Колумна на Слободан ТОМИЌ – Изборниот Законик, битката за Европската иднина на Македонија или заложништво на партиските интереси?

Македонија

Пишува: Слободан ТОМИЌ

Слободан ТОМИЌ

„Демократијата не се мери според тоа колку лесно се освојува власта, туку според тоа колку чесно се почитува волјата на граѓаните.“


Карл Попер
Карл Попер

Политичката битка околу новиот Изборен законик одамна престана да биде обична расправа меѓу власта и опозицијата. Денес таа претставува еден од најважните политички тестови за зрелоста на македонската демократија, за капацитетот на институциите и за искреноста на сите политички субјекти во нивната декларативна заложба за европска интеграција.
Изборниот законик не е услов поставен од Владата, ниту е политички каприц на една партија.
Тој е дел од реформските обврски што Република Македонија ги презеде пред Европската комисија. Усогласувањето на изборното законодавство со европските демократски стандарди претставува еден од индикаторите за успешно спроведување на Реформската агенда, од која директно зависат стотици милиони евра европска финансиска поддршка за инфраструктура, образование, здравство, дигитализација и економски развој.
Токму затоа денешната блокада не претставува само партиски конфликт.
Таа претставува ризик за европската перспектива на државата.
Особено внимание заслужува фактот што премиерот Христијан Мицкоски јавно соопшти дека Владата е подготвена да ги прифати речиси сите барања што ги поставуваат опозициските партии. Меѓу нив е и воведувањето на една изборна единица, долгогодишно барање на Левица, како и зголемување на средствата за финансирање на изборните кампањи на помалите партии.
Во европската политичка практика, ваквите компромиси најчесто претставуваат основа за договор.
Но ако и по прифаќањето на овие барања продолжат нови условувања и блокади, тогаш неизбежно се поставува прашањето:
дали навистина се бара подобар Изборен законик или целта е тој воопшто да не биде донесен?

ФИЛИБАСТЕРИНГОТ, КОГА ПРОЦЕДУРАТА СТАНУВА ПОЛИТИЧКО ОРУЖЈЕ

Во секој демократски парламент постојат механизми за поднесување амандмани и продолжување на дебатата.
Тоа е суштински дел од парламентарната демократија.
Но разликата меѓу демократска дебата и институционална блокада е јасна: едното го подобрува законот, другото го спречува да постои.
Кога се најавуваат илјадници амандмани со единствена цел да се одложи или оневозможи донесувањето на закон, тогаш веќе не зборуваме за демократски процес, туку за филибастеринг како алатка за политичка парализа.
Во европските демократии ваквите практики се препознаваат како легални, но крајно проблематични кога се злоупотребуваат за блокирање на реформски процеси, а Изборниот законик не е било каков закон.
Тој е директно поврзан со европската интеграција на државата.
Затоа секое одложување не ја погодува само Владата или опозицијата.
Ги погодува граѓаните.
И ја намалува довербата во институциите.
Во ваков контекст, политичката одговорност не се мери со бројот на поднесени амандмани, туку со способноста да се постигне функционален компромис.

ДИЈАСПОРАТА, ЕВРОПСКА ПРАКСА И ПРАШАЊЕТО ЗА ПОЛИТИЧКА ЕДНАКВОСТ

Едно од најспорните прашања во дебатата за Изборниот законик е гласањето на дијаспората.
Но ова прашање не е ниту ново, ниту уникатно за Македонија.
Во современите демократии, гласањето на граѓаните што живеат надвор од државата е широко прифатена практика.
Во Естонија, електронското гласање функционира повеќе од две децении и претставува еден од најнапредните дигитални изборни системи во светот.
Во повеќе од 21 земја-членка на Европската Унија, граѓаните имаат можност да гласаат по пошта, особено кога живеат или престојуваат надвор од својата матична држава.
Во Франција постојат модели на гласање за дијаспората преку различни канали, вклучително електронски и конзуларни механизми.

Европската комисија во своите анализи наведува дека гласањето по пошта претставува легитимен демократски модел, кој го олеснува пристапот до избирачкото право, но истовремено мора да биде придружен со силни механизми за безбедност и проверливост.
Во таа насока беше и изјавата на пратеникот Антонио Милошоски, кој посочи дека евентуалното гласање по пошта не би се спроведувало преку националниот поштенски оператор, туку преку меѓународен поштенски систем, со цел да се гарантира сигурност, следливост и навремена достава на изборниот материјал.

Особено значаен е и ставот од моето ексклузивно интервју со поранешната германска европратеничка Дорис Пак, која истакна дека не постои демократска основа за ограничување на избирачкото право на дијаспората само поради нејзиното живеење надвор од државата.
Според неа, граѓаните не смеат да го изгубат избирачкото право поради географска дистанца.

ПРЕГОВОРИТЕ ЗА ИЗБОРНИОТ ЗАКОНИК ПРЕД ФИЈАСКО

Политичките разговори се соочуваат со сериозен ризик од застој поради неусогласеноста меѓу пратеничките групи.
Постојат различни позиции:
Владата инсистира на вклучување на дијаспората и е подготвена на компромиси;
опозицијата изразува резерви околу моделите на гласање од далечина;
Левица бара една изборна единица како клучна реформа.
Премиерот Христијан Мицкоски изјави дека Владата е подготвена да прифати речиси сите барања, вклучително и повисоки средства за финансирање на политичките партии и воведување на една изборна единица, само за да се обезбеди донесување на новиот Изборен законик.
Во ваква атмосфера, преговорите се наоѓаат меѓу две логики:
едната на реформа и проширување на демократските права,
другата на претпазливост и страв од изборни злоупотреби.

ФИНАЛЕ : ИЗБОР МЕЃУ РЕФОРМА И ПОЛИТИЧКА БЛОКАДА

Изборниот законик денес не е само правно прашање.
Тој е тест дали Македонија може да функционира како стабилна европска демократија или ќе остане заробена во циклуси на политички блокади.
Од една страна постои подготвеност за компромис, вклучително една изборна единица, подобрено финансирање за помалите партии и модерни модели за гласање на дијаспората.
Од друга страна постојат блокади, условувања и најави за масовни амандмани.
Во суштина, прашањето е политичко и стратешко:
дали државата има капацитет да донесува одлуки или ќе биде заложник на бесконечни блокади?
Европската Унија преку Реформската агенда испраќа јасна порака: реформите мора да се испорачаат, не само да се најавуваат.

ЗАКЛУЧОК:

Оваа дебата не е само за дијаспората, ниту само за изборниот модел.
Таа е тест за политичката зрелост на државата.
Европските практики од Естонија до поштенските системи во ЕУ покажуваат едно заедничко правило:
изборното право не се губи со граница.
Затоа вистинското прашање не е кој модел ќе се избере, туку дали Македонија ќе изгради систем кој е безбеден, инклузивен и европски усогласен.

Please follow and like us: