Колумна на Слободан ТОМИЌ – Охридскиот Трон — Свето наследство и обврска кон идните генерации

Македонија Охрид

Пишува: Слободан ТОМИЌ


Слободан ТОМИЌ

Охридскиот трон не е политичка категорија. Тој е духовно наследство на вековите, сведоштво за верата, Светото Предание и историското паметење на народот.
Светиот Дух не се руши со султански ферман, ниту со политички одлуки. Укинувањето на една црковна институција не значи исчезнување на духовната меморија.
Она што е запишано во душата на народот не може да биде избришано со еден документ.

Охридското наследство продолжило да живее преку преданието, храмовите, богослужбата, народната меморија и духовната култура. Тоа е наследство кое не се мери само со институционалниот живот на една епоха, туку со вековното присуство на христијанската вера и духовност на овие простори.

АПОСТОЛСКОТО ПРЕДАНИЕ И ХРИСТИЈАНСКИТЕ КОРЕНИ НА МАКЕДОНИЈА

Историјата на македонското црковно наследство не може да се разгледува без поширокиот контекст на Апостолското Предание, апостолското дело и христијанските корени на Македонија.
Во тој историски континуитет особено значење има Јустинијана Прима, основана во VI век во времето на византискиот император Јустинијан I, роден во Таор- Тауресиум, во близината на денешно Скопје.
Јустинијана Прима претставувала значајна црковна институција на Балканот.
Не треба да се прави историско поистоветување на институциите од VI век со современите црковни структури.
Но, не смее да се занемари фактот дека христијанското наследство на овие простори претставува важен дел од духовната меморија врз која низ вековите се развивале црковните центри и духовното наследство на Охрид.

Токму затоа Јустинијана Прима треба да се согледува како дел од поширокиот историски контекст во кој се развивало црковното наследство на Охрид.

Охрид низ вековите станал едно од најзначајните духовни средишта на православниот свет.

Тоа наследство не е само историски спомен.
Тоа е духовна меморија што продолжува да живее.
Во неа своето место го имаат Свети Климент Охридски, Свети Наум Охридски, како и целото светителско, просветителско и богослужбено наследство што го обликувало духовниот живот на овие простори.

Во таа традиција особено место има Охридската школа, а просветителското дело на Свети Климент Охридски продолжува токму онаму каде што темелите ги поставиле Светите браќа Кирил и Методиј.

Но, духовното наследство не се состои само од имиња и датуми.
Тоа се пренесува преку верата, богослужбата, Светото Предание и живото паметење на народот.

Во тој духовен континуитет свое место има и Дамаскин Охридски, како и бројните духовници и просветители кои низ вековите придонесувале Охрид да остане симбол на духовноста, книжевноста и просветителството.

ФАНАР И ТУРСКИОТ ФЕРМАН — ИСТОРИСКИОТ ПРЕКИН

Историјата на Охридската црковна традиција мора да го памети и еден од најтешките моменти во нејзиното постоење, укинувањето на Охридската Архиепископија во XVIII век.
Во сложените црковно-политички околности на тоа време, Цариградската Патријаршија — Фанар, имала значајна улога во процесот што довел до укинувањето на Охридската Архиепископија.
Одлуката била потврдена со ферман на османлиската власт.

Со укинувањето на Архиепископијата, нејзините епархии биле ставени под јурисдикција на Цариградската Патријаршија.
Тоа претставувало тежок историски удар врз вековната Охридска црковна традиција.
Но, ферманот можел да ја укине институцијата, не можел да го избрише духовното наследство.

Фанар можел да ја преземе јурисдикцијата, османлиската власт можела да го потпише ферманот, но ниту една политичка или административна одлука не можела да го избрише она што со векови било вградено во духовната меморија на народот.

Охридското наследство продолжило да живее во храмовите, богослужбата, духовната култура, народното предание и историското паметење.

Токму затоа укинувањето на Охридската Архиепископија не треба да се разбира како исчезнување на Охридското духовно наследство.
Институцијата можела да биде укината.
Преданието — не.

ОД УКИНУВАЊЕТО НА АРХИЕПИСКОПИЈАТА ДО ВОЗОБНОВУВАЊЕТО НА ЦРКОВНАТА САМОСТОЈНОСТ

Со укинувањето на Охридската Архиепископија и ставањето на нејзините епархии под јурисдикција на Цариградската Патријаршија бил нанесен тежок удар врз вековната црковна организација.
Но, укинувањето на една институција не значело и исчезнување на духовната меморија.
Охридското наследство продолжило да живее во храмовите, богослужбата, преданието, духовната култура и народното паметење.

