Колумна на Слободан ТОМИЌ – Зад радарот: Кога Европа тивко го бара излезот, а Македонија бара еднакви правила

Македонија Свет

Не може едните човекови права да бидат „европска вредност“, а другите „техничко прашање“.

„Кога принципите се применуваат селективно, тие престануваат да бидат принципи и стануваат инструмент на моќ.“


Вацлав Хавел
Вацлав Хавел

Пишува: Слободан ТОМИЌ

Слободан ТОМИЌ

Понекогаш една единствена реченица кажува повеќе од десет дипломатски соопштенија.
Токму таква беше пораката на евроамбасадорот Михалис Рокас дека „многу работа се прави зад радарот“ за деблокирање на македонските евроинтеграции.
„Зад радарот.“
Тоа не е само дипломатска формулација. Тоа е порака дека во европската дипломатија постои процес што не е видлив за јавноста, но кој треба да доведе до решение.
Но веднаш се наметнува едно логично прашање.
Какво решение?
Решение што ќе ги почитува европските принципи или решение што повторно ќе биде резултат на политички компромиси во кои најголемиот товар ќе падне врз Македонија?
Токму затоа изјавата на Рокас доаѓа во момент кога од Софија пристигна уште една порака што ја отвори суштината на целиот спор.
Бугарската потпретседателка Илијана Јотова оцени дека извршувањето на пресудите на Европскиот суд за човекови права, кои се однесуваат на правото на здружување на Македонците во Бугарија, претставува прашање што не треба политички да се толкува, туку да се гледа како институционален и технички процес.
Тука веќе не станува збор само за различни политички ставови. Станува збор за различни аршини.
Кога Бугарија бара промени од Македонија, тогаш се зборува за европски вредности, човекови права и услови без кои нема отворање на преговарачките поглавја.
Но кога Европскиот суд за човекови права ќе донесе пресуди против Бугарија во корист на граѓани што се изјаснуваат како Македонци, тогаш истото прашање одеднаш станува „техничка процедура“.
Токму тука се отвора најважното прашање за Европа.
Дали европските вредности се универзални или зависат од тоа која држава е членка, а која кандидат?
Ако се универзални, тие мора да важат подеднакво за сите.
Ако не важат еднакво, тогаш проблемот повеќе не е само македонски.
Тогаш станува збор за кредибилитетот на самата Европска Унија.

ЗАД РАДАРОТ НЕ СМЕЕ ДА СЕ КРИЈАТ НОВИ ОТСТАПКИ, ТУКУ НОВИ ПРИНЦИПИ

Дипломатијата отсекогаш имала свој тивок јазик.
Многу важни договори во историјата не се раѓале пред телевизиските камери, туку зад затворени врати, низ разговори, преговарања и внимателно барање компромиси.
Затоа нема ништо спорно во тоа што, како што изјави евроамбасадорот Михалис Рокас, денес „многу работа се прави зад радарот“.
Прашањето, меѓутоа, не е дали се разговара.
Прашањето е за што се разговара.
Македонија веќе плати висока политичка и национална цена на европскиот пат. Од промената на државното име, преку бројни реформи, па сè до прифаќањето на Преговарачката рамка, земјата направи чекори што ретко која држава кандидат ги направила.
Затоа денес, кога повторно се споменува дека се бара решение „зад радарот“, македонската јавност сосема оправдано очекува тоа решение да не биде нов список на отстапки, туку конечно воспоставување рамнотежа меѓу обврските и правата.
Европската Унија често повторува дека е заедница заснована врз владеење на правото, почитување на човековите права и еднаквост пред правилата.
Токму сега е моментот тие зборови да добијат практична потврда.
Не со декларации.
Не со дипломатски фрази.
Туку со конкретни чекори.

