Пишува: Слободан ТОМИЌ

Портрет на архипастирот кој повеќе од четврт век ја носи одговорноста на Охридскиот престол
Постојат луѓе чие име е запишано во историјата.
Но постојат и луѓе чиј живот станува дел од историјата.
Во духовниот живот на еден народ, таквите личности не се препознаваат само по функцијата што ја носат, туку по товарот што го преземаат, по искушенијата низ кои минуваат и по трагата што ја оставаат во душите на луѓето.

Таков е животниот пат на Неговото Блаженство г. г. Стефан, Архиепископ Охридски и Македонски и на Јустинијана Прима.
Неговата приказна не започнува во архиепископскиот дворец.
Не започнува со митра.
Не започнува со архијерејскиот жезол.
Започнува во Добрушево.
Во семејството.
Во детството.
Во верата.
Во тивкото растење на еден човек кој подоцна ќе биде повикан да ја преземе една од најтешките духовни одговорности во македонската современост.
И токму затоа овој портрет не сака само да одговори на прашањето:
Кој е г. г. Стефан?
Туку и на едно многу поголемо:
Што значи да се биде духовен пастир во време кога од пастирот се бараат трпение, мудрост, храброст и жртва?
ОД ДОБРУШЕВО ДО ОХРИД
Г. г. Стефан е роден на 1 мај 1955 година во Добрушево, Битолско, како Стојан Вељановски, во семејството на Тале и Стојанка Вељановски.
Неговата животна патека рано се насочува кон богословието.
Во 1969 година се запишува во Македонската православна богословија „Свети Климент Охридски“ во Драчево, каде што матурира во 1974 година.
Следува Богословскиот факултет во Белград, каде што дипломира во 1979 година.
Но жедта за богословско знаење не завршува таму.
Во Бари, Италија, продолжува со постдипломски студии на Екуменско-патролошкиот институт „Свети Николај“, каде што во 1982 година го стекнува магистерскиот степен.
Тоа се години на образование, читање, истражување и духовно созревање,а потоа доаѓа една друга служба, службата на учителот.
Станува професор во Богословијата „Свети Климент Охридски“, а потоа и предавач на Богословскиот факултет во Скопје.
Пред да стане духовен поглавар, тој станува човек кој ги поучува идните свештенослужители.
И токму тука се појавува една од најважните нишки во неговиот живот:
духовниот авторитет не започнува со титулата.
Тој започнува со знаењето.
Со дисциплината.
Со службата.
Со личниот пример.
Со способноста човек да го пренесе она што го научил на следната генерација.
МОНАШКИОТ ПАТ — КОГА ЖИВОТОТ СТАНУВА СЛУЖБА

На 3 јули 1986 година, во манастирот „Свети Наум Охридски“, е замонашен.
Монаштвото не е само промена на името.
Тоа е промена на животниот правец.
Тоа е доброволно прифаќање на патот на посветеноста.
На молитвата.
На одрекувањето.
На смирението.
На одговорноста пред Бога.
Човекот кој влегува во монашкиот живот знае дека пред себе не избрал лесен пат.
Избрал пат на крст,а токму крстот е еден од клучевите за разбирање на архијерејската служба.
Зашто архијерејството не е круна на удобноста.
Тоа е крст на одговорноста.
ОД АРХИЈЕРЕЈ ДО ПОГЛАВАР

Во годините што следуваат, неговата црковна служба продолжува преку различни одговорности и архијерејски должности.
А потоа доаѓа 1999 година.
Црковно-народниот собор во Охрид го избира за Архиепископ на Македонската православна црква.
Од тој момент неговото име станува нераскинлив дел од современата историја на МПЦ-ОА.
Не затоа што е единствениот човек што ја создава таа историја.
Туку затоа што како нејзин поглавар ја презема одговорноста да ја води Црквата во едно од најсложените поглавја од нејзиното современо постоење.
Тоа значи повеќе од функција.
Тоа значи да стоиш на место каде што секој чекор има тежина.
Каде што секој збор може да биде толкуван.
Каде што секоја одлука се гледа низ призмата на историјата.
Каде што личното се претвора во институционално.
А институционалното во историско.
ЦРКВА ВО ВРЕМЕ НА ИСКУШЕНИЈА
Да се биде поглавар на Црква во мирно време е одговорност.
Да се биде поглавар во време на искушенија е историски товар.
Г. г. Стефан ја презема должноста во период кога прашањето за статусот на МПЦ-ОА, нејзината автокефалност и нејзиното место во православниот свет остануваат едни од најчувствителните прашања за македонските православни верници.
Со години траат разговори.
Со години има надежи.
Со години има разочарувања.
Со години има молитви.
Но Црквата не престанува да живее.
Литургијата продолжува.
Свештениците служат.
Монасите се молат.
Верниците доаѓаат во храмовите.
Децата се крштеваат.
Младите се венчаваат.
Се опеваат покојните.
И Црквата продолжува да сведочи.
Тука лежи една од најголемите тајни на духовниот живот:
историјата може да биде бурна, но верата не мора да биде бучна.
Понекогаш најголемата сила се гледа токму во истрајноста.
Да се продолжи.
Да се служи.
Да се моли.
Да се остане со народот.
ОХРИДСКИОТ ПРЕСТОЛ — ТЕЖИНА ПОГОЛЕМА ОД ТИТУЛАТА

Да се биде Архиепископ Охридски и Македонски и на Јустинијана Прима значи да се носи име зад кое стои огромно духовно и историско наследство.
Охрид не е само град.
Охрид е духовна меморија.
Охрид е Свети Климент.
Охрид е Свети Наум.
Охрид се Самоиловите векови.
Охрид се буквите.
Охрид се книгите.
Охрид се фреските.
Охрид се камбаните.
Охрид е молитвата.
Охрид е тишината на манастирските дворови.
И затоа архиепископскиот престол не е само место на чест.
Тоа е место на завет.
Зад архипастирот стојат векови.
Пред архипастирот стојат генерации,а во неговите раце е доверена сегашноста.
Тоа е огромна одговорност.
СВЕТИ КЛИМЕНТ — МЕРКА ЗА ВРЕМЕТО

Кога се зборува за македонската православна духовност, невозможно е да не се спомене Свети Климент Охридски.
Тој не ширел само писменост.
Тој ширел вера.
Создавал ученици.
Создавал свештенослужители.
Создавал духовна култура.
Неговото дело не било создадено за еден ден.
Било создадено за векови.
И токму тука се наоѓа една од најдлабоките поуки за секој духовен водач:
не се мери делото според аплаузот на денот, туку според трагата што останува по генерациите.
Не е најважно колку луѓе ќе те пофалат денес.
Најважно е што ќе остане од твоето дело утре.
2022 — ГОДИНА ШТО ВЛЕЗЕ ВО ИСТОРИЈАТА

Потоа дојде 2022 година.
За современата историја на МПЦ-ОА, тоа беше година на голем пресврт.
На 9 мај 2022 година, Вселенската патријаршија ја прими МПЦ-ОА во евхаристиско и канонско единство.
На 16 мај Вселенската патријаршија соопшти дека ја признава Охридската Архиепископија под името „Охридска“.
На 5 јуни 2022 година, Српската православна црква соопшти дека го прифаќа автокефалниот статус на МПЦ-ОА и дека ќе биде изработен томос.
За македонските верници, овие датуми не се само црковни протоколарни датуми.
Тие се години на очекување што добија историски исход.
Но вистинскиот верник знае:
Кога доаѓа радоста, првиот збор не е гордост.
Првиот збор е:
Слава на Бога.
СТЕФАН — АРХИПАСТИРОТ И ЧОВЕКОТ

Во секој голем духовен портрет постои една граница што не смее да се премине.
Не треба човекот да се претвора во мит.
Но не треба ниту службата да се сведува на обична функција.
Г. г. Стефан е човек.
Но службата што ја носи е света.
И затоа мерката не е идеализацијата.
Мерката е делото.
Годините.
Истрајноста.
Одговорноста.
Начинот на кој се носи крстот.
Да се биде архипастир значи да се биде присутен и кога е лесно, но уште повеќе кога е тешко.
Да се биде со народот кога народот се радува.
Но и кога народот плаче.
Да се слуша кога сите зборуваат.
И да се знае кога молчењето е помудро од зборот.
МОЛЧЕЊЕТО КАКО ФОРМА НА МУДРОСТ

Во време кога секој збор веднаш станува јавен, молчењето често се доживува како слабост.
Но во духовната традиција молчењето може да биде сила.
Не секоја вистина мора да биде кажана со глас.
Не секоја мудрост мора да биде објаснета.
Не секоја битка мора да биде прифатена.
Понекогаш човекот најмногу кажува кога знае кога да замолчи.
А духовниот водач мора да знае дека зборот има тежина.
Особено кога тој збор доаѓа од Охридскиот престол.
НЕГОВИОТ ЗБОР ЗА ВИСТИНАТА

Во едно негово интервју од 2024 година, г. г. Стефан испраќа порака со наслов:
„Да продолжиме по патот на вистината.“
И тука нашиот серијал и неговиот збор се среќаваат.
Зашто ПАТОТ НА ВИСТИНАТА ДО ВЕЧНОСТА не е само убав наслов.
Тоа е духовна определба.
Вистината не е секогаш најлесниот пат.
Но за христијанинот вистината не е само идеја.
Христос е Вистината.
Затоа патот на вистината е пат на верата, трпението, покајанието, простувањето и истрајноста.
ПОКАЈАНИЕ, БОГОЉУБИЕ И ЧОВЕКОЉУБИЕ