Со текот на времето повторно се отворило прашањето за црковниот живот и црковната самостојност на македонскиот народ.
Во XX век започнал процесот на современото возобновување на Охридската црковна традиција.
На Вториот црковно-народен собор во 1967 година било прогласено возобновувањето на автокефалноста на Македонската православна црква.
Следеле децении на црковна изолација, период во кој МПЦ го зачувала својот богослужбен живот, Светото Предание и својата организациска структура.
Тоа бил период на искушение, но и на истрајност.

ОД ИСТОРИСКИТЕ ДО СОВРЕМЕНИТЕ ЦРКОВНИ ПРЕДИЗВИЦИ

Историјата на Македонската православна црква не може да се разгледува без да се земат предвид сложените политички, државни и црковни околности низ кои минувал македонскиот народ.
По Втората светска војна, верскиот живот се соочил со идеолошкиот притисок на комунистичкиот систем, ограничувања врз верското образование и сложени услови во кои продолжил црковниот живот.
И покрај тоа, Црквата продолжила да живее.
Во современиот период пред МПЦ-ОА се поставиле нови канонски, дипломатски и меѓуцрковни предизвици.
Токму затоа денес се потребни мудрост, трпение и одговорност, за да се зачува она што е наследено од претходните генерации.
Охридскиот трон е духовно наследство, а не политичка или партиска алатка.
Црквата е над политиката.
Таа има своја канонска, духовна и историска логика.
Затоа секој разговор за иднината на МПЦ-ОА мора да биде воден со почит кон Светиот Синод, кон архиереите, Светото Предание и црковниот поредок.

СВЕТИОТ СИНОД И СОБОРНОСТА НА ЦРКВАТА

Црквата не е дело на еден човек.
Нејзината сила е во Христос, во Светото Предание, во Светите Канони и во соборниот живот на нејзините архиереи.
Светиот Синод има одговорност да го чува единството на Црквата, канонскиот поредок и наследството што го примил од претходните генерации.
Соборноста не е слабост.
Соборноста е сила.
Таа овозможува важните прашања за животот и иднината на Црквата да се разгледуваат со духовна мудрост, одговорност и заедничко расудување.
Затоа единството на Црквата треба да биде над сите лични, политички и дневнополитички интереси.

ДИЈАСПОРАТА ПОД ДУХОВНАТА ЗАКРИЛА НА МПЦ-ОА, ДУХОВЕН ДОМ НА МАКЕДОНЦИТЕ

Особено значајна е улогата на архиереите во дијаспората.
Тие треба да бидат чувари на духовниот живот и на единството на Македонците во дијаспората.
Долгогодишното архиерејско служење и поврзаноста со македонскиот црковен живот во дијаспората се важен дел од современата историја на МПЦ-ОА.

Македонските православни црковни општини кои се под канонска јурисдикција на МПЦ-ОА, согласно Светите Канони, Уставот на МПЦ-ОА и прописите што го уредуваат нивното функционирање, се многу повеќе од административни единици.
Тие се места каде што се чуваат богослужбата, јазикот, традицијата, духовното единство и врската со татковината.
Затоа грижата за нивниот црковен живот е прашање од особено значење за единството и иднината на МПЦ-ОА.

За разлика од нив, постојат и структури кои не ја прифаќаат канонската јурисдикција на МПЦ-ОА и кои, токму поради тоа, не можат да бидат изедначени со црковните општини што дејствуваат во согласност со Светите Канони и Уставот на МПЦ-ОА.

Разликата мора да биде јасна, но искажана со црковна мудрост и одговорност.

ПРАВОСЛАВНИТЕ МАКЕДОНЦИ ВО ДИЈАСПОРАТА

Православните Македонци во дијаспората низ децении граделе цркви и манастири со сопствени средства и со огромна пожртвуваност.
Во тие храмови се крштевале генерации, се венчавале семејства, се празнувале празниците и се чувала врската со македонската духовна традиција.
Многумина граделе убедени дека храмовите и имотите што ги создаваат со свој труд и средства ќе останат во служба на Македонската православна црква.
Но, поради недоволна упатеност во црковно-правните и имотно-правните прашања, како и поради сложените историски и организациски околности, дел од тие храмови и имоти подоцна биле ставени под јурисдикција или биле преземени од други црковни структури.

