Пишува: Слободан ТOMИЌ

Во дипломатијата ретко се случува висок европски функционер толку јасно да признае дека иднината на Европската Унија зависи од нејзината способност да го заврши процесот на проширување.
Токму затоа пораките што деновиве пристигнаа од Рим заслужуваат особено внимание.

Италијанскиот вицепремиер и министер за надворешни работи Антонио Тајани порача дека политичката, економската и безбедносната сила на Европа во следните децении ќе зависи од интеграцијата на Западниот Балкан. Без завршување на европското обединување, предупреди тој, Европската Унија тешко ќе може да остане влијателен глобален фактор во време на драматични геополитички промени.
Ова не е само дипломатска изјава. Тоа е индиректно признание дека политиката на постојано одложување на проширувањето го достигнува својот лимит.
Војната во Украина, енергетската неизвесност, миграциските предизвици и сè поострата конкуренција меѓу големите сили ја принудија Европа да ја преиспита сопствената стратегија.
Во тие околности, Западниот Балкан повеќе не се гледа како периферија што треба бескрајно да чека.
Тој станува составен дел од европската безбедносна, економска и политичка архитектура.
За Македонија оваа промена има особено значење.
Нашата држава повеќе од две децении чекори по европскиот пат.
Во тој период се менуваа влади, состави на Европската комисија и Европскиот парламент, се менуваа европските приоритети и глобалните околности.
Но едно остануваше непроменето, македонскиот евроинтегративен процес премногу често беше оптоваруван со политички и билатерални спорови кои не произлегуваат од европското законодавство ниту од Копенхашките критериуми.
Токму затоа денешните пораки од Рим добиваат дополнителна тежина. Ако Европа признава дека Западниот Балкан е нејзин стратешки интерес, тогаш природно се поставува прашањето: зошто процесот на проширување толку долго беше заложник на политички блокади?
Ова прашање не е насочено против Европската Унија.
Напротив.
Верувам дека Европската Унија останува еден од најуспешните мировни и политички проекти во современата историја.
Но, токму затоа што ја сметам за успешен проект, верувам дека нејзиниот кредибилитет мора да се брани со доследност, еднакви правила и почитување на преземените обврски.
Довербата не се гради со декларации. Таа се гради со конкретни одлуки.
Македонија не бара привилегии.
Македонија бара фер третман.
Бара процес во кој реформите ќе бидат поважни од политичките блокади, а европските критериуми поважни од билатералните условувања.
Во следниот дел ќе следува анализата на пораките од Роберта Мецола, Гордан Грлиќ Радман, иницијативата „Пријатели на Западниот Балкан“ и зошто токму сега Европа го менува пристапот кон регионот.
ЕВРОПА ГО МЕНУВА РЕЧНИКОТ, ЌЕ ГО ПРОМЕНИ ЛИ И ПРИСТАПОТ?
Изјавата на Антонио Тајани не е изолиран политички став.
Таа се вклопува во сè појасната промена на тонот што во последните месеци доаѓа од повеќе европски престолнини.
Претседателката на Европскиот парламент Роберта Мецола предупреди дека бесконечното чекање на земјите кандидати создава разочарување и постепено ја поткопува довербата во европската идеја. Нејзината порака е јасна, кредибилитетот на Европската Унија не зависи само од тоа што го ветува, туку и од тоа дали ветувањата ги претвора во конкретна политика.

Слична оценка даде и хрватскиот министер за надворешни работи Гордан Грлиќ Радман, кој проширувањето го нарече стратешка инвестиција во безбедноста и стабилноста на Европа. Тоа е важна промена во начинот на кој сè поголем број европски лидери гледаат на Западниот Балкан, не како на товар, туку како на неопходен дел од идната европска архитектура.

