АДВОКАТОТ КОЈ ВЛЕГУВА ТАМУ КАДЕ ШТО ПРАВОТО СЕ СУДИ САМОТО СЕБЕ
Пишува : Слободан ТОМИЌ

„Законот е разум ослободен од страст.“
Аристотел

Но што се случува кога страста ќе влезе во судницата?
Кога политиката ќе се приближи до обвинението?
Кога јавноста ќе донесе пресуда пред судот?
Кога обвинението ќе стане наслов, а доказот ќе остане во списите?
И што се случува кога човекот ќе остане сам спроти огромниот државен механизам?
Тогаш започнува вистинскиот тест на адвокатот.
Тогаш започнува приказната за Димитар Дангов.
Не затоа што е адвокат.
Туку затоа што со години се појавува токму таму каде што македонското општество ги води своите најтешки правни и политички битки.
АДВОКАТОТ НЕ СЕ МЕРИ СПОРЕД ТОА КОГО ГО БРАНИ

Ова е првата работа што јавноста мора да ја разбере.
Адвокатот не е продолжена рака на обвинителството.
Не е судија.
Не е политичка партија.
Не е медиумска публика.
Неговата работа е да ја брани законската положба на својот клиент.
И токму затоа понекогаш адвокатот мора да го брани и човекот кого јавноста веќе го осудила.
Тоа не значи дека клиентот е невин.
Но значи дека државата мора да ја докаже вината.
Оваа разлика изгледа едноставно.
Но во реалниот живот е огромна.
Зашто меѓу:
„Го обвинувам“
и
„Докажав дека е виновен“
постои целата цивилизација на правото.
ДАНГОВ ВО СРЕДИШТЕТО НА НАЈТЕШКИТЕ ПРЕДМЕТИ

Професионалната трага на Димитар Дангов со години се пресекува со едни од најпознатите и најчувствителни кривични предмети во Македонија.
„Титаник“.
„ТНТ“.
„Насилство во Центар“.
„Транспортер“.
„Плацеви на Водно“.
Предмети во кои не се судираат само обвинителството и одбраната.
Се судираат различни толкувања на државата.
На власта.
На одговорноста.
На доказите.
На законитоста.
На политичкото влијание.
И на она најважното:
КАДЕ ЗАВРШУВА ПОЛИТИКАТА, А КАДЕ ПОЧНУВА ПРАВОТО?
Токму затоа Дангов е интересен за „Портрети на моќта“.
Затоа што тој не ја носи политичката функција.
Тој се појавува пред политичките функции.
Во судница.
Таму каде што функцијата повеќе не треба да биде аргумент.
Таму каде што треба да зборуваат доказите.
„ТИТАНИК“ — КОГА ПОЛИТИКАТА ВЛЕГУВА ВО СУДНИЦАТА

Предметот „Титаник“ беше еден од симболите на периодот кога македонското специјално обвинителство отвори низа постапки против високи функционери и луѓе од политичкиот врв.
Дангов беше дел од одбраната.
Но вистинската важност не е само во тоа кој кого застапувал.
Важноста е во правното прашање.
Дали политичката одговорност автоматски станува кривична?
Не.
Кривичната одговорност мора да биде лична.
Конкретна.
Докажана.
Поврзана со конкретно дејствие или пропуст што ги исполнува законските елементи на кривично дело.
Тоа е суштината.
И тука адвокатот го поставува прашањето кое државата понекогаш не сака да го слушне:
ДОКАЖЕТЕ.
Не објаснувајте.
Не убедувајте.
Не повикувајте се на политичкиот контекст.
ДОКАЖЕТЕ.
„ТНТ“ — МОЖЕ ЛИ ПОЛИТИЧКАТА ОДЛУКА ДА СТАНЕ КРИВИЧНО ДЕЛО?

„ТНТ“ беше уште еден предмет во кој Дангов се најде во правниот фронт на одбраната.
И тука се отвора едно од најкомплицираните прашања во политички чувствителните предмети:
Кога политичката одлука станува злоупотреба?
И каде е границата меѓу политичката одлука и кривичната одговорност?
Во демократска држава не може секоја погрешна политичка одлука да биде кривично дело.
Инаку секоја промена на власта би можела да стане почеток на нов бран обвиненија.
Правото мора да биде построго од политиката.
И токму затоа адвокатот ја има задачата да ја раздвојува политичката оценка од кривично-правната одговорност.
„НАСИЛСТВО ВО ЦЕНТАР“ — КОГА ДОКАЗОТ Е ПОСИЛЕН ОД ПОЛИТИЧКИОТ НАРАТИВ
Во предметот „Насилство во Центар“, Дангов барал обвинението да биде повлечено, оценувајќи дека доказите не ја потврдуваат кривично-правната конструкција на обвинителството.
И повторно се враќаме на истото место.
Доказот.
Зашто без доказ, обвинението е само тврдење.
А тврдењето не е пресуда.
„ТРАНСПОРТЕР“ — ОД ДОМАШНАТА СУДНИЦА ДО СТРАЗБУР

Еден од најзначајните аспекти на професионалниот профил на Дангов е неговата работа во предмети со европска правна димензија.
Во „Транспортер“, неговото дејствување било поврзано и со прашања што стигнувале до Европскиот суд за човекови права.
А Стразбур е друга адреса.
Таму не се расправа само за тоа дали домашниот суд добро ја применил една или друга одредба.
Таму се поставува поширокото прашање:
ДАЛИ ДРЖАВАТА ГО ПОЧИТУВАЛА ЧОВЕКОТ?
Дали имало фер судење?
Дали имало ефективен правен лек?
Дали одбраната имала реална можност да ги заштити правата на обвинетиот?
Дали државата ја надминала границата?
Тоа е највисоката европска правна проверка.
ПЛАЦЕВИТЕ НА ВОДНО — КОГА БОРБАТА ПРОДОЛЖУВА И ПО ПРЕСУДАТА
Во предметот „Плацеви на Водно“, Дангов повторно се појавува во една правна битка со огромна политичка тежина.
Но и тука важи истото правило:
Правната постапка не завршува со политичкиот наслов.
Постојат жалби.
Постојат вонредни правни лекови.
Постои Врховен суд.
Постојат европски стандарди.
Постои Стразбур.
И токму затоа адвокатот не треба да биде гледан како човек што „го одолговлекува процесот“.
Понекогаш тој го користи системот токму онака како што системот предвидел.
Ако законот дозволува правен лек — неговото користење не е напад врз правдата.
Тоа е правото.
МАКЕДОНСКАТА РАК-РАНА НЕ Е САМО КОРУПЦИЈАТА

Корупцијата е страшна.
Но има нешто уште поопасно.
Недовербата.
Кога граѓанинот ќе престане да верува дека судот е независен.
Кога ќе мисли дека обвинението зависи од политиката.
Кога ќе верува дека пресудата е однапред напишана.
Кога ќе мисли дека моќниот секогаш ќе помине подобро од немоќниот.
Тогаш државата почнува да се распаѓа одвнатре.
Не затоа што нема институции.
Туку затоа што институциите ја губат довербата.
И тука адвокатурата има историска улога.
Да биде коректив.
Да поставува прашања.
Да бара докази.
Да ги тестира процедурите.
Да ја присилува државата да го почитува сопствениот закон.
МОНТИРАН ПРОЦЕС?
ЕДНА ОПАСНА, НО НЕОПХОДНА ДИЛЕМА
Во Македонија со години се зборува за „монтирани процеси“.
Но сериозниот новинар и сериозниот адвокат мора да направат разлика меѓу политичкиот впечаток и правниот доказ.
Не секој процес што завршил со осуда е монтиран.
Не секој обвинет е невин.
Но исто така:
НЕ СЕКОЕ ОБВИНЕНИЕ Е ДОКАЗ.
НЕ СЕКОЈА ПОЛИЦИСКА ВЕРЗИЈА Е ВИСТИНА.
НЕ СЕКОЈ ИНДИЦИЈА Е ДОКАЗ.
НЕ СЕКОЈОТ ПОЛИТИЧКИ НАРАТИВ Е ПРАВНА ВИСТИНА.
И токму тука адвокатот има обврска да ја разграничи емоцијата од правото.
А СУДИИТЕ?
Судијата е можеби најмоќната фигура во една судница.
Но токму затоа неговата моќ мора да биде ограничена со закон.
Независноста на судијата не значи слобода да одлучува произволно.
Независноста значи слобода да одлучува без политички, економски или лични влијанија.
И затоа е опасно секоја критика на судството да се прогласува за напад врз судската независност.
Критиката не ја руши независноста.
Критиката може да ја зајакне.
Само судот кој може да издржи аргументирана критика може да ја изгради довербата на граѓаните.
ЅИДОВИ ОД МИЛИОНИ?
НЕКА ЗБОРУВААТ ДОКАЗИТЕ.
Во јавноста често кружат приказни за „милиони во ѕидови“, за имоти, пари, влијанија и скриени богатства.
Но новинарството мора да знае каде престанува сомнежот, а каде почнува фактот.
Ако има милиони — нека ги најдат истрагите.
Ако има имот — нека се провери потеклото.
Ако има незаконско богатство — нека има обвинение.
Ако има кривично дело — нека има доказ.
Но без доказ, не смееме да пресудуваме.
Зашто ако денес можеме без доказ да го осудиме другиот, утре истиот механизам може да биде употребен против нас.
Тоа е суштината на правната држава.
ДАНГОВ И НОВИОТ ФРОНТ НА ПРАВОТО

