборот на нов државен јавен обвинител.
Ова не е само прашање за една функција.
Ова е прашање за тоа дали правдата конечно ќе стане столб на државата, или ќе остане нејзина најголема слабост.

„Држава во која правдата е заробена, е држава во која слободата е само илузија.
Цицерон
Кога правдата станува прашање на опстанок на државата

Историјата на народите не учи на една едноставна, но сурова лекција: државите не пропаѓаат само поради надворешни непријатели.
Многу почесто тие пропаѓаат поради внатрешна корозија.
Кога институциите престануваат да функционираат, кога правдата станува селективна, кога законите се применуваат различно за моќните и за обичните граѓани, тогаш државата почнува полека да ја губи својата суштина.
Таа повеќе не е систем на правила.
Таа станува систем на влијание.
Без правда, државата станува само географија,а не политичка заедница.
Македонија, повеќе од три децении по својата независност, сè уште се бори со оваа историска дилема.
Држава што предолго ја чека правдата

Во последните триесет години, македонските институции поминаа низ бројни реформи.
Се носеа нови закони.
Се создаваа стратегии за правосудство.
Се најавуваа европски стандарди.
Но реалноста често беше поинаква.
Предмети што се влечеа со години.
Истраги што исчезнуваа во институционални лавиринти.
Големи политички афери што никогаш не стигнуваа до вистинска судска завршница.
Со текот на времето, ова создаде нешто многу поопасно од правна слабост.
Создаде недоверба,а кога граѓаните ќе ја изгубат довербата во правдата, тие почнуваат да ја губат довербата и во самата држава.
Избор што може да ја одреди институционалната иднина

Во наредниот период, македонскиот парламент ќе треба да донесе одлука што може да има длабоки последици за институционалниот систем.
Предлогот на Владата е за избор на Ненад Савески за државен јавен обвинител.
За таа одлука се потребни 61 пратенички глас.
Но бројките во парламентот не се најважниот дел од оваа приказна.
Најважно е прашањето што стои зад нив:
дали Македонија конечно ќе добие обвинител што ќе ја ослободи правдата, или системот ќе продолжи да ја чува тишината.
Обвинителството како симбол на системска криза
Во изминатите години обвинителството често беше во центарот на јавните критики.
Граѓаните беа сведоци на случаи што предизвикаа сериозни сомнежи во функционалноста на системот:
истраги што никогаш не стигнаа до суд;
афери што останаа без одговорност;
економски криминал со огромни финансиски последици;
директори на јавни претпријатија што станаа милионери;
буџетски средства што исчезнуваа без институционална реакција.
Покрај тоа, политичките одлуки што ја менуваа насоката на државата често беа придружени со сериозни обвинувања за корупција и злоупотреба на моќ.
Но многу од тие прашања останаа без правна завршница.
Кога институциите молчат, сомнежите стануваат вистина во очите на јавноста.
Историските сенки што се уште ја следат државата

Македонската историја содржи случаи што и денес се дел од јавната меморија.
Атентатот врз првиот претседател на независна Македонија;
Контроверзните приватизации од транзицискиот период;
Политичките афери што ја потресоа државата во последните две децении.
Секој од тие случаи носи едно прашање:
дали правдата некогаш ќе биде целосно утврдена?
Одговорот на тоа прашање не зависи само од историјата.
Зависи од институциите што денес ја водат државата.
Тука е и “продажбата”,пардон промемата на уставното име на државата,кое стана збор на прес конференцијата на Ѓорѓе Иванов…
Трите теста на идниот обвинител

Ако Ненад Савески биде избран, неговиот мандат ќе биде обележан со три клучни теста.
Тест на независност
Дали обвинителството ќе може да работи без политички притисоци?
Тест на храброст
Дали ќе се отвораат истраги против најмоќните структури во државата?
Тест на доверба
Дали граѓаните повторно ќе поверуваат дека правдата е можна?
Овие три прашања ќе ја одредат не само неговата кариера, туку и иднината на институционалниот систем.
Македонија пред историска раскрсница
Во историјата на секоја држава постојат моменти кога се прави избор помеѓу два патишта.
Едниот пат води кон вистинска правна држава.
Другиот води кон продолжување на институционалната неказнивост.
Македонија денес се наоѓа токму на таа раскрсница.
Изборот на новиот државен јавен обвинител ќе покаже кој пат ќе биде избран.
Судот на историјата

На крајот, институциите можат да носат одлуки.
Но историјата е таа што ги суди.
Македонскиот народ не бара невозможни работи.
Тој бара само едно: правда.
Правда што ќе биде еднаква за сите.
Правда што нема да се плаши од моќта.
Правда што ќе ја врати довербата во државата.
Последното прашање на државата,
манифест
Затоа денес Македонија стои пред едно прашање што ја надминува дневната политика:

МАКЕДОНИЈА ПРЕД СУДОТ НА ПРАВДАТА.
Ќе се роди ли конечно држава во која законот е посилен од моќта?
Ќе се појави ли обвинителство што нема да се плаши од вистината?
Ќе се затвори ли конечно кругот на институционалната тишина?
Историјата ќе го даде одговорот.
Но тој одговор нема да го напише ниту еден коментатор.
Ќе го напишат институциите.
И ќе го запомни народот.