Во таа насока треба да се гледа и италијанската иницијатива за формирање на неформалната група „Пријатели на Западниот Балкан“. Нејзината цел е прашањето за проширувањето повторно да се врати високо на европската агенда и да добие политичка динамика што долго време недостигаше.
Тоа покажува дека во Европската Унија постепено созрева свеста оти долготрајното одложување на интеграцијата на регионот создава повеќе ризици отколку придобивки. Празниот простор никогаш не останува празен.
Таму каде што Европа се двоуми, влијанието на други глобални актери неизбежно расте.
Затоа денес проширувањето повеќе не е само прашање на европска солидарност.
Тоа станува прашање на европска безбедност, економска отпорност и геополитичка визија.
Токму тука Македонија има свое важно место.
Нашата држава не е само кандидат за членство.
Таа се наоѓа на раскрсницата на значајни транспортни, енергетски и инфраструктурни коридори што го поврзуваат југот со централна Европа и Јадранското со Црното Море.
Во услови на нови безбедносни и енергетски предизвици, таа геостратешка позиција добива уште поголемо значење.
Но, истовремено останува и суштинското прашање.
Ако Европа денес признава дека Западниот Балкан е неопходен за нејзината иднина, тогаш ќе покаже ли доволно политичка храброст тие зборови конечно да ги претвори во дела?
Одговорот на тоа прашање нема да биде важен само за Македонија.
Ќе биде важен и за кредибилитетот на самата Европска Унија.
Во следниот дел следува личниот осврт од твојата новинарска кариера, Лисабон 2007, Букурешт 2008 и како тие настани ја променија динамиката на македонските евроатлантски интеграции.
ОД ЛИСАБОН ДО БУКУРЕШТ, ДВЕ ПРЕСВРТНИЦИ ШТО ЈА ПРОМЕНИЈА МАКЕДОНСКАТА ЕВРОПСКА ПРИКАЗНА