Во неговите велигденски посланија особено место имаат покајанието, богољубието и човекољубието.
И оваа порака е важна токму денес.
Лесно е човек да зборува за љубов кон Бога.
Потешко е да покаже љубов кон човекот.
Лесно е да го осудиш другиот.
Потешко е да му простиш.
Лесно е да се претставиш како праведен.
Потешко е да погледнеш во сопственото срце.
А христијанството бара токму тоа:
прво да го очистиме сопственото срце.
МУДРОСТА НА СВЕТИ ЈОВАН ЗЛАТОУСТ

Светото Предание ни остава мисли што не стареат.
Свети Јован Златоуст ја нагласува силата и непропадливоста на Црквата.
Не затоа што Црквата е политичка сила.
Не затоа што има власт над луѓето.
Туку затоа што нејзината вистинска сила е во Христа.
Империи се раѓале и исчезнувале.
Држави се создавале и се распаѓале.
Владетели доаѓале и си заминувале.
Но молитвата на народот продолжувала.
И токму затоа храмот е посилен од дневната политика.
АРХИЕПИСКОП КОЈ СЛУЖИ, А НЕ ВЛАДЕЕ

Во вистинското христијанско разбирање, архијерејот не е владетел над народот.
Тој е слуга на Бога и пастир на своето стадо.
Тоа е огромна разлика.
Власта бара покорност.
Духовниот пастир бара спасение.
Власта може да нареди.
Пастирот треба да убеди со пример.
Власта може да се наметне.
Верата се сведочи.
Затоа најголемата тежина на архијерејската служба не е во жезолот што го држи раката.
Туку во крстот што го носи душата.
ЦРКВАТА КАКО ПАМЕТЕЊЕ НА НАРОДОТ

Црквата не е само институција.
За верникот, таа е дом.
Таа е местото каде што човекот го носи својот страв.
Својата радост.
Својата болка.
Своето покајание.
Својата благодарност.
Во храмот доаѓаат и оние што имаат сè.
И оние што немаат ништо.
Доаѓаат богатите и сиромашните.
Силните и слабите.
Старите и младите.
И пред олтарот сите се еднакви.
Таму човекот не доаѓа да биде важен.
Доаѓа да биде човек.
И затоа Црквата е и паметење.
Ги памети раѓањата.
Крштевките.
Венчавките.
Солзите.
Погребите.
Празниците.
Молитвите.
Ги памети генерациите.
И кога државните архиви ќе замолчат, камбаните сè уште го раскажуваат својот дел од приказната.
Г. Г. СТЕФАН И ТЕЖИНАТА НА ВРЕМЕТО
Повеќе од четврт век на чело на една Црква не е мала работа.
Тоа значи да гледаш како се менуваат генерации.
Да гледаш како децата што некогаш ги крштеваш стануваат родители.
Да гледаш како старите верници си заминуваат.
Да гледаш како младите бараат одговори.
Да гледаш како народот се радува.
Да гледаш како народот страда.
И во сето тоа повторно да се кажува:
„Христос воскресе!“
Зашто Црквата не живее од дневните околности.
Таа живее од надежта во Воскресението.
ШТО ОСТАНУВА ПО ЧОВЕКОТ?

На крајот, секоја титула исчезнува.
Секој човек доаѓа до границата на својот земен пат.
Се симнуваат одеждите.
Се оставаат функциите.
Се затвораат вратите.
Но останува делото.
Останува зборот што некому му дал надеж.
Останува молитвата што некој ја запомнил.
Останува примерот.
Останува љубовта.
И токму затоа вистинскиот духовен авторитет не се мери само со времето поминато на престолот.
Се мери со она што останува во срцата.
КАДЕ Е НЕГОВАТА НАЈГОЛЕМА ВРЕДНОСТ?
Не е наша задача да го идеализираме човекот.
Ниту е задача на овој портрет да го претвори архиепископот во недопирлив лик.
Човекот е човек.
Но службата е света.
И токму затоа вистинската мерка е делото.
Во случајот на г. г. Стефан, неговото дело се чита низ долгите години на црковна служба, богословско образование, монаштво, архијерејство и поглаварство,а неговата најголема историска одговорност беше да стои на чело на МПЦ-ОА низ периодот што доведе до големите црковни случувања од 2022 година.
ТРИ ЗБОРА ШТО ТРЕБА ДА ОСТАНАТ