Во поновите предмети, особено во оние што произлегоа од трагедијата во Кочани, повторно се гледа колку е сложено прашањето на кривичната одговорност.
Кој бил надлежен?
Кој знаел?
Кој морал да знае?
Кој можел да спречи?
Кој имал обврска?
Кој ја прекршил?
И најважното:
МОЖЕ ЛИ НЕКОЈ ДА БИДЕ КРИВИЧНО ОДГОВОРЕН ЗА ПОСЛЕДИЦА АКО НЕ СЕ ДОКАЖЕ НЕГОВАТА КОНКРЕТНА ПРАВНА И ФАКТИЧКА ВРСКА СО НЕА?
Тоа се тешки прашања.
Но токму тешките прашања ја создаваат сериозната адвокатура.
Не паролите.
Не навивањето.
Не телевизиското надвикување.
Туку списите.
Доказите.
Законите.
Вештачењата.
Надлежностите.
Роковите.
Процедурата.
АДВОКАТОТ КАКО ПОСЛЕДНА БРАНА
Во една демократска држава, човекот може да биде сам пред институцијата.
Обвинителството има цел тим.
Полицијата има механизам.
Државата има апарат.
А човекот има адвокат.
Затоа адвокатот е повеќе од професионалец.
Тој е дел од механизмот што треба да спречи државната моќ да стане апсолутна.
Џон Лок ја темелеше својата политичка филозофија врз ограничувањето на власта.
Монтескје го разви принципот на поделба на власта.
Бекарија бараше кривичното право да биде рационално, пропорционално и хумано,а современото европско право го постави човековото достоинство во центарот.
Сите овие идеи водат кон една проста вистина:
ДРЖАВАТА Е СИЛНА САМО КОГА Е ОГРАНИЧЕНА СО ЗАКОН.
ЗОШТО ДАНГОВ?
Затоа што неговата професионална биографија не се чита низ една функција.
Се чита низ предметите.
Низ судниците.
Низ конфликтите.
Низ правните аргументи.
Низ одбраните.
Низ жалбите.
Низ домашното и европското право.
И затоа што неговото име се појавува во периоди кога Македонија минуваше низ драматични политички поделби и низ судски процеси кои и денес предизвикуваат силни реакции.
Тој не е човекот кој стои на врвот на политичката пирамида.
Тој е човекот кој често стои спроти неа.
Со закон во рака.
ВИСТИНСКАТА МОЌ НЕ Е ДА ГО ОСУДИШ СЛАБИОТ
Вистинската моќ на државата не е да го победи обвинетиот.
Вистинската моќ е да му гарантира фер судење.
Не е сила да осудиш.
Сила е да докажеш.
Не е сила да затвориш.
Сила е да покажеш дека постапката била законита.
Не е сила да ја замолчиш одбраната.
Сила е да ѝ дозволиш да зборува.
Не е сила да ја исплашиш јавноста.
Сила е да ја убедиш со докази.
Тоа е разликата меѓу правна држава и држава со закони.
ДИМИТАР ДАНГОВ — ЧОВЕКОТ ЗАД БРАНАТА

На крајот, адвокатот не може да гарантира исход.
Не може да му нареди на судијата што да одлучи.
Не може да го избрише доказот.
Не може да го замени обвинителството.
Но може да направи нешто суштинско:
ДА ГО НАТЕРА СИСТЕМОТ ДА ОБЈАСНИ.
Зошто обвинувате?
Врз основа на што?
Кој доказ?
Која законска одредба?
Која надлежност?
Која причинско-последична врска?
Кој е степенот на вина?
Дали постапката е фер?
Дали доказите се законити?
Дали човековите права се почитувани?
И кога овие прашања се поставуваат упорно, судницата престанува да биде само место каде што се чита обвинението.
Станува место каде што државата полага сметка.
ЗАВРШНИОТ СУД НА ПОРТРЕТОТ

Димитар Дангов не треба да се идеализира.
Како и секој адвокат, тој треба да биде оценуван според професионалните стандарди, аргументите, постапките и резултатите во конкретните предмети.
Но една работа е неспорна:
Неговото професионално присуство во голем број од најчувствителните судски процеси во Македонија го прави значајна фигура за разбирањето на современата македонска правна и политичка сцена.
И можеби токму затоа неговиот портрет не треба да заврши со прашањето:
„Кого бранеше?“
Туку со многу посериозното:
„КАКВА ДРЖАВА САКАМЕ ДА ИМАМЕ?“
Држава во која обвинението е доволно?
Или држава во која доказот е неопходен?
Држава во која политичката моќ го одредува исходот?
Или држава во која законот ја ограничува политичката моќ?
Држава во која граѓанинот се плаши од институцијата?
Или институција која се плаши да го прекрши законот?
Одговорот на овие прашања е многу поголем од еден адвокат.
Но токму адвокатот често е човекот што ги поставува во судницата.
ЗАВРШНА МИСЛА
„Подобро е да се ослободат десет виновни отколку да се осуди еден невин.“
— традиционален принцип на англиската правна мисла
Ова не е слабост на правдата.
Ова е нејзината најголема сила.
Зашто државата што може да се воздржи од неправедна пресуда покажува дека е посилна од својата моќ.
А државата што бара доказ пред казна покажува дека не се плаши од вистината.
Таму започнува владеењето на правото.
И токму таму, во таа тенка, но историски важна линија меѓу обвинението и доказот, меѓу државната моќ и човековото право, меѓу политиката и правдата —
стои Димитар Дангов.
Не како судија.
Не како обвинител.
Не како политичар.
Туку како адвокат.
Човек чија професија постои за да го постави најнепријатното прашање што една моќна институција може да го слушне:
ДОКАЖЕТЕ.