Историјата на македонските евроатлантски интеграции не може да се разбере без поглед наназад.
Како новинар, во текот на мојата повеќедецениска кариера имав можност непосредно да ги следам најважните дипломатски процеси поврзани со европската и евроатлантската перспектива на Македонија.
Тоа искуство ми овозможува денешните политички пораки да ги гледам низ призмата на настаните што ја обликуваа современата македонска дипломатија.
Добро се сеќавам на Лисабон во 2007 година.
Во европските политички кругови тогаш постоеше чувство дека Македонија е една од државите од регионот која сериозно напредува кон членството во НАТО и Европската Унија. Атмосферата беше исполнета со оптимизам, а европската перспектива изгледаше многу поблиску отколку што изгледа денес.
Но, само неколку месеци подоцна следуваше Самитот на НАТО во Букурешт во април 2008 година.
Наместо очекуваната покана за членство, Македонија се соочи со грчкото вето поради спорот за името.
Тој момент не беше само дипломатски неуспех.
Тој претставуваше пресвртница што длабоко ја промени динамиката на македонските евроатлантски интеграции и ја наруши довербата дека исполнувањето на критериумите секогаш ќе биде доволно за напредок.
Речиси две децении подоцна, Европа повторно испраќа пораки дека Западниот Балкан е неопходен за нејзината иднина.
Тоа е позитивен сигнал.
Но, историјата нè учи дека добрите политички изјави имаат вистинска вредност само тогаш кога се преточени во конкретни одлуки.
Токму затоа денешниот момент е повеќе од уште една дипломатска епизода. Тој претставува можност Европската Унија да покаже дека извлекла поуки од сопственото искуство и дека политиката на проширување повторно ќе се темели врз заслуги, предвидливост и еднакви правила.
Македонија никогаш не била извор на нестабилност во регионот.
Напротив, нашата држава покажа дека е сигурен партнер, посветен на мирот, регионалната соработка и европските вредности.
Тоа го потврди преку реформите, учеството во меѓународните мисии и активниот придонес кон колективната безбедност како членка на НАТО.
Затоа денес не станува збор само за уште една фаза од процесот на проширување.
Станува збор за тоа дали Европската Унија ќе покаже дека нејзините принципи важат подеднакво за сите држави кандидати и дека европската перспектива навистина останува процес заснован врз заслуги, а не врз политички блокади.
МАКЕДОНИЈА НЕ Е ПЕРИФЕРИЈА , ТАА Е ДЕЛ ОД ЕВРОПСКОТО РЕШЕНИЕ
Европа денес се наоѓа во сосема поинаква геополитичка реалност од онаа пред една или две децении.
Војната во Украина, енергетската трансформација, миграциските притисоци, сајбер-безбедносните закани и сè поизразеното глобално ривалство меѓу големите сили ја принудија Европската Унија да ја преиспита сопствената стратешка визија.
Во такви околности, Западниот Балкан повеќе не може да се третира како регион што бескрајно ќе чека пред вратите на Унијата.
Тој станува составен дел од европската безбедносна, енергетска и економска архитектура.
Во таа нова реалност, Македонија има стратешко значење што не смее да биде потценето.
Нашата држава се наоѓа на пресекот на важни европски транспортни и енергетски коридори. Развојот на Коридорот 8, изградбата на новите енергетски интерконектори, модернизацијата на железничката инфраструктура и дигиталното поврзување одамна не се само национални проекти. Тие се дел од пошироката европска стратегија за поголема отпорност, диверзификација и безбедност.
Затоа Македонија не треба да се гледа како периферија на Европа.
Таа е важна алка во европскиот мозаик.
Но географијата сама по себе не е доволна.
Кредибилитетот на политиката на проширување ќе зависи од тоа дали Европската Унија ќе покаже дека правилата што ги проповеда навистина ги применува еднакво кон сите кандидати.
Македонија не бара попустливост.
Не бара привилегии.
Не бара членство без исполнување на критериумите.
Бара само процес во кој европските правила ќе имаат предност пред билатералните спорови, а реформите ќе бидат единственото мерило за напредок.
Како новинар и аналитичар, отсекогаш сум верувал дека иднината на Македонија е во европското семејство.
Но исто така верувам дека европската интеграција не смее да подразбира откажување од националното достоинство, идентитетот, јазикот и историската самобитност.
Европа е најсилна тогаш кога ги обединува различностите, а не кога ги доведува во прашање.
Токму затоа денес е потребна политичка зрелост од двете страни.
Македонија треба да продолжи со реформите, со јакнењето на институциите, владеењето на правото, борбата против корупцијата и економската модернизација.
Но и Европската Унија треба да покаже дека нејзините принципи не се предмет на дневнополитички компромиси, туку темел на нејзиниот кредибилитет.
Само така ќе може да се изгради Европа што ќе биде посилна, пообединета и подготвена за предизвиците на 21 век.
Во последниот дел ќе следува силен завршен заклучок со пораката дека иднината на Македонија и иднината на Европа се меѓусебно поврзани, со впечатлив крај достоен за голема авторска колумна.
ИДНИНАТА НА МАКЕДОНИЈА Е ИСПИТ И ЗА ИДНИНАТА НА ЕВРОПА
Постојат историски моменти кога испитот не го полагаат само државите кандидати, туку и самата Европска Унија.
Денес е токму таков момент.
По речиси три децении европски интеграции, бројни реформи и тешки политички одлуки, Македонија очекува процес што ќе биде предвидлив, кредибилен и заснован врз истите правила што важат за сите.
Во изминатите години Европа често повторуваше дека политиката на проширување се темели на заслуги, владеење на правото, демократски институции и исполнување на европските стандарди.
Тоа се принципи што Македонија треба да продолжи да ги исполнува, пред сè поради своите граѓани и сопствениот демократски развој.
Но исто така е неопходно Европската Унија да покаже дека тие принципи ги применува доследно.
Последните пораки од Рим, Брисел и од други европски престолнини покажуваат дека во Унијата расте свеста дека без интеграцијата на Западниот Балкан нема долгорочна европска стабилност, безбедност и конкурентност.
Тоа е охрабрувачка промена.
Но политиката не се мери според изјавите, туку според одлуките.
Токму затоа зборовите на Антонио Тајани, Роберта Мецола и другите европски лидери сега треба да добијат конкретна политичка содржина.
Само така Европската Унија ќе покаже дека нејзиниот кредибилитет се темели на доследност, а не на постојано одложување.
Македонија не бара ништо што не им припаѓа и на другите европски народи.
Бара почитување.
Бара еднакви правила.
Бара процес во кој реформите ќе бидат главното мерило за напредок.
Истовремено, Македонија мора да остане цврсто посветена на реформите, владеењето на правото, економскиот развој и борбата против корупцијата. Тоа не е обврска само кон Европската Унија, туку пред сè кон сопствените граѓани.
Верувам дека иднината не лежи во нови поделби, туку во обновување на довербата меѓу Европската Унија и земјите кандидати.
Европа отсекогаш била најсилна кога покажувала визија, политичка храброст и способност да ги обединува народите околу заеднички вредности.
Затоа денес прашањето не е само кога Македонија ќе стане членка на Европската Унија.
Прашањето е дали Европската Унија ќе покаже дека е подготвена да ја доврши сопствената визија за обединета Европа.
Бидејќи Европа не може да биде целосна без Западниот Балкан,а Западниот Балкан не може да биде целосен без Македонија.
Историјата ќе ги памети оние што имале храброст да донесат визионерски одлуки.
Денес таквата одлука е пред европските лидери.
Зашто иднината на Македонија не е само македонско прашање.
Таа е дел од иднината на Европа.


