Пишува: Слободан ТОМИЌ

Има ли поголем парадокс од тоа правосудството да стане сервисен центар за оние кои се сомничат дека го оштетиле државниот буџет?
Случајот со враќањето на пасошот на бизнисменот и почесен конзул на Белорусија, Борче Марковски, обвинет за злоупотреби во јавни набавки за РЕК „Битола“ тешки 1,7 милиони евра, одново ја отвори раната што со децении ја пече македонската јавност.
Прашањето што го мачи секој обичен граѓанин е едноставно, а боли до коска: Дали заштитата од кривичен прогон и бегство во Македонија има фиксирана цена во евра?
ПРАВЕН КОМПРОМИС ИЛИ ИНСТИТУЦИОНАЛНА КАПИТУЛАЦИЈА?

Според официјалните информации, одбраната на Марковски успеа да ги убеди правните органи дека неговиот деловен ангажман во Србија (преку компаниите „Хаза Изградба“ и „РСЈ-М Изградба“) е под ризик од „непоправлива штета“ доколку тој лично не замине да потпише документи.
Она што зачудува во целиот процесс е институционалната пинг-понг игра и експресниот пресврт:
- Основното јавно обвинителство Струга на 15 јуни даде негативно мислење за враќање на пасошот.
- По повтореното барање, Вишото јавно обвинителство Битола, предводено од Пецо Везироски, го задолжи понискиот обвинител да го промени ставот и да поднесе позитивно мислење.
- Основниот суд во Струга, предводен од судијата Вулнет Винца (Вејсели), пресече дека имотната гаранција од над 5 милиони евра (куќа, станови, 25 булдожери и камиони) е доволна замена за пасошот.
- Судската логика: „Не може и гаранција во имот и одземен пасош — или едното, или другото.“
Но, дали имотот, кој утре може да биде предмет на долготрајни и компликувани извршни постапки, може во целост да го замени физичкото присуство на обвинетиот пред правдата?
СЕРИЈАЛОТ СО „БОЗА И БАКЛАВА НА БОСФОР“ СЕ ПРОДОЛЖУВА ВО СРБИЈА

Ова не е изолиран преседан, туку утврдена матрица. Македонската правосудна историја е преполна со примери каде обвинети за милионски проневери или за штетни набавки (како познатиот случај со увозот на токсичен мазут) заложуваа милионски гаранции, си ги земаа пасошите и заминуваа на „неодложни деловни патувања“ или „здравствени прегледи“, од каде што со години не се вратија.
Разликата меѓу обичниот граѓанин и елитата е драстична и понижувачка:
- За обичниот човек: За забораведена сметка, рата за кредит или најмала постапка, веднаш следуваат блокади, извршители, мерка притвор и сурова строгост на законот.
- За елитата со милионски капитал: За обвинение за милионски тендери во енергетскиот гигант РЕК „Битола“, следува флексибилно толкување на законите, залог на машини и станови, и излезна виза на Табановце под изговор за „спасување на бизнисот“.
СИСТЕМАТСКА ИРОНИЈА: КОГА ПРАВОСУДСТВОТО СТАНУВА ПАРКИНГ ЗА ПРЕДМЕТИ

Не е помалку фрапантен ниту начинот на кој овој предмет шета од суд до суд.
Првично започнат во Основниот суд во Битола, случајот по одлука на Апелација одеднаш се префрла во Основниот суд во Струга. Таму, првото рочиште закажано за 24 јуни се одложува бидејќи еден од обвинетите решил во последен момент да го смени адвокатот, па на новиот застапник му требало „дополнително време за увид“.
Ова е добро позната, до детал уиграна стратегија за купување време. Додека предметот фаќа прашина по судските фиоки:
- Судиите заминуваат во пензија: Претседателот на судот во Струга, кој ја донесе одлуката за пасошот, заминува во старосна пензија буквално истиот ден кога одлуката станува правосилна.
- Фирмите во странство остваруваат милионски добивки: Додека македонската „Марковски Компани“ бележи пад на приходите и раскинати договори со ЕСМ, белградските компании „Хаза Изградба“ и новооснованата „РСЈ-М Изградба“ генерираат милионски профити во динари.
- Јавноста се заборава: Времето минува, фокусот на медиумите се префрла на нов скандал, а случајот полека, но сигурно патува кон застареност или кон блага, условна завршница.
„ЉУДИ, ЈЕ ЛИ ОВО МОГУЋЕ?“

Во стилот на легендарниот спортски коментатор Младен Делиќ, целата јавност останува во неверување пред екраните.
Но, одговорот е застрашувачки јасен: Да, во Македонија ова е сосема возможно.
Идејата за „правна држава“ и „еднаквост пред законот“ тука престанува да биде реалност и станува чисто апстрактна категорија. Кога капиталните интереси ќе се спрегнат со институционалните дупки, институциите секогаш наоѓаат начин да ги оправдаат сите отстапки за привилегираните.
ФИНАЛЕ: ШТО МУ ОСТАНУВА НА ОБИЧНИОТ ЧОВЕК?

Адвокатот на обвинетиот тврди дека Марковски е само на работни состаноци и дека веќе за неколку дена ќе се врати во Македонија за судењето закажано за 2 септември 2026 година.
Дали тој навистина ќе се појави во судницата во Струга или Македонија по којзнае кој пат ќе биде сведок на уште еден фарсичен процес во отсуство (додека заложениот имот се заглавува во лавиринтите на жалбените постапки), останува да видиме.
Но, моралниот колапс е веќе факт. Овој случај испрати уште една сурова порака: кога имаш милиони во залог, законите стануваат препорака, а граничните премини само формалност, а за сите останати кои немаат ни за четврт бурек, за нив важи целата строгост на правдата, без ниту еден грам попуст.
РЕЗИМЕ : КОЛКУ ВРЕДИ ЖИВОТОТ НА ОБИЧНИОТ ЧОВЕК?
Случајот со Борче Марковски не е само приказна за еден обвинет и еден пасош.
Тој повторно го отвора прашањето дали во Македонија постојат две правди , една за богатите и моќните, а друга за сите останати.
Македонската јавност памети и други случаи во кои обвинети или осомничени за тешки кривични дела добивале можност да ја напуштат државата, а дел од нив никогаш не се вратиле.
Памети и случаи на лица барани со меѓународни потерници, како и контроверзии околу доделување македонски патни исправи, за кои со години се водеше јавна дебата и институционални постапки.
Додека едни добиваат можност да патуваат со милионски гаранции, илјадници обични граѓани со години чекаат правда.
И јас сум еден од нив.
Денес, 31 јули 2026 година, се навршуваат 18 месеци од смртта на мојот син Ѓорѓи.

Осумнаесет месеци во кои моето семејство не престана да бара одговори. Осумнаесет месеци во кои останавме со болката и со убедувањето дека институциите мора целосно и непристрасно да утврдат дали имало пропусти во неговото лекување и дали некој треба да понесе одговорност.
Не барам привилегии. Не барам ничија осуда без докази.
Барам само она што секој граѓанин треба да го има , вистината да не зависи од парите, влијанието или функцијата.
Зашто, ако милионите станат најсилниот пасош кон слободата, а обичниот човек остане заробен во лавиринтот на молкот, тогаш не е загрозена само правдата.
Загрозена е и довербата дека оваа држава подеднакво ги штити животот, достоинството и правата на сите свои граѓани.