Ако од целиот овој портрет треба да останат само три збора, тие би биле:
ВЕРА.
Без вера, човекот се губи.
ВИСТИНА.
Без вистина, човекот станува пленик на заблудата.
ЉУБОВ.
Без љубов, дури и вистината може да стане камен во раката.
Христијанството ги бара сите три.
Верата му дава корен.
Вистината му дава правец.
Љубовта му дава смисла.
А ШТО Е ВЕЧНО?
Не е вечна функцијата.
Не е вечна титулата.
Не е вечен човекот.
Вечна е Божјата вистина.
Вечна е Христовата љубов.
Вечен е духовниот траг што човекот го остава кога служи искрено.
И затоа секој архипастир, без оглед на времето во кое живее, треба да се прашува:
Дали по мене ќе остане повеќе вера или повеќе поделба?
Повеќе љубов или повеќе омраза?
Повеќе надеж или повеќе страв?
Повеќе молитва или повеќе празни зборови?
Тоа се прашањата пред вечноста.
ЗАВРШНА МОЛИТВА

Господи,
чувај ја Твојата Црква.
Чувај ги нејзините архиереи, свештеници, монаси и верен народ.
Дај им мудрост кога е тешко.
Дај им сила кога крстот е тежок.
Дај им смирение кога доаѓаат пофалби.
Дај им храброст кога доаѓаат искушенија.
И, пред сè, дај им љубов.
Зашто без љубов нема вистинско пастирство.
ПОСЛЕДНИОТ ЗБОР
Г. г. Стефан ја започнал својата животна патека како Стојан Вељановски од Добрушево.
Поминал низ богословската школа.
Се образувал.
Се замонашил.
Служел како учител.
Станал архијереј.
И во 1999 година застанал на чело на Македонската православна црква.
Од тогаш до денес, неговото име е запишано во едно од најзначајните поглавја на современата историја на МПЦ-ОА.
Но најважното прашање не е што ќе напише историографијата.
Најважното прашање е:
Што ќе напише народот во своето срце?
Зашто книгите може да пожолтат.
Камбаните може да замолчат.
Луѓето доаѓаат и си заминуваат.
Но она што е направено со вера и љубов може да живее многу подолго од човековиот век.
Затоа, браќа и сестри,
ова не е само портрет на еден архиепископ.
Ова е портрет на една служба.
Портрет на едно време.
Портрет на една духовна одговорност.
Портрет на Охрид.
Портрет на една традиција.
И сведоштво дека, кога човек ќе го избере патот на верата, неговиот живот може да стане дел од нешто што е поголемо од него.
ПАТОТ НА ВИСТИНАТА ДО ВЕЧНОСТА
Г. Г. СТЕФАН
Нека Господ му даде здравје, мудрост, сила и мир за продолжување на архипастирската служба.
А на Македонската православна црква – Охридска Архиепископија, нека ѝ даде единство, љубов, духовна сила и вековно траење.
Амин.
И еве ти и шортерот, брате — за портал, Facebook или објава. Направен е пократко, но со силен удар и со истиот свечен дух:
Writing
ПАТОТ НА ВИСТИНАТА ДО ВЕЧНОСТА
Г. Г. СТЕФАН
Архиепископ Охридски и Македонски и на Јустинијана Прима
Постојат луѓе чие име е запишано во историјата.
Но постојат и луѓе чиј живот станува дел од историјата.
Г. г. Стефан, Архиепископ Охридски и Македонски и на Јустинијана Прима, повеќе од четврт век го носи товарот на Охридскиот престол.
Неговиот пат започнува во Добрушево — како Стојан Вељановски. Продолжува низ богословското образование, учителската служба, монаштвото и архијерејството, за во 1999 година да го преземе највисокото духовно раководство на Македонската православна црква.
Тоа не е само пат кон една титула.
Тоа е пат кон крст.
Охридскиот престол не е само место на чест. Зад него стојат Свети Климент, Свети Наум, векови духовна традиција, писменост, богословие, храмови, манастири и молитви, а пред секој архипастир стои едно големо прашање:
Што ќе остане зад него?
Во 2022 година македонското православие влезе во ново историско поглавје. За верниците, тоа беа години на очекување што добија историски исход.
Но вистинската духовна мерка не е само во историските датуми.
Таа е во верата.
Во вистината.
Во љубовта.
Во способноста човекот да остане со својот народ и кога е лесно, и кога е тешко.
Зашто функцијата не е вечна.
Титулата не е вечна.
Човекот не е вечен.
Вечни се Божјата вистина, Христовата љубов и духовниот траг што човекот го остава зад себе.
И затоа овој портрет не е само приказна за еден архиепископ.
Тоа е приказна за една служба.
За еден престол.
За еден народ.
За еден Охрид.
И за патот што започнува со вера, минува низ крстот и води кон вечноста.
ПАТОТ НА ВИСТИНАТА ДО ВЕЧНОСТА.
Г. Г. СТЕФАН.
Нека Господ му даде здравје, мудрост, сила .