Тоа е дел од историското искуство на македонската дијаспора и токму затоа денес е потребна поголема црковна организираност, правна одговорност и грижа за наследството на Македонците.
Дијаспората не е периферија на црковниот живот.
Дијаспората е духовен дом на Македонците.

ЈУСТИНИЈАНА ПРИМА И ОХРИДСКАТА ПАТРИЈАРШИЈА, ИСТОРИЈА ШТО ОБВРЗУВА

Кога говориме за Јустинијана Прима, мора да бидеме историски внимателни.
Не треба да се прави поистоветување на црковните институции од VI век со современите црковни структури.
Но, не треба ниту да се запостави историското наследство на христијанството на овие простори.
Јустинијана Прима е дел од поширокиот историски контекст во кој низ вековите се развивало христијанското и црковното наследство на Балканот, а подоцна Охрид станал голем духовен и црковен центар.
Охридската Патријаршија е наследство што не треба да се гледа само како историски поим, туку како дел од духовната меморија на Охрид и на православниот народ кој низ вековите го чувал тоа наследство.
Тоа наследство не му припаѓа само на една генерација.
Тоа е предадено од претходниците и треба одговорно да биде пренесено на идните поколенија.

ОХРИДСКАТА ШКОЛА, ПРОСВЕТИТЕЛСКО НАСЛЕДСТВО

Охридската школа и просветителското дело на Свети Климент Охридски го продолжиле она што го поставиле Светите браќа Кирил и Методиј.
Охрид станал место на книгата, молитвата, богослужбата и просветителството.
Од тој духовен простор израснале генерации кои ја ширеле верата, писменоста и просветителската мисија.
Во таа духовна традиција свое место имаат Свети Климент, Свети Наум, Дамаскин Охридски и плејадата духовници, книжевници и просветители кои оставиле трага во историјата.
Охридската Патријаршија и нејзиното духовно наследство не се значајни само за една генерација.
Тие се дел од поширокото духовно и просветителско наследство на православниот свет и обврска кон идните поколенија.

ЦРКВАТА НЕ СЕ БРАНИ СО ГЛАСНОСТ, ТУКУ СО ВИСТИНА, ВЕРА И ТРПЕНИЕ

Најголемата сила на Црквата не е во политичката моќ.
Нејзината сила е во Верата.
Нејзината сила е во Светителите.
Нејзината сила е во Мачениците.
Нејзината сила е во Богослужбата.
Нејзината сила е во Светото Предание.
И, пред сè, нејзината сила е во Христос Спасителот, како Глава на Црквата.
Затоа секоја современа црковна битка мора да биде водена со духовна грижа и мудрост, а не со омраза; со почит, а не со навреди; со вистина, а не со политичка пропаганда.
Црквата не се гради со политичка моќ.
Таа се гради со вера, вистина, трпение, молитва и љубов.

ОХРИДСКИОТ ТРОН, ОБВРСКА КОН ИДНИТЕ ГЕНЕРАЦИИ

МПЦ-ОА денес стои пред ново историско време и пред нови историски предизвици.
По децении на изолација, по бројните обиди за решавање на црковното прашање и по сложените процеси што следеа во последните години, пред нас стои обврската да ги сочуваме црковниот мир, единството, канонскиот поредок и историското наследство.
Охрид не е само град.
Охрид е духовна меморија.
Охрид е место на Светителите.
Охрид е место на книгата, молитвата и просветителството.
Охрид е место каде што низ вековите се чувало и пренесувало духовното наследство на Црквата.
Охридската Патријаршија е наследство што не ѝ припаѓа само на една генерација.
Таа е предадена од претходниците и треба одговорно да биде пренесена на идните поколенија.
Затоа најголемата должност на секој што го сака Охридското духовно наследство не е да создава поделби, туку да го чува единството.
Не да ја политизира Црквата, туку да ја почитува нејзината духовна мисија.
Не да создава нови рани, туку да ги лекува старите.
Охридското Свето и духовно Предание може да биде силно само ако остане втемелено во верата, канонскиот поредок, историската вистина и љубовта кон својот православен народ.
И токму затоа денес, повеќе од кога било, е потребно да се чува она што со векови било чувано, духовното наследство на Охрид, достоинството на Црквата, единството на Црквата и единството на нејзиниот народ.
Тоа е нашата обврска кон оние што го чувале наследството пред нас.
И уште повеќе, тоа е нашата одговорност кон оние што доаѓаат по нас.

Please follow and like us: