1 СЕПТЕМВРИ 2026 – ПРАЗНИТЕ КЛУПИ НЕ СЕ САМО ОБРАЗОВЕН ПРОБЛЕМ.
ТИЕ СЕ ПРАШАЊЕ ЗА ОПСТАНОКОТ НА ДРЖАВАТА
Пишува: Слободан ТОМИЌ

Денес е 1 септември.
Денес низ Македонија повторно се слуша еден од најубавите звуци што една земја може да ги слушне, детскиот џагор.
Мали ранци на малите раменици.
Возбудени лица.
Мајки со насолзени очи.
Татковци кои гордо ги испраќаат своите деца.
Наставници кои повторно ја отвораат вратата на училницата.
Но токму денес, кога за илјадници деца започнува новата учебна година, Македонија мора да се соочи со сурова вистина:
Децата се сè помалку.
Досега се запишани 14.952 првачиња за учебната 2026/2027 година.
Минатата година биле 17.921.
Во 2016 година – 23.266.
За само една деценија Македонија изгубила повеќе од 8.300 првачиња.
Тоа не е обична статистика.
Тоа е демографски аларм и прашање за иднината на државата.
Зашто зад секое прваче стои едно семејство, зад секое семејство – една иднина, а зад секое дете –
Македонија.
148 ПРАЗНИ УЧИЛИШНИ ОБЈЕКТИ
Новата учебна година започнува со околу 238.000 ученици во основното и средното образование.
Но истовремено:
433 паралелки се помалку.
26 подрачни училишта привремено се затвораат поради недостиг од ученици.
А вкупно 148 училишни објекти се празни.
Замислете ја таа слика.
Постои училиштето.
Постои училницата.
Постои таблата.
Постојат клупите.
Постои училишното ѕвонче.
Само едно нешто недостига.
ДЕЦАТА.
Токму затоа празната училница е една од најсилните слики на македонската демографска криза.
ОД ПРАЗНА КЛУПА ДО ПРАЗНО СЕЛО

Процесот е едноставен, но страшен.
Прво заминуваат младите.
Потоа се намалува бројот на семејствата.
Се раѓаат помалку деца.
Се намалуваат паралелките.
Се затвора подрачното училиште,a на крај,
се празни целото населено место.
Затоа празните училишни објекти не се само образовен проблем. Тие се демографска карта на Македонија, сведоштво за местата од кои заминале младите, се намалиле семејствата и исчезнал детскиот глас.
ДЕМОГРАФИЈАТА ПОВЕЌЕ НЕ Е СТАТИСТИКА, ТАА Е ДЕТЕТО ШТО ГО НЕМА
Со години зборуваме за демографската криза, падот на наталитетот, иселувањето, стареењето на населението, празните села и миграцијата кон Скопје.
Но денес веќе не мора да гледаме статистички табели.
Доволно е да влеземе во едно празно училиште.
Да ја видиме празната клупа.
Да ја слушнеме тишината во ходникот.
Таму е демографската криза.
Демографијата повеќе не е само бројка.
Таа е детето што го нема.
КОЈ ЈА ПРАЗНИ МАКЕДОНИЈА?

Ова прашање мора да го поставиме храбро, но и одговорно.
Не може сериозно да се тврди дека еден човек ја создал оваа криза.
Демографскиот пад е резултат на повеќедецениски процеси:
нискиот наталитет,
економската несигурност,
иселувањето,
внатрешната миграција,
стареењето на населението,
доцното формирање семејства,
но и чувството кај голем број млади дека подобар и посигурен живот ќе најдат надвор од Македонија.
Токму затоа прашањето е и политичко.
Политиката создава услови, а условите влијаат врз најтешката одлука:
останувам или заминувам.
ЗАЕВ, АХМЕТИ И СИТЕ ПОЛИТИЧКИ ГЕНЕРАЦИИ, КАКОВ БИЛАНС ОСТАВИВТЕ?

Денес мора да ги прашаме и оние кои со години ја имаа власта во свои раце.
Зоран Заев.
Али Ахмети.
И сите политички гарнитури кои во изминатите децении имаа можност да креираат политики за младите и семејствата.
Не ги прашуваме колку избори освоиле.
Не ги прашуваме колку министерства контролирале.
Не ги прашуваме колку политички битки добиле.
Го прашуваме најважното:
Колку млади луѓе останаа во Македонија?
Колку семејства создадоа иднина овде?
Колку деца се родија?
Колку деца заминаа?
Колку училишта се испразнија?
Колку села останаа без детски глас?
Тоа е вистинскиот биланс.
Не партискиот.
Не изборниот.
ДЕМОГРАФСКИОТ.
НЕ ГИ ОБВИНУВАЈТЕ МЛАДИТЕ ШТО ЗАМИНУВААТ

Најлесно е да му кажеме на еден млад човек:
„Остани во Македонија.“
Но тој има право да праша:
„Зошто?“
Каде ќе работам?
Каква плата ќе имам?
Како ќе купам дом?
Како ќе го издржувам семејството?
Каква иднина ќе имаат моите деца?
Ако државата нема убедлив одговор, младиот човек ќе го побара одговорот на друго место.
Со диплома во рака.
Со куфер во рака.
И со надеж дека некаде ќе може подобро да го изгради својот живот.
Не заминува секој затоа што не ја сака Македонија.
Многумина заминуваат затоа што сакаат подобар живот за своето семејство.
КОГА ЗАМИНУВА ЕДНО СЕМЕЈСТВО, НЕ ЗАМИНУВААТ САМО ТРИ-ЧЕТИРИ ЛУЃЕ
Ова мора да го разбереме.
Кога заминува млад човек, често заминуваат и сопругата и децата.
Но со нив Македонија не губи само денешни жители.
Ги губи и идните првачиња, студенти, лекари, инженери, наставници, научници, претприемачи и родители.
Затоа иселувањето не е само економско прашање.
Тоа е демографско, образовно, економско и национално прашање.
НЕМА ДРЖАВА БЕЗ СЕМЕЈСТВО

Можеме да градиме автопати.
Можеме да градиме фабрики.
Можеме да градиме дата-центри.
Можеме да реконструираме училишта.
Можеме да градиме спортски сали.
Можеме да воведуваме дигитализација.
Но ако нема деца –
за кого ја градиме државата?
Семејството не е само приватна работа.
Семејството е темел на државата.
А детето не е само број во статистиката.
Детето е најголемата стратешка инвестиција на Македонија.
ПОДДРШКА ЗА ПРЕМИЕРОТ ХРИСТИЈАН МИЦКОСКИ

Во оваа колумна сакам да бидам чесен.
Кога нешто е добро –
новинарот мора да каже дека е добро.
Премиерот Христијан Мицкоски заслужува поддршка за политиките со кои Владата инвестира во образовната инфраструктура, ги подобрува условите во училиштата и воведува едносменска настава.
Но денес, на 1 септември, треба да се направи и чекор повеќе.
Образованието и демографијата мора да се гледаат како две страни на истата државна политика.
Не е доволно да имаме подобра училница.
Мора да имаме и повеќе деца што ќе седнат во неа.
Не е доволно да градиме училишта.
Мора да создадеме услови семејствата да остануваат.
И не е доволно младината да ја задржуваме со зборови.
Мора да ѝ дадеме причина да остане.
ПОДДРШКА И ЗА МИНИСТЕРКАТА ВЕСНА ЈАНЕВСКА

Министерката за образование и наука Весна Јаневска заслужува признание затоа што отворено зборува за реалноста со која се соочува образовниот систем.
Учебниците се обезбедени навреме.
За оваа учебна година се обезбедени 622.000 учебници, а според Министерството се остварени и значајни заштеди.
Во 620 училишни објекти се воведува едносменска настава.
Се оптимизираат паралелките.
Се реконструираат училишта.
Се инвестира во спортски сали и училишна инфраструктура.
Ангажирани се 1.358 образовни асистенти во основното и 166 во средното образование.
И што е особено важно – според најавите, ниту еден редовно вработен наставник нема да остане без работа поради оптимизацијата на паралелките.
Тоа треба да се поздрави.
Но од министерката мораме да бараме и уште повеќе.
Зашто иднината на образованието не е само во учебниците.
Иднината е во децата.
СЕГА Е ВРЕМЕ ДЕМОГРАФИЈАТА ДА СТАНЕ ДРЖАВЕН ПРОЕКТ
Ова не може да биде задача само на Министерството за образование.
Не може да биде задача само на Владата.
Не може да биде задача само на општините.
Потребна е долгорочна национална стратегија:
за младото семејство да може да живее достоинствено;
за младите да можат да најдат работа;
за младите семејства да можат да го решат станбеното прашање;
за родителството да биде поддржано;
за градинките да бидат достапни;
за училиштата да бидат квалитетни;
за руралните средини да не бидат заборавени;
за иселениците да имаат причина да се вратат.
И најважно:
за едно македонско семејство да може да каже – остануваме дома.
МАКЕДОНИЈА НЕ СМЕЕ ДА СТАНЕ ЗЕМЈА НА ПОЛНИ АЕРОДРОМИ И ПРАЗНИ УЧИЛИШТА

Ова е сурово, но мора да се каже.
Не сакаме Македонија да биде земја во која училиштата се празнат, а младите заминуваат.
Не сакаме нашите деца својата иднина да ја гледаат само во странство.
Не сакаме Македонија да стане место во кое бабите и дедовците остануваат, а децата и внуците се раселуваат низ Европа, Америка и светот.
Сакаме младите:
да живеат тука;
да создаваат семејства тука;
да раѓаат деца тука;
да учат тука;
да работат тука;
да ја градат Македонија тука.
ТЕТОВО, ПРИЛЕП И ЦЕЛА МАКЕДОНИЈА, РАЗЛИЧНИ СЛИКИ, ИСТ ПРОБЛЕМ

Во Тетово годинава бројот на ученици е релативно стабилизиран, што е охрабрувачки сигнал.
Но учениците од средното текстилно училиште сè уште наставата ја следат во комбинирана форма, додека се очекува да заврши изградбата на новиот објект.
Во Прилеп се инвестираат околу 20 милиони денари за подобрување на училишните услови.
Тоа се добри вести.
Но и таму се запишани околу 30 првачиња помалку од лани.
Тоа покажува нешто многу важно:
можеме да ги подобруваме училиштата, но мораме паралелно да ја лекуваме демографијата.
ДЕНЕС ЕДНО ПРВАЧЕ ВЛЕГУВА ВО УЧИЛНИЦА

Можеби денес некаде во Македонија едно дете за првпат ја отвора училишната врата.
Можеби првпат ја фаќа раката на наставничката.
Можеби првпат седнува во клупата.
Мајката можеби плаче.
Таткото можеби се обидува да ја сокрие гордоста.
Бабата можеби фотографира.
А сите имаат една желба:
ова дете да има светла иднина.
Нашата задача е таа иднина да не мора да ја бара надвор од Македонија.
ЗАТОА 1 СЕПТЕМВРИ МОРА ДА БИДЕ ДЕН НА БУДЕЊЕ
Денес не треба само да им кажеме на децата:
„Среќен почеток на учебната година!“
Денес и ние возрасните треба да си поставиме задача:
Следниот 1 септември да има повеќе деца.
Повеќе првачиња.
Повеќе млади семејства.
Повеќе полни училишта.
Повеќе живот во селата.
Повеќе надеж.
Зашто секое дете што останува во Македонија е победа.
Секое семејство што се враќа е победа.
Секое празно училиште што повторно ќе се наполни е победа.
НАЈСИЛНАТА МУДРОСТ

Еден од најпознатите афоризми на Албер Ками гласи:
„Животот е збир од сите наши избори.“
Македонија денес стои пред својот најважен избор.
Ќе дозволиме ли празните училишта да станат симбол на нашата иднина?
Или ќе направиме држава во која младите повторно ќе веруваат дека вреди да останат?
Затоа мојата порака денес е:
„НАЈГОЛЕМА ПОБЕДА НА ЕДНА ДРЖАВА НЕ Е КОЛКУ ВИСОКО ГИ ГРАДИ СВОИТЕ ЗГРАДИ, ТУКУ КОЛКУ ДЕЦА ИМА ВО НЕЈЗИНИТЕ УЧИЛИШТА.“
И затоа:
НЕКА ЅВОНИ УЧИЛИШНОТО ЅВОНЧЕ!
Нека биде гласно.
Нека биде радосно.
Нека биде знак дека Македонија не се предава.
Но нека биде и предупредување.
Зашто:
Празната училница не е празна зграда.
Таа е празнина во иднината.
Празната клупа не е само празно место.
Таа е дете што недостига.
И ако денес имаме 148 празни училишни објекти, нашата задача мора да биде еден ден тие повторно да бидат полни.
Со детски гласови.
Со книги.
Со знаење.
Со смеа.
Со надеж.
Со живот.
Затоа:
БЕЗ ДЕЦА НЕМА ИДНИНА.
БЕЗ СЕМЕЈСТВО НЕМА ДРЖАВА.
БЕЗ НАДЕЖ НЕМА НАРОД ШТО ЌЕ ОСТАНЕ.
Затоа, Македонијо,
не ја брои само празната клупа.
Бори се за детето што треба да седи во неа.
Бори се за семејството што треба да го донесе тоа дете.
Бори се за младите што треба да останат.
И тогаш, можеби следниот 1 септември нема да зборуваме за празни училишта.
Ќе зборуваме за училишта што повторно се полни.
И наместо да прашуваме:
„Каде исчезнаа децата?“
ќе можеме гордо да кажеме:
„ЕВЕ ГИ. ТУКА СЕ. ОВА Е НАШАТА МАКЕДОНИЈА!“
Среќен 1 септември на сите првачиња, ученици, родители, наставници и просветни работници.
За секое дете.
За секое семејство.
За образованието.
За иднината.
За Македонија.