НЕ МОЖЕ ДА ПОСТОЈАТ ДВЕ ЕВРОПСКИ ПРАВДИ

Изјавите што дојдоа од Софија отвораат едно многу непријатно прашање за европските институции.
Ако правата на Бугарите во Македонија се сметаат за европска вредност, тогаш по истата логика и правата на Македонците во Бугарија мора да бидат европска вредност.
Не затоа што тоа го бара Македонија.
Туку затоа што тоа го бараат европските принципи.
Европскиот суд за човекови права не носи политички декларации.
Тој носи пресуди, а пресудите, по правило, треба да се почитуваат.
Затоа не може едни судски одлуки да се претвораат во политички услов за една држава кандидат, а други да се сведуваат на „техничко прашање“ кога се однесуваат на земја членка.
Таквиот пристап не создава доверба.
Создава сомнеж,а без доверба нема ниту силна Европска Унија, ниту успешен процес на проширување.

ВНАТРЕШНИТЕ ГАРАНЦИИ, МАКЕДОНСКИ ОДГОВОР СО ЕВРОПСКИ АЛАТКИ

Во последните денови сè почесто се отвора идејата за т.н. внатрешни гаранции, правен и институционален механизам со кој Македонија би ги заштитила својот уставен поредок, националниот идентитет и македонскиот јазик во текот на пристапниот процес.
Оваа идеја не треба да се гледа како спротивставување на Европската Унија.
Напротив.
Таа претставува обид Македонија да ги користи токму европските правни принципи за да ги заштити сопствените уставни и национални вредности.
Тоа не е европски парадокс.
Тоа е европска логика.

АКО ЗАД РАДАРОТ СЕ ГРАДИ РЕШЕНИЕ, ТОА МОРА ДА БИДЕ РЕШЕНИЕ СО ДОВЕРБА

Изјавата на Михалис Рокас отвори надеж дека постои дипломатски простор за придвижување на процесот.
Но секое решение што ќе се гради зад затворени врати ќе биде одржливо само ако може достоинствено да издржи и пред очите на јавноста.
Довербата не се создава со тајност.
Таа се создава со принципи.
Македонските граѓани не очекуваат невозможни ветувања.
Очекуваат јасни правила.
Очекуваат европски критериуми што ќе важат еднакво за сите.
И очекуваат процес во кој достоинството на државата нема да биде цена за напредокот.

ИСПИТОТ ПОВЕЌЕ НЕ Е МАКЕДОНСКИ, ИСПИТОТ Е ЕВРОПСКИ

Во изминатите две децении Македонија помина низ реформи, политички компромиси и тешки одлуки со уверување дека секој направен чекор ќе ја приближи до Европската Унија.
Денес прашањето повеќе не е дали Македонија сака да стане членка на ЕУ.
Тоа одамна е јасно.
Прашањето е дали Европската Унија ќе покаже дека останува доследна на вредностите што самата ги промовира, владеење на правото, еднаквост, почитување на човековите права и недискриминација.
Изјавата дека „многу работа се прави зад радарот“ отвори надеж дека постои дипломатски простор за излез од ќор-сокакот.
Но секое решение што ќе се создава зад затворени врати ќе има вистинска вредност само ако може достоинствено да издржи и пред очите на јавноста.
Македонија не бара посебен третман.
Не бара привилегии.
Не бара некој да ги менува правилата само за неа.
Бара само правилата што важат за сите да важат и кога станува збор за Македонија.
Ако европските принципи се навистина универзални, тие мора да важат подеднакво и за земјите членки и за земјите кандидати.
Во спротивно, ќе остане впечатокот дека проширувањето не се темели на вредности, туку на политичка моќ и правото на вето.
Токму затоа, ако Европа навистина бара решение „зад радарот“, тогаш тоа решение мора да донесе доверба, еднакви правила и почитување на правото.
Само така ќе покаже дека нејзините вредности не се дипломатски формулации, туку живи принципи што важат за сите.
Во спротивно, испитот нема да го падне Македонија. Испитот ќе го падне Европа.

„Еднаквоста пред правилата не е подарок што некој го добива. Таа е темел без кој ниту една заедница не може да биде вистински праведна.“


Монтескје
Please follow and like us: